De Digitale Verbreding

De Digitale Verbreding, uitgave 20, van 26 oktober 2011

2011-10-26T13:27:00.012+02:00

Het heeft even geduurd, maar nu kunnen wij u hierbij dan ook een zeer gevulde De Digitale Verbreding presenteren. De berichten en aankondigingen buitelen weer over elkaar heen.

Speciale aandacht vragen wij voor de Herfstconferentie van de NVAZ op 17 november, waarvoor zich al 110 mensen hebben aangemeld. Wilt u erbij zijn, haast u! Er is namelijk niet veel meer plaats dan voor 150 personen in de Rafaëlzaal van de Zonnehuizen in Zeist.

Speciale aandacht ook voor de werkconferentie van het ‘Project Opleidingen in verbinding’. We hebben niet alleen een uitvoerig verslag van de conferentie op 17 juni, maar ook een aankondiging van de vervolgbijeenkomst op 23 november.

En omdat al het goede in drieën komt, graag ook speciale aandacht voor het verschijnen van het boek Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen. We vieren deze bijzondere uitgave door hier het voorwoord van Bert Vroon en het nawoord van Kim Putters te publiceren. We hopen dat u met dit voorproefje de smaak te pakken krijgt en naar de boekhandel rent om uw eigen exemplaar te bemachtigen.

Wilt u de volledige tekst van dit nummer van De Digitale Verbreding printen, klik dan hier voor een pdf.

Inhoud

Verslag werkconferentie Opleidingen in verbinding op 17 juni 2011
Therapeuticadag op 3 september 2011 in Haarlem
Voorwoord Bert Vroon uit Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen
Kim Putters: Drie paradoxen van onze gezondheidszorg (uit Duurzame gezondheidszorg)
Column van Hans Reinders: Kwaliteit van Bestaan

NVAZ Herfstconferentie ‘Michaël als Tijdgeest’ op 17 november 2011
Symposium EMC ‘Bewustzijn in je handelen’ op 9 november 2011
Herfstcongres: Overbeweeglijke & apathische kinderen, 25-26 november 2011
Symposium lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg op 9 december 2011

Eva Mees en Tonnie Bakhoven overleden

Vervolgbijeenkomst ‘Project Opleidingen in verbinding’ op 23 november
Oktobernieuwsbrief lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg
Documenteren van kunstzinnige therapie
Nieuwe bestuurder Raphaëlstichting
Ontwikkelingen bij de Zonnehuizen
De Vijfsprong op tv
De werking van gebouwen op het welzijn van mensen
Diploma-uitreiking SPW-opleiding in Overkempe te Olst
Jubileum Bernard Heldt 25 jaar antroposofische zorg

Pril en tegelijk concreet bouwwerk Academie en netwerk Hoger Onderwijs

2011-10-26T13:15:00.011+02:00

Verslag werkconferentie Opleidingen in verbinding op 17 juni 2011

‘Verder bouwen aan de Academie en het netwerk Hoger Onderwijs’ was de titel van de werkconferentie die op vrijdagmiddag 17 juni werd gehouden op de bovenste verdieping van gebouw Lenteleven in Zeist, vlak boven de burelen van de NVAZ, die tekende voor de organisatie. Een belangrijk moment, halverwege het afgemeten jaar waarin het project ‘Opleidingen in verbinding’ gestalte moest krijgen. Meer tijd en geld zou er niet voor beschikbaar zijn; dus lukken of mislukken van het project hing boven deze conferentie. Lees ook ‘Start project Opleidingen in verbinding’ in De Digitale Verbreding nr. 18 van 11 februari 2011.

Als doel werd daar gesteld, ten eerste:

– Het versterken van de verbinding tussen de opleidings- en nascholingstrajecten in het veld van de antroposofische gezondheidszorg. Oprichten van een samenwerkingsverband in de vorm van een Academie Antroposofische Gezondheidszorg (Academie AG) voor hoger onderwijs.

En ten tweede:

– Het tot ontwikkeling brengen en onderhouden van een netwerk met reguliere instellingen voor hoger onderwijs vanuit het veld van de antroposofische gezondheidszorg.

Hoofdmoot

De hoofdmoot van de conferentiemiddag bestond uit het bespreken van drie voorbereide thema’s, namelijk de opzet van de basismodule, de organisatorische vormgeving van de academie en het ontwikkelen van een werkplan voor de academie. Dat gebeurde in drie verschillende groepen, met vrijwel gelijke vragen: wat is je opgevallen, welke suggesties en vragen heb je, zie je raakvlakken met meer instellingen in het netwerk hoger onderwijs? Een echte werkconferentie dus. Dat bleek ook uit de vervolgvragen, die gingen over de informatie die de deelnemer of de organisatie van de deelnemer te bieden had en welke inhoud de desbetreffende opleiding of organisatie kon leveren. Suggesties voor de samenstelling van de werkgroep en of men daar ook zelf deel van wilde uitmaken, complementeerden de algemene vragen.

Hierbij kwamen specifieke vragen over de drie thema’s. Bij de basismodule waren dat: wat belangrijk werd gevonden voor de basismodule voor hoger opgeleiden, welke delen van de eigen applicatiecursus dan nog moesten worden uitgevoerd en wat samen met andere beroepsgroepen zou kunnen worden gedaan.

Bij de vormgeving van de academie werd gevraagd naar suggesties voor de relatie met de beroepsverenigingen alsook met de instellingen in hun rol als werkgever en zorgaanbieder, en naar gezichtspunten bij de rechtsvorm en het businessplan van de academie.

Bij het werkplan van de academie richtten de vragen zich op specifieke eisen van de eigen opleiding die niet samenvallen met andere beroepsgroepen, en de gewenste nascholing die de academie zou moeten bieden, dan wel andere activiteiten die zouden moeten worden uitgevoerd.

Een hele waslijst aan vragen en vraagstellingen.

Zo droog als het nu klinkt, zo levendig bleken de uitwisselingen in de drie groepen naar aanleiding van deze vragen. Dat had ook te maken met de opdracht om de bevindingen op post-it papiertjes te noteren, te groeperen en na afloop op een geordende manier op een flap-over te plakken. Hierdoor konden de resultaten worden gedeeld met alle deelnemers en ontstond er zicht op wat elders had plaatsgevonden.

De stand van zaken

Maar een conferentie is geen conferentie als er niet ook een stevig fundament wordt gelegd door middel van een degelijke inleiding. Truida de Raaf als voorzitter van de stuurgroep gaf een informatief resumé van wat tot dan toe had plaatsgevonden, compleet met Powerpoint Presentatie. Zij verklaarde dat de beeldvorming van de academie en haar netwerk is ontstaan naar aanleiding van gesprekken met leden en besturen van beroepsverenigingen, met scholingsfunctionarissen van instellingen, door middel van een enquête, alsmede door gesprekken in het sectoroverleg van de NVAZ en in het opleidingenoverleg van de Medische Sectie. En natuurlijk met vele nachtjes erover slapen...

Ter verduidelijking vertelde zij dat hier onder ‘Hoger onderwijs’ (post) HBO en academisch onderwijs wordt verstaan. En waarom nu alleen het hoger onderwijs? Omdat het antroposofisch geïnspireerd MBO goed is georganiseerd door het Edith Maryon College (EMC) en stichting Plegan voor verplegenden en verzorgenden. De opleidingen van het EMC voor groepsleiders (de oude SPW, nu MZ – maatschappelijke zorg – genoemd) van de instellingen zijn goed ingebed in de ROC’s, volledig geïntegreerd en maatschappelijk erkend.

Je kunt je afvragen waarom de academie nu nodig is. Dat maakte Truida de Raaf duidelijk aan de hand van één beeld, waarbij als overheersende indruk een soort lappendeken overbleef van opleidingen en nascholingen.

Ga maar na: in de eerste plaats applicatieopleidingen (aanvullende antroposofische opleidingen na een regulier erkende opleiding) voor artsen (NVAA), fysiotherapeuten (NVAF), psychologen, orthopedagogen, psychotherapeute (NVAP) en verpleegkundigen (vanaf niveau 5 Plegan). Daarnaast zijn er beroepsgroepen die op dit moment geen applicatieopleiding hebben, of nog niet hebben. De relaties met hogere onderwijsinstellingen vanuit applicatieopleidingen, instellingen en beroepsverenigingen zijn nu niet op elkaar afgestemd. Hoewel het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden een sterke verbindende schakel vormt met betrekking tot onderzoek in het veld.

De huidige situatie levert problemen op, zo vervolgde Truida de Raaf, wat zij expliciet maakte door die met de beamer op het scherm te tonen. Ze voegde eraan toe dat we niet moeten vergeten dat voor een aantal beroepsgroepen nog geen goed applicatietraject voorhanden is: diëtisten, psychosociale hulpverleners (maatschappelijk werkers), verloskundigen, ergotherapeuten, therapeutische begeleiders (post SPH).

Toekomstige academie

Ook hierin kan de toekomstige academie voorzien. Deze start namelijk met een basismodule voor alle beroepsgroepen. Daarna volgen de vakgerichte applicaties waarbij ook nog gezamenlijke modules voor enkele beroepsgroepen mogelijk zijn. Evenals een gezamenlijk onderzoekstraject, al dan niet erkend als Master; die kan erbij horen. De coördinatie en ontwikkeling van het geheel zorgt voor de samenhang. In beeld verscheen hiertoe een prachtige samenhang, in de vorm van een stevig gebouw.

Wat daarvoor nodig zou zijn, was in de eerste plaats een samenhangende coördinatie en ontwikkeling. Dit alles leidend tot de academie en haar netwerk in de toekomst: een omvangrijk beeld. Waarin de opbouw van duurzame relaties met het hoger onderwijs in Nederland zichtbaar wordt, als ook internationaal; keuze voor Hogeschool Leiden, VU (Lievegoed leerstoel), Herdecke, en andere. Zodat daadwerkelijk iets kan worden opgebouwd, ook wat betreft onderzoek en niet te vergeten onderzoeksinstellingen zoals het Louis Bolk Instituut en natuurlijk de internationale Medische Sectie als deel van de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschappen. Hierbij hoort ook een goede samenwerking met andere opleidingsinstellingen (ook op MBO-niveau), zoals het EMC, het Instituut voor Biografiek, de Stichting Emerald, de opleiding Chirofonetiek en andere. En natuurlijk het onderhouden van een nauwe samenwerking met de beroepsverenigingen en instellingen binnen de NVAZ.

Op het scherm werd dit toekomstbeeld ook in woorden uitgedrukt: de mogelijkheden die deze academie en haar netwerk te bieden hebben. Om tot slot uit te komen bij de prangende en zeer pragmatische vraag, waar deze academie dan gerealiseerd zal moeten worden. Truida de Raaf onthulde dat hierover nog nauwelijks gedachten waren gevormd. Aanvankelijk werd gedacht aan een puur virtuele academie, maar inmiddels wordt ook een plek overwogen waar deze academie een anker heeft liggen. Om te besluiten met: ‘Of misschien beter gezegd een thuis, een voet aan de grond. En dan van daaruit misschien rondwandelend door het land?’

Basismodule

Dit alles als basis om met elkaar in gesprek te komen naar aanleiding van de vragen waarover de aanwezigen zich in drie groepen dienden te buigen. Bij de basismodule vroeg men zich af wat tot de inhoud zou moeten gaan behoren: mogelijk ontwikkelingspsychologie, algemene en antroposofische ziekteleer, organen, psychiatrische beelden. Onder te verdelen in verschillende modules, zodat er ook een differentiatie in ziekteleer voor artsen en paramedici en met aanvullende inhoud mogelijk wordt. Waarbij fenomenologische waarneming en praktijkervaring van groot belang zijn, naast het twee-, drie-, vier-, zeven- en twaalfledige mensbeeld. Meegenomen zou in ieder geval moeten worden: onderzoek, meditatieve scholing, ontwikkelingsprocessen en autonomie van het ik. Legio aanvullende vragen en opmerkingen kwamen boven water, een greep:

Schep helderheid in het aanbod van zoveel mogelijkheden
Biedt samenhang en overzicht
Formuleer helder waartoe je opleidt
Stel vanuit ieder beroepsprofiel een competentieprofiel samen
Betrek er in een vroeg stadium een onderwijskundige bij
Laat de basismodule qua tijd samenlopen met de betreffende opleiding
Verbreed de basiskennis naar je beroepsinhoud (of mis je dan veel in het eerste jaar of is dit juist winst voor de volgende jaren?)
Kennen de verschillende opleidingen of applicaties ook verschillende snelheden?
En dus ook verschillende opleidingseisen?
Hoe behoudt elke beroepsgroep haar eigen, individuele karakter?
Wie is verantwoordelijk voor het behoeden van de esoterische verbinding en de vrijheid daartoe?

Academievorming

Bij het gesprek over de vormgeving van de academie waren de vragen en opmerkingen niet minder prangend. Van heel praktisch tot weidse perspectieven: bekostiging coördinator, ondersteuning en docenten, wel of niet geheel geprofessionaliseerd, dan wel met vrijwilligers, meest gunstige cursustijden, locaties voor theorie- en praktijkonderwijs, tegenover bestuurlijke vraagstukken over een bestuur op afstand, toezichthoudend, bestaande uit deskundigen, helder en capabel, verbonden met de antroposofie, niet via coöptatie tot het bestuur toetredend, maar via stakeholders op basis van herkenning van de persoon en diens kwaliteiten.

De academie is het aanspreekpunt dat naar buiten als een geheel optreedt, en niet langer meer de afzonderlijke opleidingen, want die zijn hierin opgegaan. De beroepsverenigingen en instellingen blijven wel de directe partners die belang hebben bij deze academie. De rol van de beroepsverenigingen nader uitwerken, evenals het leggen van relaties met relevante organisaties en instituties in binnen- en buitenland. De coördinator als eigenlijke initiatiefnemer, met daarnaast een voor iedereen goed toegankelijke contactpersoon. Het waarborgen van de bestaande kwaliteit en deze nog vergroten.

De aanleiding voor academievorming ligt intern in de al langer levende wens te komen tot een samenhangende professionalisering, evenals bij externe druk van bijvoorbeeld ziektekostenverzekeraars. Er bestaat een grote wens om in de voortzetting van het voorbereidingsproces het procesmatig karakter tot nu toe te behouden, met ruimte voor inbreng. Het zal er vooral om gaan de academie samen te maken en ieder te vragen het beste daarvoor te leveren.

Meerjarenplan en werkplan

De groep die zich boog over de vraag naar het ontwikkelen van een werkplan voor de academie had geen kennis van de inhoud van het gesprek van de vorige groep, terwijl die ook van belang was voor de vraagstelling ten aanzien van een concreet werkplan en een meerjarenplan.

Belang werd gehecht aan de expertise van de toekomstige coördinator van de academie en aan het samenbrengen van een team van professionele opleiders met een continue coördinator. Die continuïteit kwam ook terug bij de plek, liefst centraal in het land.
Genoemd werd het maken van een inventarisatie van wat er is en het beoordelen hiervan op kwaliteit. Niet de hele tuin omspitten, maar zorgvuldig kijken wat ontwikkeld is en bruikbaar in het geheel. Misschien moet er wat verplant worden, om in het beeld van de tuin te blijven.

De wens bestaat nadrukkelijk om de eigenheid en vrijheid te respecteren. Maar hoe verhoudt zich dit tot kwaliteitsbeoordeling?
Aanbrengen van samenhang, ontwikkelen van een werkelijke integratieve geneeskunst, opbouwen van het curriculum. Helaas spreken de verschillende beroepsgroepen elkaars taal onvoldoende. Behulpzaam hierbij kan ervaringsgericht onderwijs zijn.

Goed in beeld krijgen van de vraag van studenten, ook via de instellingen, zodat het aanbod meer vraaggericht kan zijn. Een vraag die van twee kanten komt: van de student én van de opleiders.
Bevestigen en verder uitbouwen van de relatie met hogescholen en universiteiten die er al ligt, in afstemming met de NVAZ en onderzoeksinstellingen.
Commitment is nodig voor de hele academie. De relatie met beroepsverenigingen, zeker die nu een eigen applicatieopleiding hebben en dit als hun opgave zien, vraagt visie en zorgvuldige aandacht.
Communiceren en goede Public Relations verzorgen, bekendheid in het veld opbouwen, ook bij instellingen (antroposofisch en regulier) en reguliere opleidingsinstituten.

Prille concreetheid

Verder bouwen aan de Academie en het netwerk Hoger Onderwijs, deze titel van de werkconferentie werd op deze manier wel eer aangedaan. Dat bleek eens te meer toen na de drie gespreksgroepen de kansen en zorgen die tevoorschijn waren gekomen plenair werden gebundeld. De betrokkenheid was groot en aanstekelijk. Het uitwisselen en delen bleek een meerwaarde te hebben waardoor de academie in al zijn prilheid, maar niettemin concreetheid al een begin van leven begon te vertonen bij de deelnemers. Dat was de winst die deze middag, halverwege het traject, werd geboekt en die de stuurgroep ongetwijfeld de moed zal hebben gegeven de tweede helft van het jaar met nog grotere kracht voort te gaan op de ingeslagen weg. Kortom, een zeer geslaagde werkconferentie die volledig aan zijn doel beantwoordde.

Michel Gastkemper

Feest in Haarlem na veertig jaar therapeuticum

2011-10-26T13:09:00.011+02:00

Ha, therapeuticadag, dat betekent feest! En zo was het ook op 3 september 2011 in Haarlem. Het ‘Prinsen Bolwerk 12’, vlak naast het station, nodigde de medewerkers van alle antroposofische therapeutica in Nederland uit. Meteen na binnenkomst stond een tafel met taart midden in de gang, je kon er niet omheen. ‘40’ stond er op de gebakjes; het waarom daarvan werd later duidelijk gemaakt.

Het was alweer een tijdje geleden dat de vorige dag werd georganiseerd (zie http://de-nvaz.blogspot.com/2009/05/therapeuticadag-2009.html). De uitnodiging verwees zonder omwegen naar deze laatste bijeenkomst in april 2009: ‘Het thema op die dag was de profilering van de antroposofische zorg in deze tijd. Het was een levendige en interessante ontmoeting met velen van u.’

Door ‘de voorbereidingscommissie i.o.: Madeleen Winkler en Christof Zwart’ werd dit jaar de boel zonder dralen opnieuw aangezwengeld:
‘Het dagthema is: Het Therapeuticum als (geestelijk) wezen. Hoe maken we die zichtbaar? Deze dag wordt georganiseerd door de sector therapeutica van de NVAZ voor de medewerkers van de therapeutica, die lid zijn van de NVAZ.’
En niet overbodig werd erbij vermeld: ‘Mocht u nog geen lid zijn van de NVAZ, maar dit wel overwegen, ook dan bent u van harte welkom!’

Dat was niet aan dovemansoren gericht. Dat wil zeggen, er waren 34 aanwezigen, van wie tien mensen van Therapeuticum Haarlem. Dat therapeuticum heeft niet alleen twee locaties, maar in feite ook twee entiteiten: Prinsen Bolwerk en Koninginneweg. Bij de eerste is Christof Zwart als huisarts werkzaam, bij de tweede, die nu tien jaar bestaat, Joost Laceulle. Een functionele onderverdeling wellicht, want Prinsen Bolwerk kan niet de voltallige bemensing in Haarlem bolwerken. Maar waar het om ging, is dat het therapeuticum in Haarlem dit jaar veertig jaar bestaat. Reden voor feest! En voor een nieuwe therapeuticadag in deze bisschopsstad.

Eregast Joop van Dam

Als eregast was oud-antroposofisch arts Joop van Dam uitgenodigd, de nestor van de Nederlandse therapeutica. Breekbaar maar enthousiast en standvastig wilde hij de verzamelde artsen en therapeuten graag vertellen over het prille begin, veertig jaar geleden. Zoon Vincent J. van Dam, en zelfs een kleinzoon, waren bij dit gedeelte ook aanwezig. De eerste legde de bijdrage van zijn vader met zijn camera vast, en zette het 23 minuten durende filmpje op internet (zie YouTube, http://www.youtube.com/watch?v=EaDj4pPQwp0).

Wat Joop van Dam vertelde? Het is te mooi om dat niet hier een beetje uit de doeken te doen. Hij werd in 1971 schoolarts in Haarlem, direct na het behalen van zijn artsenbul. Tegelijk bouwde hij in zijn eentje zijn praktijk op, het tweede therapeuticum in Nederland. Dat ging bijna als vanzelf. Maar in 1978, na zeven jaar, ‘droogde hij op’, zoals hij zelf zei. Hij zocht een kompaan, om het werk samen verder te gaan doen. Die vond hij in Bob Witsenburg, met wie hij 21 jaar heeft samengewerkt.

In zijn hoedanigheid als schoolarts had hij zelfs periodes les op school in Haarlem gegeven. Maar ook daar had hij opeens besloten te stoppen, rond hetzelfde tijdstip in 1978. Ja, wat nu? Een stap in het duister wagen, het onbekende tegemoet. En toevallig of niet, een week later ‘zag’ hij het therapeuticum voor zich. Die ingeving maakte hem zijn wil bewust om samen met anderen te gaan werken en schiep daarmee de mogelijkheid therapeuten aan te trekken, die dan ook prompt kwamen.

Slapeloosheid

Tot zijn nieuwe repertoire begonnen ook voorlichtingscursussen te behoren. De eerste ging over - waarbij het niet alleen om de eigen verhalen en ervaringen ging, maar ook om het doen - het concreet oefenen om de slapeloosheid te overwinnen. In feite de start van zelfhulpgroepen. De patiëntenvereniging ‘Radiant’ ontstond, er werd een solidariteitsfonds ingesteld, kortom, op deze wijze kreeg een compleet therapeuticum gestalte. De stichters van de Triodos Bank kwamen op bezoek: Dieter Brüll, Adriaan Deking Dura, Lex Bos, en die zeiden hem dat hij op geheel natuurlijke wijze de driegeleding had uitgevonden. Want hier was er rechts-, economisch en geestesleven in al zijn geledingen!

In die tijd ontstonden ook de gezamenlijke patiëntenbesprekingen. Een werkwijze om op een andere manier met de patiënten bezig te zijn. Ook de patiënt zelf was aanwezig. Aan de artsen en therapeuten de schone taak om daarna de hele week elke avond bij zichzelf het innerlijke beeld van deze patiënt op te bouwen. En zich daarbij de vraag te stellen: wat wil deze patiënt? Het is een vorm om beelden door de nacht te dragen. De voorlaatste avond moest dan dit beeld worden weggepoetst, met de vraag: welke stemming komt op? De laatste avond luidde de vraag: komt er een beeld tevoorschijn die hier uitdrukking aan geeft? Daarbij ging het er om welk beeld als eerste spontaan tevoorschijn trad. Op deze manier had je een week lang actief het vooroordeel weggelaten, zodat je eigen wil ging stuwen. Wanneer je daarna dit samen ging bespreken, werd het een echt hartegebeuren. Tegelijk bouwde je zo als therapeuticum aan je identiteit.

Later werd deze individuele bespreking omgevormd tot het werken aan een thema: bijvoorbeeld mensen die te dik zijn. Wat doet de een ermee, wat de ander? Je doet niet iets speciaal voor een individuele patiënt, maar voor het algemeen menselijke, voor de antroposofische geneeskunde als geheel.

Wegpoetsen

Na deze hartstochtelijke inleiding was het de beurt aan de medewerkers van therapeuticum Haarlem. Zij hadden individueel en gezamenlijk als voorbereiding de genoemde werkwijze toegepast op hun eigen therapeuticum. Innerlijk werkend met het beeld van het therapeuticum waar zij zelf werkzaam zijn, waren er beelden ontstaan van de diverse verschijningsvormen, zowel uiterlijk als innerlijk. Uiteindelijk werd deze eigen beelden omgezet in typeringen, die nog verbonden leken aan de eigen persoon. Maar na het actief ‘wegpoetsen’ kwamen er toch verrassende beelden en impressies naar boven, die iets zichtbaar maakten van de geestelijke kwaliteit die in dit therapeuticum leeft.

Geen therapeuticadag zonder uitvoerige gelegenheid tot individuele ontmoeting en gesprek, zo ook hier. Tegelijk was er een prijsvraag, namelijk welk therapeuticum de mooiste website had. Daartoe stonden de diverse computers in het gebouw aan, om een blik op de verschillende websites te kunnen werpen en de eigen voorkeur te bepalen. Die diende later op een groot vel aangetekend te worden. De grootste gemene deler zou als winnaar aangewezen worden.

Intimeren

Het laatste onderdeel bestond uit een intrigerende voordracht van Ton van Osch, huisarts te Naarden-Bussum. Hij had het thema opgegeven gekregen om over het geestelijk wezen van het therapeuticum te spreken. Natuurlijk een onmogelijke opgave; hoe zou je daar iets over moeten zeggen? Maar op zeer originele en vooral overtuigende wijze wist Ton van Osch hierin een weg te gaan, die wel degelijk dat geestelijke karakter benaderde.

Hij ging uit van de Franse filosoof en schrijver Michel Tournier, die een nieuw woord had gemunt voor de gewoonte van mensen tegenwoordig om vrijwel alles wat intiem is prijs te geven. Hij noemde dit ‘intimeren’. Maar daar tegenover staat ‘extimeren’: je bezighouden met wat buiten je is, en dat belangrijker vinden dan jezelf. Is dat niet de hoofdopgave van het therapeutische beroep? De patiënt op een voetstuk plaatsen, zodat die zelfs verbaasd kan uitroepen, bij het gewaarworden van alle artsen en therapeuten die om hem heen in het therapeuticum verzameld zijn: ik heb een fanclub! Die aandacht, die zorg, die creëert een nieuwe stemming en geeft substantie, waar identiteit van uitgaat. Je doet dat met je hart. En met de gezamenlijke harten vorm je een schaal met aandacht voor de andere wereld.

Ongedwongen kwam Ton van Osch bij dit beeld uit bij de graal. Bij de graalsvraag die je de ander kunt stellen: hoe is met je gesteld? Te vertalen in de vraag waarbij ook de mondigheid van de patiënt wordt betrokken: wat wil je met je ziekte? Hier klonk een motief dat ook al door Joop van Dam was aangeslagen. Ton van Osch besloot zijn bijdrage met het uitspreken van een wens, namelijk dat we niet op onszelf blijven, maar algemeen begrijpelijk, op filosofisch-inhoudelijke wijze, formuleren wat we in huis hebben, en daarmee ons eigen geluid actief in de wereld laten horen. Dan word je een echte tijdgenoot van wie de stem niet ondergaat, maar die hoorbaar kan worden, ook in andere werelden dan die alleen van jezelf. Een vorm van extimeren dus.

Het jubileum van het veertigjarige therapeuticum in Haarlem kreeg op deze wijze landelijke aandacht en erkenning met een buitengemeen waardige ondertoon.

Mooiste website

En de prijs voor de mooiste website? Die kon worden uitgereikt aan Madeleen Winkler van therapeuticum Calendula in Gouda, want met duidelijke voorsprong had deze het gewonnen van alle andere (zie http://www.therapeuticumcalendula.nl/). Madeleen verklapte wel dat de vrijwilliger die voor hun website verantwoordelijk is, nog speciaal de vorige avond alle puntjes op de i had gezet, mede met het oog op deze presentatie vandaag. Waarmee eigenlijk overtuigend bewezen werd dat zorg en aandacht, ook voor websites, wel degelijk het verschil maakt.

Michel Gastkemper

Voorwoord Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen

2011-10-26T13:05:00.010+02:00

De huidige gezondheidszorg loopt tegen velerlei grenzen aan. De kosten nemen onbeheersbaar toe, marktwerking zou een oplossing moeten bieden. Maar wie voert de regie: de overheid, de zorgverzekeraar, de altijd meer vragende patiënt, de zorgaanbieder? En vooral: op basis van welke visie? In het boek Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen geven diverse deskundigen vanuit heel verschillende invalshoeken en expertises hun visie op de mogelijke bijdrage van duurzame gezondheidszorg aan de ontwikkeling van de gezondheidszorg.

Deze bijdragen vormen een veelkleurig mozaïek, met suggesties die aangeven waar winst behaald kan worden, verwoord in stellingen. Er is echter ook een eenvoudige, samenvattende boodschap: alle auteurs zijn zich bewust van het feit dat een duurzame zorg een andere manier van denken en handelen vraagt, waarin de mens centraal staat in de diverse posities van zorgvrager, zorgaanbieder en zorgregisseur. Duurzaamheid vereist ook een ander bewustzijn van alle betrokkenen bij de zorg. De auteurs denken dat alleen de consequenties van een veranderend bewustzijn kunnen helpen de zorg op termijn voor iedereen toegankelijk en menswaardig te houden.

Met bijdragen van:
Marijn Aalders, BigMove Institute
Dr. Erik Baars, lector Antroposoﬁsche Gezondheidszorg, Hogeschool Leiden
Guus van der Bie, huisarts
Dr. Pim Blomaard, lid Raad van Bestuur van de Raphaëlstichting
Arie Bos, huisarts
Marko van Gerven, psychiater
Jan van der Greef, wetenschappelijk directeur systeembiologie en personalized health TNO
Jan Huisman, organisatie-adviseur
Prof. dr. Peter Kooreman, hoogleraar Gezondheidseconomie Universiteit van Tilburg
Diana Monissen, voorzitter Raad van Bestuur De Friesland zorgverzekeraar
Juul Muller, BigMove Institute
Hans Nijnens, algemeen directeur Weleda Benelux SE
Louis Overgoor, BigMove Institute
Prof. dr. Kim Putters, Hoogleraar Management van Zorginstellingen, Erasmus Universiteit Rotterdam; Lid van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
Prof. mr. Jaap Sijmons, hoogleraar gezondheidsrecht Universiteit Utrecht, advocaat
Bert Vroon, bestuurskundige
Drs. Herman van Wietmarschen, onderzoeker Sino-Dutch Centre for Preventive and Personalized Medicine

Paperback, 224 blz. Prijs: € 24,50. ISBN 978 90 6038 669 9

We laten hier integraal het voorwoord van Bert Vroon in Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen volgen:

Technologisering, protocollering, mechanisering, bureaucratisering en de poging om meer marktwerking in de gezondheidszorg te introduceren zijn zowel in de cure als in de care al vele jaren richtinggevend voor de ontwikkeling van deze zorg. Deze ontwikkeling is simpelweg een feit, maar heeft ook veel goeds gebracht. Tegelijkertijd zijn daardoor ook veel zaken nagenoeg onmogelijk gemaakt. Daaruit volgt de bezinningsvraag of we dat wenselijk achten. Wij vinden van niet. In dit boek worden vragen gesteld, zorgen gedeeld, maar ook alternatieven aangereikt. Verfrissend is bovendien dat ook andere kijkrichtingen worden geïntroduceerd. Alle bijdragen eindigen met stellingen, en bovendien zijn een tiental actiepunten voor een duurzame gezondheidszorg geformuleerd.

Drie ‘vraagcomplexen’ in de zorg vragen in toenemende mate om aandacht:

1 de financiering van de zorg;

2 de bureaucratisering van de zorg;

3 de moreel-ethische grenzen aan die zorg.

De vraag of (en in welke mate) de zorg overgelaten moet worden aan de markt, de overheid of aan (de wensen van) het individu, maakt al zichtbaar dat zorg nauw verweven is met deze drie vraagcomplexen.

Als nu of binnenkort bijna alles kan, mag dat dan ook? En is dat zinvol? En wie bepaalt dat eigenlijk? Doet de consument dat zelf, doet de zorgverstrekker dat, de behandelaar, de overheid? En vanuit welk menskundig perspectief? En vervolgens: wie gaat dat betalen?

Bovendien: waar is de zorg uiteindelijk op gericht? Op de cliënt zelf of op de omvangrijke bureaucratie rond de cliënt?

We kunnen ons allemaal vinden in de opvatting dat zorg menselijk en ‘hartelijk’ dient te zijn. Ons gezond verstand en ons gevoel geven dat aan, maar er is ook in toenemende mate wetenschappelijk bewijs dat elementen als aandacht, interesse, en de tijd nemen voor het opbouwen van de zorgrelatie essentieel zijn bij de totstandkoming van goede zorg en dat deze relationele aspecten het herstelproces stimuleren. Ook weten we inmiddels dat de ’eigen regie’ een belangrijke en positieve rol speelt.

Het Bernard Lievegoed Fonds (BLF) is opgericht om wetenschappelijk onderzoek vanuit antroposofische gezichtspunten te stimuleren. De naamgever van het fonds, Bernard Lievegoed (1905–1992), pleitte voor een cultuur van het hart als basis voor een vernieuwing van de maatschappelijke ontwikkeling en daarbinnen ook voor de vernieuwing van de zorg.

Bernard Lievegoed was psychiater, organisatiedeskundige en publicist. Hij sloeg een brug tussen de universitaire wereld (hij was verbonden aan de huidige Erasmus Universiteit, vroeger Nederlandse Economische Hogeschool en de Technische Hogeschool Twente) en de antroposofische beweging. Zijn publicaties bewogen zich op het terrein van de geneeskunde, de organisatieontwikkeling en de antroposofie.

Als een van de kernactiviteiten van het BLF is in de afgelopen drie jaren de Netwerkuniversiteit (NU) ontstaan. De NU brengt wetenschappers van verschillende universiteiten en disciplines bij elkaar door bijeenkomsten te organiseren en werkgroepen te entameren.

In het najaar van 2009 is het plan ontstaan om vanuit de NU een publicatie te verzorgen die bouwstenen wil aanreiken voor een toekomstige gezondheidszorg. Daarbij willen we de inzichten die we met elkaar in de Netwerkuniversiteit hebben verkregen in een perspectief plaatsen en beschikbaar stellen aan het maatschappelijk debat over de gezondheidszorg.

De onderzoeksvraag voor deze publicatie luidde: ‘Zijn er wegwijzers te genereren voor de gezondheidszorg van de toekomst vanuit de geschiedkundige ontwikkeling, vanuit het huidige krachtenveld binnen de gezondheidszorg en de dilemma’s die er spelen, en vanuit bijzondere initiatieven die nieuwe inzichten en praktijkervaringen opleveren?’

September 2010 werd aan dit thema door de NU in samenwerking met Weleda Benelux en de Iona Stichting een Invitational Conference gewijd waarbij de schrijvers die in deze bundel hun bijdrage geven hun stellingen presenteerden en daarover in gesprek gingen met het aanwezige publiek. Mede op grond van deze uitwisseling hebben de diverse bijdragen in deze bundel hun uiteindelijke vorm gekregen, aangevuld met bijdragen van deskundigen die niet aanwezig waren op de Invitational Conference, maar wiens opinies relevant waren voor onze vraagstellingen.

Met de bijdragen in deze bundel willen we ons bescheiden opstellen. We pretenderen niet een blauwdruk te presenteren. Veeleer is het een veelkleurig palet. Toch geloven we dat uit deze bijdragen een ‘common ground’ te halen valt. Wij hebben deze proberen te verwoorden in de vorm van actiepunten die voorin deze bundel zijn opgenomen.

De totstandkoming van deze bundel zou niet mogelijk zijn geweest zonder de jarenlange veelkleurige en professionele omgang met het thema door de diverse schrijvers en de bereidheid om op deze wijze hun bijdrage te leveren aan het debat. Onze dank gaat dan ook in de eerste plaats uit naar hen. Daarnaast zijn we veel dank verschuldigd aan de Triodos Bank, Weleda Benelux en de Iona Stichting, die vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid bij het thema zorg zowel inhoudelijk als financieel deze publicatie mede mogelijk maakten. Ten slotte willen we ook de uitgever Christofoor bedanken voor de vele positieve adviezen en het intensieve redactiewerk.

Wij hopen dat velen van u inspiratie zullen vinden in deze bundel voor het verder samenwerken aan de gezondheidszorg van de toekomst. Dat zal alleen kunnen wanneer we enerzijds respectvol omgaan met de verworvenheden van de moderne gezondheidszorg maar anderzijds datgene wat ontbreekt mogen benoemen en kunnen en willen veranderen.

Bert Vroon, voorzitter Bernard Lievegoed Fonds / Netwerk Universiteit

Drie paradoxen van onze gezondheidszorg

2011-10-26T13:02:00.006+02:00

In Duurzame gezondheidszorg schetst Kim Putters, bestuurskundige en lid van de Eerste Kamer, kort drie probleemcomplexen van onze gezondheidszorg. Wij nemen zijn nawoord van dit boek hier integraal over.

In de afgelopen jaren zijn belangrijke stelselwijzigingen doorgevoerd om de gezondheidszorg beter in te laten spelen op de toegenomen en veranderende zorgbehoefte van patiënten en cliënten. Een duurzame gezondheidszorg draagt bovendien uiteindelijk bij aan gezondheidswinst, zowel in gewonnen levensduur als in leefkwaliteit. Met wetten alleen lukt dat niet. Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen legt de vinger bij drie spanningsvolle paradoxen in de praktijk van onze gezondheidszorg, die dringend vragen om doordenking en een antwoord.

In de eerste plaats de zorgparadox. De gezondheidszorg redeneert nog steeds in hoge mate vanuit het ‘zorgen voor’ in plaats van het ‘zorgen dat’. Technologische en andere ontwikkelingen maken echter dat patiënten en cliënten steeds beter en meer voor zichzelf zorgen. De gezondheidszorg kan dat bevorderen, bijvoorbeeld door innovaties op het gebied van zelfzorg en door combinaties met werk, wonen en welzijn. Preventie van zorg draagt bovendien bij aan het voorkomen van veel zorgkosten. De sterke focus op zorg leidt dus paradoxaal genoeg tot minder grip op de kwaliteit en de kosten ervan. Er is meer visie nodig op zorg en volksgezondheid, waarbij dat laatste veel meer te maken heeft met het zorgen dat mensen participeren en zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen dan met het overnemen van alle zorg.

Dat vraagt in de tweede plaats wel om een relativering van de zogenaamde keuzevrijheidsparadox. Niet alle patiënten en cliënten kunnen, willen en zullen namelijk voor zichzelf zorgen en kiezen. Sommigen nemen informatie tot zich en kunnen diensten vergelijken op de beste prijs en kwaliteit. Veel patiënten kunnen dat echter niet zelf. Dat vraagt dus om realisme en nuance. Daar waar patiënten keuzes kunnen maken kan de markt meer zijn werk doen dan in sectoren waar patiënten in hoge mate afhankelijk zijn van hulpverleners, familie of anderen. Dit leidt tot een ordening van de zorg waarin zelfmanagement groter wordt, zorginstellingen zich specialiseren in waar ze goed in zijn, en buurtzorg ontstaat dichtbij mensen in de wijk die ziekenhuizen ontlast. Dit moeten communicerende vaten in het zorgsysteem zijn.

Om dat te bereiken moeten we afstappen van het dogmatische en dichotome denken dat ofwel de markt ofwel de overheid deze ontwikkeling moet sturen. Beide voorzien ons van middelen om de kwaliteit van zorg en de regie over het eigen leven te optimaliseren op een zo doelmatig mogelijke wijze. Ze zijn echter niet beide altijd passend. Het alsmaar transparanter maken van het werk van zorgprofessionals is bijvoorbeeld ridicuul. Meer meten is niet altijd meer weten. Het leidt tot een informatieparadox die de patiënt al helemaal niet helpt in het maken van keuzes. Ervaringskennis van patiënten kan tot beter onderbouwde keuzes in de zorg leiden dan de oneindige roep om evidence based beleid.

Het boek Duurzame gezondheidszorg. Visies en praktijkervaringen laat zien hoe deze paradoxen doorbroken kunnen worden, opdat een nieuwe ordening van de gezondheidszorg kan ontstaan die ervan uitgaat dat patiënten zelf verantwoordelijkheid dragen waar dat kan en dat er gezorgd wordt waar dat moet.

Zie ook http://www.kimputters.nl/

Column Hans Reinders: ‘Kwaliteit van Bestaan’

2011-10-26T13:00:00.005+02:00

Deze column gaat over het begrip ‘kwaliteit van Bestaan’, maar het duurt even voordat ik daar ben, want ik begin heel ergens anders, te weten bij de vraag wat antroposofische zorg bijzonder maakt. Dat deze vraag in antroposofische kring vaak wordt gesteld, heeft op zichzelf niets met antroposofie te maken, maar met het karakter van een identiteitsgebonden visie. Zorgaanbieders die zichzelf als ‘christelijk’ afficheren, staan voor precies dezelfde vraag. Sterker nog, de vraag is ook niet specifiek voor zorg, want ze geldt bijvoorbeeld ook in het onderwijs. In zoverre een identiteitsgebonden visie het hele bestaan omvat, geldt ze voor alle levensterreinen. Bijvoorbeeld ook voor de ethiek. Wat maakt ‘christelijke ethiek’ anders dan andere ethiek?

Omdat ik met deze laatste vraag vertrouwd ben, weet ik dat er in principe twee soorten antwoorden zijn. De eerste zegt dat ‘goed’ voor christenen precies hetzelfde inhoudt als voor andere mensen. Dit antwoord relativeert dus het ‘eigene’. Het tweede antwoord zegt dat christenen zich in hun antwoord laten leiden door de boodschap van het Evangelie. Dit antwoord benadrukt het eigene van de bijzondere bron waarnaar wordt verwezen.

Precies dezelfde onderscheiding kan ik maken in de antwoorden die in antroposofische kring worden gegeven. ‘De vraag wat antroposofische zorg onderscheidt is niet belangrijk; het gaat erom dat het goede zorg is.’ Dat is het eerste antwoord. Het tweede antwoord zegt: ‘Antroposofische zorg laat zich leiden door een bijzondere mensvisie die is ontleend aan de filosofie van Rudolf Steiner.’

In het onderzoek voor de Bernard Lievegoed leerstoel dat we aan de Vrije Universiteit in Amsterdam uitvoeren, speelt het begrip ‘Kwaliteit van Bestaan’ een belangrijke rol. In dat onderzoek komt de naam van Rudolf Steiner nergens voor, zelfs de term ‘antroposofie’ zult u niet in de stukken aantreffen. Toch kan ik aan de hand van het begrip ‘Kwaliteit van Bestaan’ laten zien dat de herkomst van wat we in dat onderzoek doen onmiskenbaar is.

In de zorgsector in Nederland wordt een theorie over ‘Kwaliteit van Bestaan’ aangehangen, die afkomstig is van de Amerikaanse onderzoeker Bob Schalock. Deze theorie wordt ingezet om te kunnen onderzoeken wat zorgsystemen bijdragen aan de kwaliteit van bestaan van hun gebruikers. Samen met andere onderzoekers heeft Schalock een theorie ontwikkeld die quality of life inventariseert in acht domeinen. Als je mensen waar ook ter wereld vraagt wat ze belangrijk vinden voor een goed bestaan, dan blijken ze antwoorden te geven die goed vergelijkbaar zijn. Ze laten zich rubriceren in domeinen als ‘lichamelijk welzijn’, ‘psychisch welbevinden’, ‘sociale relaties’, enzovoort.

Een van de acht domeinen die Schalock c.s. hebben geïdentificeerd, heet ‘ontwikkeling’. In de hele wereld blijken mensen het belangrijk te vinden dat ze hun talenten ontwikkelen. Dit is op zichzelf niet opmerkelijk. Wel opmerkelijk is dat je vanuit een antroposofische visie direct ziet dat dit een merkwaardige opvatting is. Hoezo is ‘ontwikkeling’ te kenschetsen als een apart domein? Zodra je de vraag eenmaal hebt gezien, wordt duidelijk dat de gevestigde theorie over ‘Kwaliteit van Bestaan’ iets statisch heeft. Ze lijkt te zeggen dat je voor de verschillende domeinen kunt beschrijven wat men in een bepaalde samenleving, of in een bepaald zorgsysteem, aan kwaliteit van bestaan heeft gerealiseerd, zonder daarbij te vragen naar de innerlijke krachten van de betrokken personen.

De betekenis van de antroposofische visie op goede zorg, wil ik maar zeggen, vereist niet dat je daarvoor iets expliciet ‘antroposofisch’ definieert. Je kunt volstaan met vragen stellen bij datgene wat in de zorg algemeen wordt aanvaard. Hoe beter je dat doet, hoe groter de impact van deze visie op het algemene begrip van ‘Kwaliteit van Bestaan’, ook al wordt die visie niet als zodanig gearticuleerd.

Hans Reinders

NVAZ Herfstconferentie ‘Michaël als Tijdgeest’ op 17 november 2011

2011-10-26T12:54:00.007+02:00

De NVAZ organiseert voor medewerkers in de antroposofische zorg een dag met antroposofische inspiratie, ontmoeting en verdieping.

Michaël en de huidige tijd

Volgens Rudolf Steiner is de aartsengel Michaël sinds 1879 onze tijdgeest. Hij zag de ontwikkeling van een ‘michaëlisch geestesleven’ als wezenlijke stap in de ontwikkeling van de hele mensheid. Het laatste jaar voor zijn dood schreef Steiner bijna wekelijks teksten over de werking van Michaël.

Wanneer de impuls van Michaël voor onze tijd zo belangrijk is als Steiner zegt, dan is het zinvol dieper op dit thema in te gaan. Hoe moeten wij ons de werking van Michaël voorstellen? Heeft iets dergelijks nog wel betekenis voor ‘moderne mensen’ anno 2011? Zijn wij in staat die werking te beleven en zinvol te benutten in ons dagelijkse leven en werken?

De uitdaging van Michaël

Michael is niet geïnteresseerd in het verleden, hij is op de toekomst gericht en wordt werkzaam zodra wij in actie komen. Wie kent niet het moment, waarop hij voor de beslissing staat om een sprong in het diepe te nemen? Het moment waarop hij moet handelen, zonder precies te kunnen weten wat de uitkomst zal zijn?

Onze huidige tijd wordt steeds turbulenter, we kunnen steeds minder vertrouwen op een planning en er wordt meer en meer van ons gevraagd om wakker in het moment te staan en eenvoudigweg te doen wat de situatie van ons vraagt.

Het vraagt moed op deze manier in actie te komen. Michael spreekt tot onze wil en daagt uit om stappen te ondernemen, zelfs als we nog niet precies weten waar die toe leiden.

Michaël in perspectief

Tijdens de herfstconferentie worden de deelnemers uitgenodigd het thema vanuit verschillende perspectieven te onderzoeken. De ochtend wordt geopend door de voorzitter van de NVAZ, A. Vroon en de organisator van de dag, R. Grouls. Hierna volgt een kunstzinnige opening en een lezing die een toegankelijke inleiding rondom het thema geeft. Na de lezing zijn er workshops vanuit diverse perspectieven, die allemaal het thema van de dag verder verkennen vanuit hun eigen perspectief.

In de middag zal er een interactief programma zijn, waarbij de deelnemers met elkaar zullen verkennen hoe zij de inzichten uit de ochtend kunnen benutten in hun dagelijkse leven en werken. J.S. Reinders zal afsluitend een reflectie geven op de dag zelf, waarna de dag wordt afgerond met een gezamenlijke maaltijd.

De doelstelling is dat de deelnemers aan het einde van de dag naar huis gaan met inzicht, gevoel en handvaten rondom het thema. Of, met de woorden van Steiner: denken dat tot imaginatie, voelen dat tot inspiratie en willen dat tot intuïtie is omgevormd.

Aansluitend wordt u uitgenodigd voor de ALV van de NVAZ, aanvang 19.00 uur.

Programma 17 november 2011
9.00 kunstzinnige opening, lezing over het thema
10.00 workshops
12.30 lunch
14.00 interactief ‘world cafe’
16.00 reflectie door J.S. Reinders
17.00 gezamenlijke maaltijd en afsluiting dag

Workshops 10.00-12.30 uur
1 P. Blomaard, bestuurder
2 F. Kamps, arts
3 M. Driesens, priester Christengemeenschap
4 S. van Beuzekom, dramatherapeut
5 M. ter Horst, voorzitter Iona Stichting
6 A. van Vliet, muziektherapeut
7 J. Pylyser, spraaktherapeut
8 GZ-psycholoog

Adres

Stichting Zonnehuizen
Locatie Stenia, Rafaëlzaal
Utrechtseweg 86
Zeist

Informatie, bijdrage, aanmelding

Voor informatie kunt u emailen of bellen met de NVAZ: info@nvaz.nl of 030-6945544. Voor aanmelding kunt u een aanmeldingsformulier downloaden op www.nvaz.nl.

De bijdrage voor leden van de instellingen, beroepsverenigingen en therapeutica van de NVAZ bedraagt € 50,- p.p., inclusief koffie, thee, lunch en avondmaaltijd. Voor overige aanmeldingen bedraagt de bijdrage € 80,- p.p.

Accreditatie

Accreditatie wordt aangevraagd.

In het tijdperk dat nu aanbreekt is het nodig dat de mensheid zich op een wereld richt, die als geestelijke wereld direct aan de als fysiek beleefde wereld grenst en waarin te vinden is wat hier beschreven is als Michaëls wezen en Michaëls opdracht.

R. Steiner, Kerngedachten van de antroposofie

Het is Michaëls taak de mens op de weg van de wil weer daarheen te leiden waar hij vandaan is gekomen, toen hij met zijn aardse bewustzijn van het beleven van het bovenzinnelijke naar het beleven van het zintuiglijke afdaalde.

R. Steiner, Kerngedachten van de antroposofie

Symposium ‘Bewustzijn in je handelen’

2011-10-26T12:42:00.007+02:00

essentie van goede zorg
Woensdag 9 november 2011, 13.30-17.00 uur
Beauforthuis te Austerlitz (bij Zeist)

Bewustzijn voor zorg – zorg voor bewustzijn

Goede zorg betekent aansluiten bij wat de situatie in het hier en nu van ons vraagt. Deze situatie omvat zowel de cliënt, jezelf als ook de context van je werkomgeving. Op deze middag verkennen opleiders en medewerkers uit de praktijk aan de hand van ervaringen hoe bewustzijn in het handelen bijdraagt aan goede zorg. Welke handvatten vinden we om het werken met bewustzijn te verzorgen?

Doelgroep: medewerkers en opleiders in de maatschappelijke zorg.

Programma

13.00 Ontvangst met drankje
13.30 Welkom
Bewustzijn in je handelen – essentie van goede zorg, inleiding door Bernard Heldt, directeur Edith Maryon College
Bewustzijn voor elkaars leervragen in de dagelijkse praktijk, inleiding door Rob de Breij, locatiemanager Overkempe
Presentatie van de werkgroepleiders
Ervarend bewegen met Gert Siebes, fysiotherapeut
Pauze

Werkgroepen:
1. Ervarend leren in een team, Erna Trouw, projectleider ‘leren op de werkplek’ en Edmund Schulze, teamleider Overkempe
2. Bewustzijn in je handelen bij moeilijk verstaanbaar gedrag, Niels Greeve, trainer en Christoph Rosenkranz, opleidingscoördinator
3. Jouw werkplek als leerplek, Marian Graus, ROC Midden Nederland, projectleider ‘doorbraakproject werkplekleren’ in o.a. verpleeghuiszorg en Albert de Vries, Academie voor Ervaringsleren
4. Een inspirerend leer-/werkklimaat, Hetty Houtenbos en Manfred Flessner, opleidingscoördinatoren

Lerend werken en werkend leren, uitleiding door Thijs Schiphorst, consultant ervaringsleren
17.00 Afsluiting, hapje & drankje

Waar
Beauforthuis, Austerlitz
Woudenbergseweg 70
3711 AB Austerlitz (bij Zeist)

Kosten
€ 25 per persoon
studenten mbo/hbo in de zorg gratis

Aanmelding
Opgave voor 1 november via www.maryoncollege.nl of 030-6945540

Bekijk het programma

Inschrijven

Herfstcongres 25-26 november 2011: Overbeweeglijke & apathische kinderen

2011-10-26T12:39:00.006+02:00

Visie en behandeling in de verschillende therapieën op antroposofische grondslag en in de pedagogiek

Geert Groote College, Amsterdam

Centraal staat de problematiek van overbeweeglijke en apathische kinderen. Beweging in innerlijke en uiterlijke zin vormt het natuurlijk levenselement van kinderen. Er kunnen zich twee polaire vormen van verstoring voordoen: enerzijds een overmaat aan beweging die de ontwikkeling in de weg staat, anderzijds juist een gebrek aan beweging, waardoor de ontwikkeling op een andere wijze stagneert. In de huidige tijd komt overbeweeglijkheid onder kinderen frequent voor, getuige de alom aanwezige ADHD-diagnostiek, maar ook het aandeel van apathische kinderen moet niet worden onderschat, getuige de vele kinderen met een stoornis in het autistisch spectrum.

Dit congres wil ingaan op de achtergronden van de polariteit tussen overbeweeglijkheid en onbeweeglijkheid in de ontwikkeling van kinderen vanuit antroposofisch perspectief. Allereerst geven twee sprekers hun visie op deze problematiek. Vervolgens wordt een grote diversiteit aan therapieÎn die binnen de antroposofische gezondheidszorg beschikbaar zijn via werkgroepen aangeboden, naast een aantal pedagogisch georiënteerde werkgroepen. Tenslotte volgt er nog lezing over het gebit als spiegel van de mens in zijn (gestoorde) ontwikkeling.

Doelgroep

Artsen, verpleegkundigen, therapeuten werkzaam in de antroposofische gezondheidszorg; leraren in het (vrijeschool)-onderwijs en medewerkers in pedagogische instellingen en instituten. Ook studenten zijn van harte welkom: zij betalen een gereduceerd tarief.

Accreditatie

Er is accreditatie aangevraagd bij de verschillende betrokken beroepsverenigingen.

Sponsors

Dit congres is mede mogelijk gemaakt door financiële steun van de volgende instanties: Iona Stichting, Nederlandse Vereniging voor Antroposofische Artsen, Nederlandse Vereniging voor Kunstzinnige Therapie op antroposofische grondslag en Weleda Nederland NV

Stichting Herfstcongres

De Stichting Herfstcongres heeft ten doel de antroposofische geneeskunde en haar therapieën te bevorderen. Zij tracht dit doel onder meer te bereiken door het organiseren van congressen die zich richten op de antroposofische gezondheidszorg.

Het bestuur van de stichting wordt gevormd door de volgende personen:
Jelle van der Schuit (penningmeester, muziektherapeut)
Xandor Koesen-York (voorzitter, therapeutisch spraakvormer)
Jeannette van der Schuit-Janssen (secretaris, antroposofisch huisarts)

Zie verder http://www.herfstcongres.nl/

‘Eigen regie versterken’

2011-10-26T12:37:00.007+02:00

Praktijkonderzoek in de Antroposofische Gezondheidszorg 2011
Symposium lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg
Hogeschool Leiden, 9 december 2011, 12.45-18.00 uur

Op 9 december organiseert het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg het jaarlijkse symposium voor relaties, studenten, docenten en overige geïnteresseerden.

Praktijkonderzoek in de antroposofische gezondheidszorg

In de eerste helft van dit symposium presenteert het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg haar werkzaamheden van de afgelopen periode (2010-2011) en krijgt u een vooruitblik op de komende periode (2012 en verder). Naast deze presentaties zijn er ook enkele presentaties van gasten. De tweede helft van het symposium staat in het teken van de ‘eigen regie’ in de zorg, en heeft de vorm van een werkconferentie.

Op weg naar eigen regie van patiënten en zorgverleners

De gezondheidszorg verandert in rap tempo, de positie van de cliënt/patiënt t.o.v. de zorgprofessional verandert. We zien een inhoudelijke verschuiving naar zorgvernieuwing gericht op versterken van de eigen regie van patiënten. Eigen voorkeuren van cliënten/patiënten worden steeds belangrijker. Ook om de kosten beheersbaar te houden, wordt een steeds groter appel gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van de cliënt/patiënt.

Dit wordt versterkt door de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet waardoor er in de komende jaren veel in de gezondheidszorg zal veranderen. PGB’s verdwijnen, basispakketten verschralen en de verantwoordelijkheid voor de zorg verschuift richting gemeenten en zorgverzekeraars. Gemeenten en zorgverzekeraars hebben een grote kennisachterstand om de vraag naar het professioneel ondersteunen van eigen regie in te vullen. Zorgverleners zullen door de komende ontwikkelen hun zorgpraktijk en rol moeten veranderen. Zij moeten steeds meer vraaggestuurde zorg op maat leveren, terwijl zij hier veelal niet op voorbereid zijn. Wat is die nieuwe rol precies? En hoe kunnen zorgverleners daar het beste voor geschoold worden? Welke kennis is nodig? Welke competenties hebben zij nodig? Welke instrumenten zijn nodig?

Wat is de bijdrage van de AG aan deze ontwikkelingen? Hoe kan de AG kansen creëren en benutten? Hoe kunnen AG veld en lectoraat AG (samen met andere stakeholders) optimaal samenwerken om aan te sluiten bij deze ontwikkelingen en bijdragen en kansen mogelijk te maken? Hoe kunnen we bv. binnen het Cluster Zorg van Hogeschool Leiden en/of met reguliere partners samenwerken? Uw actieve bijdrage wordt gevraagd tijdens de verkenningen van dit gebied!

Aanmelden

Informatie over de sprekers en het programma kunt u vinden op de website. Daar vindt u ook het aanmeldformulier.

Erik Baars
Lector Antroposofische Gezondheidszorg
Hogeschool Leiden

Eva Mees en Tonnie Bakhoven overleden

2011-10-26T12:30:00.004+02:00

De grondlegster van de kunstzinnige therapie in Nederland, Eva Mees, is op 8 oktober vredig gestorven. In 1968 startte ze samen met haar echtgenoot de eerste opleiding voor kunstzinnige therapie: De Wervel in Zeist. De crematie van Eva Mees heeft in besloten kring plaatsgevonden. Op woensdag 12 oktober was er ’s avonds in Antropia in Driebergen een feestelijke herdenking, waarbij iedereen die zich bij Eva Mees betrokken voelde van harte welkom was.

Zaterdag 15 oktober is Tonnie Bakhoven door de poort van de dood gegaan. Zij was jarenlang de arts van het verpleeghuis de Maretak. Na de sluiting van de Maretak zette zij haar huisartsenpraktijk in Driebergen tot op hoge leeftijd voort. Tonnie was een door haar patiënten zeer gewaardeerde huisarts. Haar toewijding behelsde ononderbroken zorg, dag en nacht, zeven dagen per week. De begrafenis was op 20 oktober in Zeist.

Vervolgbijeenkomst ‘Project Opleidingen in verbinding’ op 23 november

2011-10-26T12:20:00.010+02:00

In dit nummer van De Digitale Verbreding is een uitvoerig verslag opgenomen van de werkconferentie ‘Project Opleidingen in verbinding’ op 17 juni. Het vervolg van die conferentie zal plaatsvinden op op woensdag 23 november van 16.00 tot 20.30 uur, in hetzelfde gebouw Lenteleven te Zeist. In de middag zal de opzet van de basismodule worden besproken en vanaf 18.30 de vormgeving van de academie. Iedere betrokkene wordt hierbij van harte uitgenodigd.

Truida de Raaf, voorzitter van de stuurgroep voor het project Opleidingen in verbinding, schreef op 20 augustus een voortgangsbericht, naar aanleiding van hetgeen tijdens de succesvolle werkconferentie door de deelnemers is bijgedragen en dat bruikbaar is om de tweede helft van de looptijd van dit project in te gaan.

Zij meldde dat Guus van der Bie als projectfunctionaris is aangesteld tot eind januari 2012. Hij zal in nauwe samenwerking met Dick Keijzer als expert en de stuurgroep werken aan de totstandkoming van de Academie en het netwerk.

In het werkplan staat dat direct na de zomervakantie twee werkgroepen van start gaan:
1. Vormgeving Basismodule Academie en van daaruit verzamelen van inhoudelijke aandachtspunten voor het werkplan/meerjarenplan van de academie.
2. Vormgeving Organisatie Academie met rechtsvorm en financieringsplan en van daaruit aandachtspunten voor een meerjarenplan.

Er wordt vooral gewerkt aan deze twee onderwerpen die noodzakelijk uitgewerkt moeten zijn voor de start van de Academie. In het werken aan deze twee thema’s worden de elementen verzameld voor het meerjarenplan/werkplan van de Academie. De relatie met een te ontwikkelen netwerk Hoger Onderwijs wordt meegenomen bij beide werkgroepen.

Ad 1. Leiding werkgroep vormgeving basismodule en schrijver: projectfunctionaris Guus van der Bie.

Alle beroepsgroepen worden betrokken bij de vormgeving van de basismodule. Guus van der Bie stuurt een uitnodiging naar alle beroepsgroepen om input te leveren. Een kerngroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de bestaande applicatieopleidingen van artsen, fysiotherapeuten, psychotherapeuten, verpleegkundigen, gaan met deze input aan de slag onder leiding van Guus van der Bie.

Op woensdag 23 november zal een eerste concept van de basismodule worden gepresenteerd aan alle beroepsgroepen en opleidingsfunctionarissen van de instellingen. Voor de bestaande applicatieopleidingen betekent de komst van de interdisciplinaire basismodule een ingrijpende aanpassing van het eigen beroepsgerichte traject.

Planning: start basismodule september 2012, dat betekent dat januari 2012 de basismodule klaar moet zijn.

Ad 2: Leiding werkgroep Organisatie academie en schrijver: Dick Keijzer

Dick Keijzer vraagt enkele mensen met specifieke expertise op deelgebieden vanuit instellingen en beroepsverenigingen van de NVAZ.

Planning: eind januari 2012 ligt er een plan voor de rechtsvorm, relatie met NVAZ en AViN en een financieringsplan en kan de Academie worden opgericht. We hopen met dit plan de expertise die in het veld aanwezig is goed te benutten.

In beeldspraak: we willen graag alle feeën uitnodigen voor de geboorte van de Academie zodat er geen dertiende fee overgeslagen wordt. Mochten we een fee vergeten, wilt u ons daar dan op attenderen? We hebben genoeg gouden borden en bestek.

Oktobernieuwsbrief lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg

2011-10-26T12:15:00.012+02:00

Op 4 oktober verscheen de tiende Nieuwsbrief van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg, met daarin veel wetenswaardig nieuws. Een greep:

‘Stand van zaken RAAK-project “In Verbinding”

In het project “In Verbinding” worden, in samenwerking met zorgverleners in de antroposofische zorg, zorgprogramma's ontwikkeld voor de eerste lijn en een manier om de uitvoering van zo’n zorgprogramma te monitoren. De stand van zaken eind augustus. Lees verder

Promotietrajecten

Het lectoraat heeft enkele promotietrajecten in voorbereiding, om de “verwetenschappelijking” van de AG een stevige impuls te geven. Voor de volgende promotietrajecten zijn de onderzoeksplannen gereed: Methodisch gebruik van kleur in de Kunstzinnige therapie, Documentatiemethoden van de kunstzinnige therapie en Patiëntcompetentie. Lees verder

International Research Newsletter

Het lectoraat heeft het initiatief genomen om een internationale Nieuwsbrief over internationaal onderzoek in de Antroposofische Gezondheidzorg en gerelateerde onderwerpen te maken. Lees verder

Verdediging proefschrift Erik Baars

Op vrijdag 18 november om 13.30 uur zal Erik Baars zijn proefschrift “Evidence-based curative health promotion. A systems biology-orientated treatment of seasonal allergic rhinitis with Citrus/Cydonia comp.” verdedigen. Lees verder

Overig kort nieuws

– Nieuwe publicaties
– Afronding 1ste fase onderzoek euritmietherapie en hooikoorts
– Afronding 1ste fase onderzoek uitwendige therapieën
– ZonMW en CAM onderzoek
– NCCAM strategisch beleidsplan
– Het lectoraat AG is nu ook op Twitter te volgen.
– Internationale onderzoeksgroep antroposofische therapieën
– Het gezondheidsconcept is wetenschappelijk in beweging

Agenda

7-9 oktober: 3 mondelinge en 4 posterpresentaties op het 4de European Congress for Integrative Medicine (ECIM) 2011 te Berlijn
29 oktober: lezing Erik Baars symposium AViN afdeling Leiden
3 november: lezing Erik Baars FVB Studiedag Vaktherapie in Zicht
18 november: verdediging proefschrift Erik Baars, Wageningen Universiteit
1-2 december: Joop Hoekman (voorzitter symposium “Onderzoek in de gehandicaptenzorg”) en Erik Baars (lezing) Congres Focus op Onderzoek VGZ (kennisplein gehandicaptenzorg/ ZonMw)
9 december: symposium lectoraat AG
8-10 maart 2012: Internationale wetenschappelijke conferentie Antroposofische Gezondheidszorg in Berlijn’

Documenteren van kunstzinnige therapie

2011-10-26T12:12:00.007+02:00

Op de website van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden is het volgende bericht over ‘Documentatiemethoden van de Kunstzinnige Therapie’ geplaatst:

‘Binnen de ontwikkeling van Evidence Based Medicine wordt ook van de kunstzinnige therapie verwacht dat zij de therapeutische processen op kwaliteit, veiligheid, en (kosten)effecten monitort. Om het bestaansrecht van de kunstzinnige therapie te behouden en te verbreden is het nodig om zowel therapie-effecten (“dat het werkt”) als therapie-rationale (“hoe het werkt”) voor te leggen aan diverse stakeholders.

Onder de stakeholders (verzekeraars, zorgmanagers, collega’s, cliënten, beleidmakers, etc.) heerst nog veel onbekendheid met kunstzinnige therapie. Verdere professionalisering van de kunstzinnige therapie wordt ondersteund door het kunnen aanleveren van de juiste informatie aan elke stakeholder.

Voor het aantonen van de effectiviteit is het nodig om zoveel mogelijk gegevens (data) te verzamelen van de gegeven therapieën. Dit kan onder meer door middel van het gestructureerd documenteren van cases.

Kunstzinnig therapeuten houden in meer of mindere mate een dossier bij per cliënt. Het is echter onduidelijk of dit op een uniforme wijze gebeurt, of dit gebeurt volgens een getoetste methode en of met de vastgelegde informatie alle verschillende stakeholders op de juiste manier bediend worden. Gebaseerd op oriënterend onderzoek, o.a. in Duitsland uitgevoerd (Sinapius, 2007), wordt momenteel aangenomen dat dit alles niet voldoende van toepassing is.

Onderzoek naar verschillende documentatiemethoden

Na afstemming met de NVKToag [de Nederlandse Vereniging voor Kunstzinnige Therapie op antroposofische grondslag, red.], is bij het lectoraat, in samenwerking met Ottersberg Hochschule en de Alanus Hochschule, een project gestart waarin onderzoek wordt gedaan naar de documentatiemethoden die in de kunstzinnige therapie gebruikt worden.

Met documentatiemethoden wordt bedoeld: de manier waarop de therapeut verschillende aspecten van de cliënt en de therapie bijhoudt. Dossiervorming en casusbeschrijving zijn andere verwante benamingen.

Een deel van het onderzoek richt zich op het in kaart brengen van wat er al is aan documentatiemethoden en wat er gebruikt wordt: door kunstzinnig therapeuten in Nederland, in het buitenland en door aanverwante beroepen zoals de vaktherapie.

Het andere deel van het onderzoek richt zich op de zogenaamde stakeholders: de partijen die belang hebben bij documentatie van de therapie. Dat zijn bijvoorbeeld collega-therapeuten, verwijzende artsen, verzekeraars, beleidsmakers, patiënten en KT docenten- en studenten. Aan deze partijen wordt gevraagd welke informatie over de therapie zij nodig hebben en in welke vorm.

De eerste stappen van dit onderzoek zijn inmiddels gezet: door middel van een online-enquête onder de leden van de NVKToag is onderzocht wat kunstzinnig therapeuten documenteren, hoe ze dat doen, voor wie ze dat doen en met welke doelen.

De enquête is inmiddels afgerond en de resultaten worden momenteel verwerkt. Ruim 75 kunstzinnig therapeuten hebben deelnomen en een aantal therapeuten hebben zelfs hun eigen formulieren – die zij gebruiken voor therapiedocumentatie – opgestuurd naar de onderzoeker, wat een goede bijdrage aan het onderzoek zal leveren.

De uitkomsten van dit onderzoek vormen uitgangspunten voor een promotietraject rondom dit thema.’

Nieuwe bestuurder Raphaëlstichting

2011-10-26T12:10:00.003+02:00

De website van Skipr meldde op 5 oktober ‘Raphaëlstichting verwelkomt nieuwe bestuurder’:

‘Remco Bakker treedt in februari 2012 toe tot de raad van bestuur van de Raphaëlstichting. Bakker volgt bij de antroposofische zorgaanbieder Marinus van der Meulen op die met pensioen gaat.

Bakker (38) gaat bij de Raphaëlstichting samen met Pim Blomaard de tweehoofdige, collegiaal werkende raad van bestuur vormen. Bakker komt uit de verstandelijk gehandicaptenzorg en heeft veel ervaring met de antroposofische zorg. Zo werkte hij ondermeer bij Amarant en de Lievegoed Zorggroep.

Inclusie

De laatste drie jaar was hij bestuurder van Orion, een antroposofische zorgaanbieder in Rotterdam die zich sterk maakt voor inclusie en sociale vernieuwing. Naast gehandicaptenzorg biedt de Raphaëlstichting verpleeghuiszorg en poliklinische psychiatrie aan in Noord- en Zuid-Holland.’

Ontwikkelingen bij de Zonnehuizen

2011-10-26T12:08:00.006+02:00

Na alle berichtgeving over de Zonnehuizen de afgelopen maanden, tot in de landelijke pers (de Volkskrant) aan toe die zelfs de Tweede Kamer haalde, zijn er nu ook weer lichtpuntjes. Dat blijkt uit het bericht op de website van de Zonnehuizen op 24 oktober 2011: ‘Onderzoek naar samenwerking in beslissende fase’:

‘Het onderzoek naar de vorm van samenwerking tussen een private investeerder, beoogde samenwerkingspartners en Zonnehuizen komt in een beslissende fase. Uitgesproken is dat alle betrokken partijen positief staan tegenover een samenwerking met Zonnehuizen en vertrouwen hebben in een goede afloop.

Op basis van dit vertrouwen is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld die nu voor reactie wordt voorgelegd aan de Cliëntenraad en Ondernemingsraad van Zonnehuizen. Het plan van samenwerking wordt vervolgens voorgelegd aan de banken. Hun medewerking is noodzakelijk om verder te kunnen!

Zodra de banken groen licht hebben gegeven, kunnen de namen van de private investeerder en de samenwerkingspartners bekend worden gemaakt. Als er nieuwe ontwikkelingen zijn, berichten wij daarover op onze website.

Gerry Nutters
Woordvoerder Zonnehuizen’

De Vijfsprong op tv

2011-10-26T12:03:00.005+02:00

Van woensdag 24 tot en met vrijdag 26 augustus was Karin de Groot van de KRO samen met haar filmploeg aanwezig op De Vijfsprong in Vorden (Gld.). Zij maakte vijf programma’s over verschillende levensbeschouwingen en over de wijze hoe die zich manifesteren in de wereld. Op Urtica De Vijfsprong wilde zij graag meemaken hoe de antroposofie in de landbouw en in de zorg naar voren komt.

In november zal Karin de Groot in het kader van de ‘maand van de spiritualiteit’ vijf keer op televisie te zien zijn. Zij heeft zich verdiept in de Hara Krishna, het Boeddhisme, het Sjamanisme, de wereld van de engelen en ook in de antroposofie. De televisie-uitzending van Karin de Groot over de antroposofie staat gepland voor dinsdag 8 november om 19.20 uur (waarschijnlijk Nederland 1, KRO).

Bron: http://www.urticadevijfsprong.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=15

De werking van gebouwen op het welzijn van mensen

2011-10-26T11:57:00.006+02:00

Op 30 september 2011 is er in OlmenEs een symposium gehouden naar aanleiding van de afronding van de bouwfases met als thema: ‘De werking van gebouwen op het welzijn van mensen’. Een centraal element in onze antroposofische zorg is de ontwikkeling van bewoner en medewerker. Hierbij is voor ons, naast de kwaliteit van de relatie tussen begeleider en bewoner, ook de kwaliteit van de fysieke omgeving belangrijk. Dat is terug te zien in de vormgeving van onze gebouwen en in de inrichting en het onderhoud van ons terrein.

Op het symposium waren zo’n 150 belangstellenden. Het symposium werd ingeleid door Pieter van der Ree, buitengewoon hoogleraar voor organische architectuur en voorzitter van de Stichting Mens & Architectuur.

Na de inleiding werden de gasten meegenomen voor een rondleiding. Er zijn gebouwen bezichtigd en aan hand van opdrachten werd er beeld (foto’s) en tekst verzameld die vervolgens werden vertoond. Zowel forumleden als gasten werden uitgenodigd iets te vertellen over de foto’s en met elkaar hierover in gesprek te gaan. Daarbij ging het om typische kenmerken van architectuur van de gebouwen van OlmenEs. Maar ook welk gevoel het bij de mensen opriep.

Enkele oneliners:
Een gemeenschap waar binnen en buiten samenkomen.
Ruimte om te zijn.
Ieder gebouw is anders, maar toch is het één geheel.
Goede zorg verzorgt zichzelf.

Het forum bestond uit: Hilde Hegeman en Tjalling van der Heide (bewoners van OlmenEs), Piet Ruijssenaars (architect OlmenEs), Grietzen Kunnen en Pieter van de Ree.

Na afloop van het symposium was er gelegenheid om afscheid te nemen van Grietzen Kunnen. Met het gereedkomen van alle nieuwe gebouwen, is er een eind gekomen aan de lange periode waarin Grietzen Kunnen zich heeft ingezet. Als mede-initiatiefnemer van de organisatie, ‘bouwheer’ en verantwoordelijke voor alle beheerszaken, heeft Grietzen Kunnen in de afgelopen 25 jaar een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van OlmenEs.

Bron: http://www.olmenes.nl/nieuws.html

Diploma-uitreiking SPW-opleiding in Overkempe te Olst

2011-10-26T11:54:00.004+02:00

Het tiende nummer van de Edithie, de digitale nieuwsbrief van het Edith Maryon College van oktober, ontnemen we het volgende bericht:

‘Op vrijdag 2 september zijn, in een gepast decor van een zonovergoten dag, voor het eerst diploma’s uitgereikt aan studenten van de SPW opleiding op locatie Overkempe te Olst. Dertien studenten zijn geslaagd en hebben hun beroepsdiploma voor Sociaal Pedagogisch Werker (SPW) op MBO niveau 3 of 4 in ontvangst kunnen nemen.

Drie jaar geleden heeft het Edith Maryon College in samenwerking met het management op locatie aldaar een opleidingtraject ingericht voor medewerkers uit deze regio. In deze opleiding, die bedoeld is voor medewerkers met nog weinig kennis en ervaring in de zorg, hebben de studenten gewerkt aan hun persoonlijk en professioneel functioneren binnen de kaders van de landelijk erkende beroepseisen en in de context van een antroposofisch geïnspireerde zorgverlening. Vanwege deze context werd naast het reguliere beroepsdiploma ook het getuigschrift voor “Therapeutische begeleider in antroposofische zorg en hulpverlening” uitgereikt.

De diploma-uitreiking werd door diverse bijdragen een kleurrijke middag! Jean Luc Pylyser, docent drama, leidde de uitreiking in met een beeldend verhaal en drie studenten vertelden op hun eigen wijze over hun ontwikkelingsweg tijdens de opleiding.

Rob de Breij, locatiemanager van Overkempe, liet in zijn toespraak drie jaar opleiding op deze locatie de revue passeren en gaf het belang aan van het praktijkgerichte opleiden voor instellingen.’

De namen van de afgestudeerden zijn te vinden onderaan de genoemde Edithie.

Jubileum Bernard Heldt 25 jaar antroposofische zorg

2011-10-26T11:50:00.004+02:00

Op 1 september vierde Bernard Heldt het heuglijke feit dat hij 25 jaar in het werkveld van de antroposofische zorg werkzaam is. In die jaren heeft hij, onder andere als algemeen secretaris van het Heilpedagogisch Verbond en nu als directeur van het Edith Maryon College, de antroposofische zorgopleidingen ontwikkeld. In december 2006 richtte hij het Edith Maryon College op, met nu zes opleidingslocaties in Nederland.

Bron: http://www.maryoncollege.nl/nieuwsbrief/edithie_nr10.htm

De Digitale Verbreding, uitgave 19, van 25 mei 2011

2011-05-25T13:24:00.007+02:00

Inhoud

Van de redactie
Nieuw elan bij de NVAZ (verslag Algemene Ledenvergadering op 5 april)
Eliant-handtekeningen aan Europese Commissie aangeboden
Pim Blomaard over zijn onderzoek naar de zorgrelatie
Column Hans Reinders: De schaal van Boelhouwer
Nieuwsberichten
Nieuws van het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg
Opleidingen en interdisciplinaire nascholingen
Nieuwe boeken
Aankondigingen
Vacature

Wilt u de tekst printen, klik dan hier voor een pdf.

Bron afbeelding Pinksterbloem: http://oogwandeling.blogspot.com/2010/05/pinksterbloem.html

Van de redactie

2011-05-25T13:20:00.005+02:00

Het secretariaat van de NVAZ draait op volle toeren. Een van de belangrijkste taken is het continueren van de verbeterde dienstverlening, zowel qua administratie als de service naar de leden. Gelukkig is hiervoor ook uitbreiding en versterking gekomen met de komst van Annemieke Hald. Want zo is de relatie met de zorgverzekeraars en het contact hierover met de leden bijvoorbeeld een arbeidsintensieve taak. En zijn er daarnaast genoeg andere NVAZ projecten die met aandacht en voortvarendheid gefaciliteerd en gecoördineerd worden.

In opdracht van het bestuur van de NVAZ – dat overigens goed op dreef is en al veel werk verzet heeft, zie verderop bij verslagen ALV – wordt er binnenkort een start gemaakt met de ontwikkeling van een nieuwe en beter toegankelijke website. In het verlengde daarvan zal ook de vorm en de frequentie van de Digitale Verbreding onder de loep genomen worden. Zodra hierover meer bekend is, berichten wij u natuurlijk verder.

De laatste ALV was op 5 april. In het sfeerverslag kunt u onder andere lezen over de plannen van het bestuur en de (deels) uitgezette koers. Ook is het feitelijke conceptverslag als pdf-document hier te downloaden, zodat u weer helemaal op de hoogte bent.

Wij wensen u veel leesplezier met deze nieuwe editie van De Digitale Verbreding!

Bron afbeelding Jong berkenblad: http://oogwandeling.blogspot.com/2010/05/nieuw.html

Nieuw elan bij de NVAZ

2011-05-25T13:14:00.004+02:00

Was het op 23 november 2010 nog ‘NVAZ in herstel’ (waarvan in de vorige De Digitale Verbreding op 11 februari verslag werd gedaan), kan voor de Algemene Ledenvergadering op 5 april eerder het adagium ‘Nieuw elan bij de NVAZ’ gelden. Dit keer te gast op Kraaybeekerhof, in nog kleinere kring dan de vorige keer, wat uiteraard tot de nodige bezorgdheid aanleiding gaf – maar voor het elan vormde dit geen belemmering. Het hing zeker met de nieuwe bestuurssamenstelling samen: nieuwe bestuursleden die de zaken fris bekijken en behandelen willen.

Eerst diende echter de stand van zaken van de NVAZ in 2010 doorgenomen te worden. Het bleek dat het vooruitzicht van eind 2010 was bewaarheid: het financiële verlies was intussen omgebogen in winst, waarna ook het eigen vermogen van negatieve naar positieve cijfers kon worden omgezet. De omvorming betrof tevens verlaging van de contributie. De voorzitter herhaalde weer wat hij ook de vorige keer had verteld: dit alles was slechts mogelijk geweest door het royale gebaar van de Zonnehuizen om de NVAZ te hulp te schieten en haar diensten aan te bieden. Hij betreurde zeer dat de Zonnehuizen momenteel zelf in zwaar weer verkeren.

Van opgeruimd karakter was het tweede deel van de avond. Hier namen de nieuwe bestuursleden het voortouw. Mieke van de Goorbergh, Pim Blomaard en Age van der Veer (Frans Broekhuizen had zich deze vergadering moeten verontschuldigen) hadden samen met de zittende twee bestuursleden Madeleen Winkler en voorzitter Bert Vroon een tweetal inhoudelijke bestuurssessies gehad, om zich weer op de toekomst te kunnen richten en op waar het de NVAZ eigenlijk om begonnen is. Ze wilden hier niet zomaar over vertellen, maar nog veel liever van de aanwezige leden horen waar de NVAZ gezien hun noden eigenlijk voor is. Daartoe werd de ledenvergadering ingericht in vier kleine gespreksgroepjes die thematisch waren samengesteld.

Pim Blomaard had eerder het beeld geschetst van de NVAZ als ‘open huis’ met een groot portaal en veel ramen. Een aantal serres bood een open blik op de omgeving. Ook een kleine dakafdeling bovenin had veel ramen; hier was plaats voor onderzoek. Geen grote eigen afdeling, maar wat er in het veld gebeurde wel gelieerd aan de NVAZ. Een ontmoetingsplaats die plaats biedt aan onderzoek, kwaliteit en expertise die niet alleen de antroposofische zorg ten dienste zouden moet staan, maar de hele gezondheidszorg.

Het thema dat Age van der Veer inbracht was netwerken. Het eerste en belangrijkste netwerk voor hem was de NVAZ zelf. Die zou een goed functionerende infrastructuur hiervoor moeten faciliteren. Bij de Lievegoed Zorggroep had hij de ervaring opgedaan dat tientallen locaties tot losse, geïsoleerde vestigingen kunnen leiden die ieder op zich zeer kwetsbaar zijn. De NVAZ vertoont een soortgelijk beeld, terwijl allen elkaar juist heel hard nodig hebben. Eerst zal er aan de behoefte van de leden moeten worden voldaan; de NVAZ moet hun een meerwaarde bieden. Die kan liggen in een website, in informatie over eigen projecten en mogelijke verwijzers.

Madeleen Winkler bekommerde zich om de zichtbaarheid en herkenbaarheid van de antroposofische zorg. Hoe doe je dat, hoe bewerkstellig je die? Niet alleen lokaal en regionaal, maar ook landelijk en zelfs Europees. Gewoon feitelijke gegevens, met aantallen en adressen, daarnaast tevens kwaliteitsbeschrijvingen die niet alleen zorgvragers, maar ook verzekeraars en de politiek een duidelijk verhaal vertellen. De toegankelijkheid van informatie verdient verbetering.

Mieke van de Goorbergh ten slotte wierp zich op de opleiding: waar is behoefte aan in de opleiding en wat heb je te bieden? Zij kon daarbij terugvallen op het recent in gang gezette project ‘Opleiding in verbinding’.

De hamvraag voor alle aanwezigen was wat als het belangrijkste voor de komende twee jaar werd gezien. Met daar meteen de concrete vraag aan gekoppeld voor de eigen lidinstelling: wat kan jouw organisatie daaraan bijdragen? Van de vier gespreksgroepen werd er een bestemd voor beroepsverenigingen, een voor therapeutica en twee voor instellingen. Dat gaf een bont palet aan concrete mogelijkheden en wensen. Door gespreksleider Madeleen Winkler werd dit palet kunstig teruggebracht tot een drietal (of eigenlijk vier) kernpunten, die ook al aan het begin stonden en in de nieuwe bestuurssamenstelling geformuleerd waren: ‘open space’, modern netwerk en zichtbaarheid. Met als vierde punt opleiding en continuïteit.

Geen slecht resultaat. Vooral niet gezien de stemming, die deze avond fris en hoopvol was. Nu zal dit nieuwe bestuur, uiteraard met behulp van de leden – zoals het niet moe werd te benadrukken – het getoonde nieuwe elan nog moeten waarmaken en concretiseren op een wijze waarbij die leden zullen willen instappen. Maar het begin is gemaakt!

Michel Gastkemper

Eliant-handtekeningen aan Europese Commissie aangeboden

2011-05-25T13:10:00.005+02:00

Vrijdag 13 mei heeft een delegatie van de ELIANT NGO’s aan de Europese Commissie de meer dan 1 miljoen handtekeningen van EU burgers overhandigd, alsmede het daartoe opgestelde verzoekschrift (memorandum). In dit memorandum wordt de Europese Commissie uitgenodigd actie te ondernemen op 15 punten, ter ondersteuning van initiatieven op het gebied van toegepaste antroposofie, zoals geneeskunde en volksgezondheid, biologisch-dynamische landbouw, onderwijs, gehandicaptenzorg en (kinder & jeugd-)psychiatrie.

De delegatie werd ontvangen door EU-commissaris John Dalli (Gezondheid en Consumentenbescherming) die de handtekeningen en het memorandum in ontvangst nam. Michaela Glöckler, hoofd van de internationale antroposofische medische sectie, lichtte de actie toe met een uitleg over de betekenis van het woord antroposofie. Ze schetste het ontstaan van de antroposofie vanuit het Duits Idealisme en de ontwikkeling van de verschillende werkgebieden hieruit na de Eerste Wereldoorlog. Met als slotsom: ‘We richten ons op de kwaliteit van het menselijk leven, door interdisciplinair samen te werken aan projecten gericht op de samenleving, vanuit een idealistische filosofie’.

Elke vertegenwoordiger van een antroposofisch werkgebied gaf daarna een korte toelichting op de gevraagde acties. Commissaris Dalli: ‘Ik zal serieus kijken naar het verzoek om maatregelen ter ondersteuning van de verschillende aspecten van de toegepaste antroposofie. Het verzoek is geïnspireerd door art 11 van het Lissabon-Verdrag en de onlangs aangenomen verordening inzake burgerinitiatieven. Toegepaste antroposofie draagt bij aan de doelstelling van de Europese Commissie om verantwoorde innovatie (EU-strategie 2020) te bevorderen. Het biedt een geïntegreerde en holistische benadering voor een gezonder leven voor alle burgers.

Wij steunen de hoogst mogelijke kwaliteit van landbouw. Er moet een evenwicht komen zodat de biologische landbouw wordt beschermd, ontwikkeld en niet overruled. Aspiraties van burgers voor kwaliteit moeten niet verstoord worden. Het is interessant om te zien hoe uw beweging zich in Europa heeft ontwikkeld – er zijn 100 miljoen mensen bij betrokken, dat is 20% van de EU-bevolking.

Ik ben geïnteresseerd in de holistische benadering waarbij alle aspecten van het leven betrokken worden. Dit probeert de Europese Commissie te stimuleren. Ik ben geïnteresseerd in uw projecten en de integratie daarvan in de samenleving. Ik zal graag een uitnodiging aanvaarden om een voorziening of ziekenhuis te bezoeken.’

Het gesprek vond plaats in een geïnteresseerde en hartelijke atmosfeer. Na afloop vonden nog persoonlijke uitwisselingen plaats tussen medewerkers van Dalli’s kabinet en de aanbieders van de handtekeningen.

De Nederlandse website www.eliant.nl sluit op 1 juni 2011; zie dan verder www.eliant.eu

Bron: http://www.eliant.nl/

Pim Blomaard over zijn onderzoek naar de zorgrelatie

2011-05-25T13:03:00.010+02:00

‘Hoe beter je weet hoe het met jezelf gaat, hoe beter je kunt hanteren hoe het met de ander gaat’

Jan Verweij

Op 6 december verdedigde Pim Blomaard , lid van de Raad van Bestuur van de Raphaëlstichting en bestuurslid van de NVAZ, aan de Vrije Universiteit in Amsterdam zijn proefschrift over de persoonlijke relatie als kern van de begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking. De dissertatie werd begeleid door Prof.dr. Hans Reinders, hoogleraar ethiek aan de faculteit der Godgeleerdheid en als bijzonder hoogleraar houder van de Bernard Lievegoed leerstoel.

Een gesprek over deugden, innerlijke kwaliteit en wederkerigheid in de zorgrelatie. ‘Wil je de relatie met de ander verzorgen, dan is een belangrijke voorwaarde dat je de relatie met jezelf verzorgt. Die koppeling is denk ik veel sterker dan we hem vaak zien.’

Hoe is de onderwerpkeuze tot stand gekomen?

Pim Blomaard: ‘Ik was wel benieuwd naar de antroposofische visie op de zorgrelatie. Ik wilde dat aanvankelijk uitwerken door me helemaal historisch te verdiepen in Steiner. Het heeft zich verbreed naar de zorgrelatie in het algemeen. Mijn persoonlijk motivatie is ook dat je – als je spreekt over ‘de zorg’ – in een soort basisdiscussie belandt die je overal tegenkomt. Namelijk of je iets uiterlijk of innerlijk benadert. Dat geldt ook voor kwaliteit. Je kunt kwaliteit uiterlijk benaderen door te kijken: is je zorgplan op orde, doe je wat erin staat? Maar of dat nou betekent of de persoon in kwestie geholpen is of een ontwikkeling doormaakt... dat is nog maar helemaal de vraag.

Bij innerlijke kwaliteit vraag je jezelf af: sluit je echt aan, komt de persoon echt verder in wat hij wil zijn? En dat geldt ook voor het thema relatie. Heb je ook innerlijk respect voor de persoon die je begeleidt; neem je de persoon altijd in zijn waardigheid ‘mee’? Daar moet je iets voor doen, daar heb je iets voor nodig. Filosofisch gesproken is de vraag: kun je ander mens (zoals jij hem ziet) überhaupt nabij komen? De huidige filosofie zegt: de andere mens bestaat niet; hij is alleen maar een projectie van jezelf; een geconstrueerd beeld.

In de antroposofie leeft het ideaal dat je wel degelijk dichter bij de ander kan komen. Je hebt bijvoorbeeld het ‘inlevend waarnemen’ van Albert de Vries. Wat ik beschrijf in mijn proefschrift is, dat door te oefenen aan reflectie, maar ook aan onbevangenheid en empathie, je stappen kunt zetten om die ander te naderen. Wil je dat kunnen, dan moet je heel erg veel in jezelf doen; je moet op een bepaalde manier aan jezelf werken om de ander toegankelijk te maken. Dat is eigenlijk heel vreemd. Wil je de relatie met de ander verzorgen, dan is een belangrijke voorwaarde dat je de relatie met jezelf verzorgt. Die koppeling is denk ik veel sterker dan we hem vaak zien.’

En hoe zou je dat kunnen doen?

Bijvoorbeeld door te reflecteren. Het raadsel waar je mee te maken hebt (wie is de ander? kan ik daarbij?) die spiegelt met de vraag: kan ik bij mezelf? heb ik wel een beeld van mezelf? hoe weet ik nou wie ik zelf ben? Dat begint al met de vraag: hoe kan ik überhaupt mezelf sturen? Hoe meer je weet hoe het met jezelf gaat, hoe meer je bewust kunt hanteren hoe het met de ander gaat.

In de literatuur wordt er in de laatste 20 jaar steeds meer aandacht aan besteed. Kijk bijvoorbeeld naar de begrippen zelfmanagement, geweldloze communicatie, validation, inlevend waarnemen, gentle teaching, enz. Je moet heel erg goed leren waarnemen om te voorkomen dat je steeds jezelf blijft zien. In de literatuur heet dat ‘de terreur van hetzelfde’. Je komt overal jezelf tegen. De vraag is dan: hoe leer je jezelf terug te houden?

Dat ‘zelfmanagement’ leeft nu enorm. Er zijn allerlei manieren om daarmee aan de slag te gaan. In het kader hiervan wijs ik in mijn proefschrift op een aantal deugden en vermogens: eerbied, onbevangenheid, gelijkmoedigheid en verantwoordelijkheid. Van deugden – misschien is ‘eigenschap’ of ‘houding’ een beter woord - kun je nooit genoeg hebben. Iedereen heeft ze, maar je kan ze versterken of je kan ze verzwakken. Aristoteles zei al: als je ze niet oefent, dan verzwakken ze. Als je er geen aandacht aan besteed, dan raak je ze langzamerhand kwijt.

Kun je een voorbeeld noemen?

Neem: gelijkmoedigheid. Iedereen kent het dat je door een gebeurtenis van de rel bent waardoor je enige tijd niet in staat bent om gewoon te functioneren. Stel even ... agressie: iemand is abnormaal agressief. Dat heeft enorme impact op je gevoel. De kunst is dus om het gedrag wat iemand vertoont ook nuchter te kunnen zien in wat het is. Dat betekent niet dat je die gevoelens moet wegpoetsen, maar dat je ook moet proberen te kijken in wat er zich aan je voordoet. Belangrijk is om een inspanning te doen om het ook helemaal objectief te bekijken.

Hoe doe je dat?

‘Eén van de dingen is om te reflecteren als je een aanvaring hebt gehad. En daarbij ook naar jezelf te durven kijken en je vragen te stellen als: wat gebeurde er in mij, waardoor werd ik zo boos? Wat zei iemand nou precies, waar stond diegene toen?, enz. En je vervolgens dan iets voor te nemen. Feitelijk doet iedereen dat al op zijn of haar manier. Bijvoorbeeld door het verhaal thuis te vertellen of aan collega’s of door intervisie. Maar ik zou willen oproepen om daar nog meer bij stil te staan en om die reflectie meer tot vaardigheid te maken.

Door hier aan te werken, werk je aan je persoonlijk leiderschap en ‘doe’ je aan zelfmanagement. Dit sluit ook erg aan op het meerjarenbeleidsplan waarin een oproep wordt gedaan om van de Raphaëlstichting een lerende organisatie te maken en te werken aan ‘persoonlijk leiderschap’.

Waar werd je tijdens je onderzoek enthousiast over?

De symmetrie in de relatie. Bijvoorbeeld: je wilt iemand wassen. Het doel in het aankleden is dat je iemand tot zelfsturing brengt (ik noem dat dan ‘tegenwoordigheid van geest’). Als het er alleen maar om gaat dat iemand ondersteund wordt, dan ben je met aankleden klaar. Maar op de achtergrond van de zorgverlening staat: hoe kan iemand zijn leven als individu ter hand nemen? Een heel hoog doel voor jezelf, maar zeker ook voor iemand die gehandicapt is. Toch kun je voor elke handeling die je in de zorg verricht, de vraag stellen: maak ik de ander sterk? En dat sterker maken vul ik dan in met ‘tegenwoordigheid van geest’, omdat daar het ‘ik’ een belangrijke rol speelt. Om dat te kunnen moet ik het zelf inzetten. Wat ik beoog voor de ander, beoog ik ook voor mezelf. Om de ander goed te helpen moet ik ook meer bij mezelf komen, anders ben ik alleen maar mijn gewoontes aan het volgen. De routine, de protocollen.

Dat vond ik wel een vondst: in het werk kun je die gelijkwaardigheid heel sterk maken als je dit bewust wordt. Dat wat je beoogt voor de ander is hetzelfde als wat je moet inzetten.

Wat voor reacties heb je gehad?

‘Er kwamen veel positieve reacties op het ‘lekenpraatje’ dat ik aan het begin van mijn verdediging hield. Men was enthousiast dat het onderwerp zo’n aandacht heeft gekregen. Ook in de reguliere zorg begint het idee steeds meer te leven dat men de zorg als contractuele dienstverlening vanuit professionele protocollen (de uiterlijke kwaliteit dus) te eenzijdig vindt en dat er grote behoefte bestaat ook die innerlijke kant te horen. Dat is een verheugend feit; daar sluit mijn proefschrift bij aan.’

Uit het zogeheten ‘lekenpraatje’ aan het begin van de verdediging van het proefschrift:

– de reflectie van de begeleider die zichzelf ontdekt
– de beroepshouding van eerbied, openheid, nuchterheid en verantwoordelijkheid
– de intentie bij te dragen aan de individualisering van de ander
– de zelfopvoeding door de begeleider die zijn grenzen bewaakt
– de verantwoordelijkheid voor de situatie door aan te sluiten bij de werkelijkheid van dat moment’

Bernard Lievegoed leersstoel

De Bernard Lievegoed leerstoel is in 2005 ingesteld en in 2010 verlengd door de NVAZ (Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders) om het denken over kwaliteit en professionaliteit in de zorg te bevorderen en de antroposofische visie daarop in de maatschappij een grotere rol te laten spelen. De leerstoel wordt bekleed door Prof. dr. Hans Reinders.

Het onderzoek naar kwaliteit heeft al geresulteerd in het boek ‘De Kunst van het zorgen’ (van Karen Wuertz en Hans Reinders). En ook in een onderzoek dat momenteel op Breidablick gaande is over hoe de kwaliteit op een andere manier kan worden beoordeeld, namelijk dichter op de interactie en de relatie tussen bewoner en medewerker in het dagelijkse leven.

Fotografie: Jan Verweij

Overgenomen uit Kristallijn, nieuwsblad voor medewerkers en belangstellenden van de Raphaëlstichting, nummer 13 van april 2011

De schaal van Boelhouwer

2011-05-25T13:01:00.004+02:00

Een column van Hans Reinders

Evenals de meeste Nederlanders zult u ook wel denken dat de kwaliteit van leven van een hoogleraar bovengemiddeld is. Zelf was ik althans overtuigd van het feit dat ik tot een bevoorrechte klasse behoor. Natuurlijk, ook in het privéleven van een hoogleraar kan van alles misgaan, maar qua omstandigheden hebben professoren het niet slecht getroffen. Dat dacht ik tenminste, maar dat blijkt in mijn geval dus anders te liggen.

Hoe ik hierbij kom? Wel, ik heb even de test gedaan van het Sociaal Cultureel Planbureau om mijn objectieve kwaliteit van leven te meten. Kunt u ook doen. Ga even kijken op de SCP-site (www.scp.nl/leefsituatie) en u treft daar een vragenlijst aan, die u binnen enkele minuten heeft ingevuld. Na de laatste vraag te hebben beantwoord, klikt u op de knop ‘bereken mijn leefsituatie’, waarna er een teller op uw scherm verschijnt die uw score berekent. Bij mij bleef hij staan op een schamele 102.

‘102 wat?’ beet ik mijn pc toe. Gaat het over wind dan is de meeteenheid ‘Beaufort’; bij temperatuur is het ‘Celsius’ of ‘Fahrenheit’ en bij een aardbeving ‘Richter’. Maar wat is de meeteenheid voor onze objectieve kwaliteit van leven? Is daaraan ook een naam verbonden van iemand die de standaardtest heeft bedacht? De webpagina van het SCP gaf mij geen antwoord op deze vraag. Het enige dat werd vermeld was dat ik me voor vragen kon wenden tot ene Jeroen Boelhouwer.

Mijn score van 102 bleek 3 punten lager te zijn dan die van de gemiddelde Nederlander want die bedraagt 105 op de schaal van Boelhouwer, wat volgens de SCP-site betekent dat 36% van mijn landgenoten een lagere kwaliteit van leven heeft dan ik. Op zichzelf leek me dat nog wel aanvaardbaar, tot ik me realiseerde dat maar liefst 64% in betere leefomstandigheden verkeert! Een pijnlijke gewaarwording, aangezien ik me altijd gekoesterd heb in het feit dat ‘hoogleraar’ evenals ‘rechter’ tot de top vijf behoort van maatschappelijke posities die aanzien genieten.

Wat is de verklaring voor mijn tegenvallende score van 102 ‘Boelhouwers’? ‘Het salaris van hoogleraren dat niet in verhouding staat tot het aanzien dat ze genieten,’ mopperde ik tegen mijn pc. Maar dit klopte niet want – merkwaardig genoeg – was inkomen geen item op de SCP-vragenlijst. Wat dan wel? Wel, ik heb geen eigen huis en doe ook niet aan hobby’s en sport. Tenminste niet als het gaat om activiteiten die met enige regelmaat – laten we zeggen een keer in de maand – worden ondernomen. Hier staat tegenover dat ik werk, veel en hard, maar dat blijkt niet te helpen voor mijn score want ook werk is geen item op de lijst.

Gelukkig heb ik wel een auto, een dvd-speler en een magnetron, maar die hebben andere Nederlanders kennelijk ook want die blijken ook niet het verschil te maken. Het zal dus wel gaan om het feit dat mijn leefsituatie grotendeels door ‘werk’ wordt bepaald. Wat mij betreft helemaal OK, maar zo niet in de ogen van de Boelhouwers van het SCP.

Hans Reinders

Nieuwsberichten

2011-05-25T12:55:00.007+02:00

Frans Broekhuizen weg als bestuurder van Zonnehuizen

F.J. (Frans) Broekhuizen, arts, heeft in goed overleg met de raad van toezicht besloten zijn bestuurstaken bij Zonnehuizen per direct over te dragen aan mw. J.J.M. (Jutta) Hodapp.

Jutta Hodapp is momenteel lid van de raad van toezicht. Zij zal haar lidmaatschap tijdelijk neerleggen en de bestuurlijke verantwoordelijkheid op interim-basis op zich nemen. Achtergrond van deze bestuurswisseling is de slechte financiële situatie bij Zonnehuizen. Zonnehuizen kent over het jaar 2010 een fors negatief bedrijfsresultaat. Hierbij is duidelijk geworden dat dit niet een incidenteel tekort betreft, maar dat er structureel te veel kosten worden gemaakt. Er is een herstelplan opgesteld. Uitvoering hiervan dient Zonnehuizen weer een solide basis te geven.

Het herstelplan heeft geen negatieve gevolgen voor de uitbreidingsprojecten Genneper Parken in Eindhoven, het Hermes Huis in Bosch en Duin en Oldenhove in Loenen.

Bron: http://www.zorgmarkt.net/?m=news&f=detail&id=47674

Brasserie Keuken van Hackfort

Natuurmonumenten heeft het koetshuis op landgoed Hackfort verbouwd tot horecavoorziening. Zorginstelling Urtica de Vijfsprong vestigt hierin brasserie Keuken van Hackfort, waar Eric van Veluwe de scepter zal zwaaien. In de brasserie werken mensen met een zorgvraag. De koks van de Keuken van Hackfort werken met biologische dagverse streekproducten, waarvan een deel uit de eigen kasteelmoestuin Hof van Hackfort komt.

Een flink aantal boerderijen en andere gebouwen op landgoed Hackfort hebben de afgelopen jaren hun oorspronkelijke functie verloren. Dat was voor Natuurmonumenten, eigenaar van het landgoed, aanleiding om op zoek te gaan naar nieuwe functies en economische pijlers voor het landgoed met als doel de unieke samenhang van het landgoed behouden en zorgen voor een ‘levend’ landgoed, waar mensen kunnen genieten van natuur en cultuur. Onder de naam ‘Hackfort in beweging’ werken Natuurmonumenten en zorginstelling Urtica de Vijfsprong sinds 2004 hierin samen.

Zie ook: http://www.keukenvanhackfort.nl/

Eerste paal Kinderdagcentrum De Appelboom (Midgard)

Onder grote belangstelling werd op 31 maart op traditionele wijze (en dus met vereende krachten!) de eerste paal geslagen voor de nieuwe behuizing van De Appelboom. Naast het gebouw van het kinderdagcentrum – dat aan de rand van het terrein van Midgard zal verrijzen – komen er drie geschakelde gebouwen. Eén hiervan is een groepswoning en één wordt opgedeeld in vier appartementen. Deze zijn bedoeld voor bewoners van Midgard. In het derde gebouw komt een medewerkerswoning. Woningcorporatie Wooncompagnie tekent voor de realisatie van het project.

Bron: http://www.raphaelstichting.nl/index.php?id=287

Proeftuin Integrative Medicine

Begin maart 2011 is een Proeftuin voor Integrative Medicine van start gegaan voor patiënten met chronische gewrichtsklachten en allergie. Het doel is om tot een geïntegreerde aanpak te komen en in kaart te brengen wat de zorgconsumptie, behoeften en ervaringen zijn met complementaire zorg.

Het project loopt van 2011-2014, wordt gefinancierd vanuit subsidie van het Fonds PGO en wordt uitgevoerd door vertegenwoordigers van het Patiënten Platform Complementaire Geneeswijzen, het Van Praag Instituut, Zorgbelang Groningen en het Louis Bolk Instituut. Verder werkt het projectteam intensief samen met het Nikim, diverse zorgverzekeraars, CAM-artsen, de Reumapatiëntenbond, de Vereniging voor Allergiepatiënten en de NPCF.

De aandoeningen waarop het project zich primair richt, chronische gewrichtsaandoeningen en allergische klachten, komen veelvuldig voor bij zowel kinderen als volwassenen. Verwacht wordt dat geïntegreerde zorg, dat wil zeggen een combinatie van reguliere en complementaire zorg, tot gezondheidswinst leidt.

Bron: http://tinyurl.com/5svptrl

Nieuws van het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg

2011-05-25T12:40:00.011+02:00

Positieve externe evaluatie lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg

Op 10 februari 2011 vond een externe evaluatie van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden plaats. Een onafhankelijke evaluatiecommissie sprak met diverse betrokkenen bij het lectoraat. Deze evaluatie heeft een positief resultaat opgeleverd. Leden van het College van Bestuur, het management van Hogeschool Leiden, stakeholders van het lectoraat, docenten, kenniskring, beleidsadviesgroep, directeur Cluster Zorg en de lector waren gesprekspartner van de evaluatiecommissie. Deze commissie was aangesteld door het College van Bestuur van Hogeschool Leiden.

De samenvatting van de bevindingen van de commissie kunt u lezen aan de hand van een zevental evaluatievragen. Het gehele evaluatierapport is te downloaden op de website van de VKO (Validatiecommissie Kwaliteitszorg Onderzoek).

Bron: http://www.hsleiden.nl/lectoraten/antroposofische-gezondheidszorg/evaluatie-ag-positief

RAAK project ‘In Verbinding’ toegekend en van start

De Stichting Innovatie Alliantie (SIA) kent jaarlijks projectgelden toe aan projecten die de kenniscirculatie tussen regionale partijen bevorderen, in het bijzonder tussen kennisinstellingen als hogescholen, het MKB en publieke instellingen. Half december 2010 werd bekend dat voor 2011-2012 aan een projectvoorstel van het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg financiën zijn toegekend.

In het project ‘In Verbinding’ worden in samenwerking met zorgverleners in de antroposofische zorg vier zorgprogramma’s ontwikkeld, evenals een manier om de uitvoering van zo’n zorgprogramma te monitoren. Het gaat om zorgprogramma’s voor de aanpak in de eerste lijn van depressie, hechtingsstoornissen, hooikoorts en kanker. De samenwerkingspartners in dit project zijn: vier Therapeutica, de NVAZ als bundeling van beroepsgroepen en Hogeschool Leiden, die als penvoerder optreedt.

Het doel van het project is om vernieuwende, op antroposofie gebaseerde behandelmethodes voor de eerstelijnsgezondheidszorg te ontwikkelen. Maar ook om een kennisnetwerk op te bouwen tussen onderzoekers, docenten en studenten van Hogeschool Leiden, professionals en stakeholders die zich bezighouden met zorgverlening op antroposofische grondslag.

Meegewerkt wordt door Antroposofisch Therapeuticum Leiden, Therapeuticum Aurum in Zoetermeer, Therapeuticum Calendula in Gouda en Therapeuticum Haarlem.

Bron: http://www.hsleiden.nl/lectoraten/antroposofische-gezondheidszorg/project-raak-van-start

Ontwikkeling Zorgprogramma Depressieve klachten

Het opzetten van het antroposofische zorgprogramma depressieve klachten is in volle gang. Allereerst is er contact met verschillende huisartsen geweest, die tijdens interviews vertelden welke zorg patiënten met depressieve klachten in een antroposofisch therapeuticum krijgen. Helder werd dat de NHG zorgstandaard ‘depressie’ de basis vormt voor het handelen van een antroposofisch huisarts en dat daarnaast aanvullende therapievormen ingezet worden. Vooral antroposofische medicatie, inwrijvingen en wikkels, euritmie, kunstzinnige therapie beeldend en muziek, fysiotherapie en psychosociale zorg werden genoemd.

De interviews die in samenwerking met het Werkveldteam GGZ van Hogeschool Leiden met kunstzinnig therapeuten zijn gevoerd, hebben geresulteerd in een lijst behandeldoelen en, per behandeldoel, een overzicht van behandelroutes. Op soortgelijke wijze zijn gesprekken met euritmisten gaande en zullen binnenkort gesprekken met diëtisten, verpleegkundigen, euritmietherapeuten, fysiotherapeuten, kunstzinnige muziektherapeuten en eerstelijnspsychologen volgen. Bedoeling is om tot de vaststelling van behandeldoelen te komen om zo de link tussen huisarts en therapeut te verhelderen. De meer inhoudelijke beschrijving van de behandelroutes, die tot het behandeldoel kunnen leiden, zijn vooral voor de verschillende beroepsgroepen interessant. Parallel aan deze expertinterviews wordt er in de werkgroep ‘depressie’, bestaande uit alle medewerkers van het Therapeuticum Haarlem, naar samenhang van het gehele zorgprogramma depressie gekeken. Ten slotte wordt, in samenwerking met het Therapeuticum Haarlem, gestart met het bijhouden van gegevens van patiënten met depressieve klachten om het concept zorgprogramma depressie te toetsen aan de praktijk: is de geleverde zorg effectief (minder klachten en kosten)? En meer inhoudelijk: welke zorg wordt er aan welke patiënt geleverd en met welke reden?

De fasering van het RAAK-project

Fase 1 (jan-juli 2011): conceptzorgprogramma’s maken en ontwerpregistratiesysteem.

In deze fase worden door alle partijen (onderzoekers, artsen, therapeuten en verpleegkundigen, docenten en studenten, adviseurs) optimale zorgprogramma’s ontwikkeld waarin de antroposofische diagnostiek en therapieën voor patienten met depressieve klachten, hechtingsstoornissen, hooikoorts, kanker en zo goed mogelijk tot hun recht komen. Daarnaast wordt een registratiesysteem bruikbaar voor alle vier zorgprogramma’s ontwikkeld waarin patiënten, artsen en paramedici hun gegevens kunnen registreren voor onderzoeksdoeleinden.

Fase 2 (augustus 2011-augustus 2012): toetsen concept-zorgprogramma’s en ontwerp-registratiesysteem.

In deze fase worden de zorgprogramma’s en het registratiesysteem in de praktijk geïmplementeerd in de zorgpraktijken. Op basis hiervan kan onder meer in kaart gebracht volgens welke zorgpaden patiënten behandeld worden en met welke effecten.

Fase 3 (september-december 2012): evaluatie en implementatie.

Na een jaar van praktijkonderzoek wordt de balans opgemaakt en zullen we de zorgprogramma’s en het registratiesysteem evalueren. Daar waar nodig worden ze aangepast, zodat ze in een verbeterde eindversie verder geïmplementeerd kunnen worden in de zorgpraktijk.

Bron: Nieuwsbrief In Verbinding mei 2011, zie http://www.hsleiden.nl/lectoraten/antroposofische-gezondheidszorg/nieuwsbrieven

Nieuwe medewerkers lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg

Op 1 maart heeft het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg afscheid genomen van Drs. Annerose Kunenborg, die sinds enkele jaren als freelance arts-onderzoeker aan het lectoraat was verbonden. Sinds 1 maart en 1 mei versterken Drs. Esther Kuipers en Dr. Joop Hoekman het lectoraat als respectievelijk arts-onderzoeker en associate lector Antroposofische Gezondheidszorg.

Bron: http://www.hsleiden.nl/lectoraten/antroposofische-gezondheidszorg/nieuwe-medewerkers

Project CQI Antroposofische Gezondheidszorg

Vorig jaar is het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg van start gegaan met de steekproeven ten behoeve van het CQI-onderzoek. Aan de hand van een nieuw ontwikkelde CQI-vragenlijst worden klantervaringen in de antroposofische gezondheidszorg in kaart worden gebracht. Helaas hebben deze steekproeven te weinig respons opgeleverd. Daarom is in maart in de meeste deelnemende huisartsenpraktijken gestart met aanvullende steekproeven.

De teller staat nu op iets meer dan 1800 ingevulde vragenlijsten, dus nog een kleine 200 te gaan! Ook doet een nieuwe praktijk mee, te weten therapeuticum Mercuur in Eindhoven. Eind april verwacht het lectoraat voldoende respons te hebben voor de analyse en rapportage. Eind juni wordt het onderzoeksrapport verwacht. Na goedkeuring door het Centrum Klantervaring Zorg zal de vragenlijst dan ter beschikking komen.

Bron: http://www.hsleiden.nl/lectoraten/antroposofische-gezondheidszorg/project-cqi

Project ‘ROM’-GGZ

Stichting Urtica-De Vijfsprong, een therapeutische werk- en leefgemeenschap te Vorden, neemt deel aan de ‘Routine Outcome Monitoring’-pilot van GGNet.

Routine Outcome Monitoring (ROM) is een methode om de resultaten van behandeling in de GGZ inzichtelijk te maken. Hierbij wordt systematisch de psychische gesteldheid van cliënten voor en na de behandeling gemeten. Het was echter nog niet mogelijk om de specifieke antroposofische aspecten van zorg te meten.

Het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg heeft hiervoor, in opdracht van Stichting Urtica, een aanvullende vragenlijst ontwikkeld. De vragenlijst is gebaseerd op inbreng van experts (behandelaren en zorgcoördinatoren van Stichting Urtica - De Vijfsprong en de Lievegoed Zorggroep) en baseert zich daarnaast op bestaande vragenlijsten, zoals de CQI-AG. De vragenlijst is inmiddels kleinschalig in de praktijk getest op bruikbaarheid. Momenteel wordt de vragenlijst overgedragen aan GGNet, die deze zal opnemen in de ROM-programmatuur.

Bron: http://www.hsleiden.nl/lectoraten/antroposofische-gezondheidszorg/project-rom-ggz

Opleidingen en interdisciplinaire nascholingen

2011-05-25T12:23:00.006+02:00

Opleidings- en scholingsaanbod van het Edith Maryon College

Het Edith Maryon College (EMC) is voortvarend bezig op opleidingsgebied. Activiteiten zijn er op diverse locaties.

Op locatie Zeist begon in januari een nieuwe groep van twintig mensen aan de driejarige BBL-opleiding maatschappelijk zorg, MZ niveau 4. Ook is hier met twaalf studenten een niveau 2 opleiding (Helpende Zorg en Welzijn) voor gastouders. Dit is een verkorte opleiding (zes maanden in plaats van twee jaar). Hiermee komt het aantal van studenten in de initiële opleidingen op 187 te staan; een aantal dat nog niet eerder bereikt was!

Op het gebied van bij- en nascholing zijn er diverse trajecten. Op locatie Orion te Rotterdam, een Oriëntatiecursus antroposofische zorg en hulpverlening van negen dagdelen. De cursus richt zich op nieuwe of zich nog oriënterende medewerkers, ouders en belangstellenden.

Op locatie Zeist is door Merlijn Trouw, bestuurder OlmenEs, en Michiel ter Horst, voorzitter Iona Stichting, een tweedaagse training Theory U gegeven.

Het scholingsprogramma voor meerdere groepen van de Ita Wegman Divisie van de Lievegoed Zorggroep vindt plaats op locatie Zeist. Naast een werkbijeenkomst met de managers is er voor persoonlijk begeleiders een training geweest met het thema ‘Omgaan met moeilijk verstaanbaar gedrag’. Daarnaast zijn er twee trainingstrajecten ‘Van mensbeeld naar methodiek’ gestart.

Bron: http://www.maryoncollege.nl/nieuwsbrief/edithie_nr7.htm

Interdisciplinaire nascholing: Als een feniks uit de as, herstellen en voorkomen van burn-out

Nascholing voor artsen, psychotherapeuten, biografische coaches, verpleegkundigen, kunstzinnig therapeuten beeldend en muziek, leerkrachten en andere disciplines in gezondheidszorg, welzijn en pedagogie. Meer informatie over Als een feniks uit de as.

Data, tijd en plaats: vrijdagen 9 en 30 september 2011, 09.30-16.30 uur in Hogeschool Leiden. Inschrijven vóór 1 augustus 2011, via het inschrijfformulier

Docenten: Annejet Rumke, arts en schrijver van het boek over dit thema en Victoria Smits van Ooyen kunstzinnig therapeut beeldend.

Kosten: € 275,- inclusief koffie/thee, lunch en materiaal.

Maximum aantal deelnemers: 25.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de managementondersteuning van het cluster Zorg: 071 5188700 of: nascholing.ag-kt@hsleiden.nl

Bron: http://www.hsleiden.nl/posthbo-kt/feniks-uit-de-as

Helende beelden, zien met het hart, werken uit inzicht

Interdisciplinaire nascholing over het werken met beelden, storytelling en andere methodieken die gebruikt kunnen worden bij beeldende en muziektherapie, bij counseling, biografiegesprekken, in spel- en psychotherapie en in de pedagogie. Meer informatie over Helende beelden.

Data, tijd en plaats: vrijdagen 16 en 30 september 2011, 09.30-16.30 uur in Driebergen-Zeist.

Inschrijven vóór 16 augustus 2011 via het inschrijfformulier

Docenten: Annejet Rumke, arts/psychotherapeut, Natalie Peters, kunstzinnig therapeut beeldend en Nan van Leeuwen, muziektherapeut.

Kosten voor twee dagen: € 285,- inclusief koffie/thee, lunch en materiaal.

Maximum aantal deelnemers: 30.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de managementondersteuning van het cluster Zorg: 071 5188700 of: nascholing.ag-kt@hsleiden.nl

Bron: http://www.hsleiden.nl/posthbo-kt/helende-beelden

Start basisopleiding antroposofisch arts september 2011

De Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen (NVAA) verzorgt de Opleiding Antroposofische Geneeskunde voor artsen en tandartsen. De gehele opleiding bestaat uit de Basisopleiding, de Voortgezette Opleiding en de Praktijkopleiding. De opleidingsduur bedraagt minimaal drie jaar in deeltijd. In september 2011 start de basisopleiding van deze opleiding tot antroposofisch arts.

Antroposofische geneeskunde is een aanvulling op de reguliere geneeskunde. De opleiding heeft als doel de cursist uitgebreid te laten kennismaken en oefenen met het antroposofische mensbeeld. Daarnaast leert de cursist de vele verschillende antroposofische therapieën kennen, zowel medicamenteuze als niet-medicamenteuze, zoals kunstzinnige therapie, bewegingstherapie en dergelijke.

Het zoeken naar een grotere samenhang tussen processen in de mens, en tussen de mens en zijn omgeving en de natuur krijgen hierbij veel aandacht. En wel op een manier die net zo gedegen, zorgvuldig en voorstelbaar is als de gangbare universitaire studie, en die tegelijkertijd recht doet aan hoofd èn hart.

De cursus is zo opgezet dat de deelnemer de cursus (in principe) kan combineren met een lopende praktijk.

Het certificaat ‘Antroposofisch arts’ kan verkregen worden door degene die de gehele opleiding met succes doorlopen heeft, geregistreerd is als arts of tandarts en lid is van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen.

Bron: http://www.nvaa.nl/arts_certificering.htm

Nieuwe boeken

2011-05-25T12:11:00.015+02:00

Hans Reinders, ‘Hoera, ik ben een autist!’

Hoe kijken we naar mensen met een verstandelijke beperking en welke betekenissen worden aan hun bestaan toegekend? Dat is de vraag die de opstellen in dit boek met elkaar verbindt. De auteur neemt zijn uitgangspunt in het perspectief van Disability Studies, dat in het Nederlandse taalgebied nog vrij onbekend is. Hij zoekt hierbij bepaalde denkbeelden over 'handicap' om te kijken waarop ze berusten. De vragen die hierbij ontstaan dagen de lezer uit een stapje terug te doen en onze manieren van denken en kijken onder de loep nemen. De uitkomst blijkt telkens van groot praktisch belang te zijn. Het ethische oordeel, zo laat de auteur zien, ligt reeds besloten in de waarneming.

Hans Reinders is sinds 1995 hoogleraar ethiek aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, waar hij sinds 2005 tevens de Bernard Lievegoed leerstoel bezet.

Zie http://www.bol.com/nl/p/nederlandse-boeken/hoera-ik-ben-een-autist-druk-1/1001004011232489/index.html

Ad Dekkers, ‘Psychotherapie van de menselijke waardigheid’

Psychotherapie staat niet alleen in dienst van het reduceren van symptomen, maar vooral van het herstellen van de menselijke waardigheid. Waardigheid steunt op een rijk en gevuld innerlijk, op een breed ontwikkeld oordeelsvermogen, op een uitgewogen daadkracht en ten slotte op een zorgvuldige bezinning op de eigen bestemming. Ad Dekkers onderzoekt in dit boek in systematisch opgebouwde oefeningen de bouwstenen voor een psychotherapie van de menselijke waardigheid. Welke interventies zijn werkzaam en waarom? En leiden zij naar het gewenste doel? De oefeningen, die ontworpen zijn voor groepsverband, leveren de bodem voor een eigen oordeelsvorming en positiebepaling in de psychotherapie. Het groepsproces wordt gebruikt om het ‘(al te) individuele’ op te tillen naar het ‘algemeen geldige’. Het boek is bestemd voor opleidingsgroepen van psychotherapeuten en verder voor alle andere opleidingsgroepen die er profijt van kunnen hebben.

Actieprijs t/m 25 juni 2011: € 38,50. Gebonden, 360 blz., € 45,50 ISBN: 9789060386576.

Zie http://tinyurl.com/6jzjdah

Adriaan Bekman, ‘Taal van de ziel. Een sociale scholingsweg voor de innerlijke wereld’

In dit boek beschrijft Adriaan Bekman een sociale scholingsweg voor de innerlijke wereld die ieder van enig goede wil kan gaan. Hij zoekt en gebruikt daarvoor een taal van de ziel die wij met elkaar kunnen delen in de organisaties waarin wij verkeren. Deze scholingsweg onderscheidt zich van andere scholingswegen omdat zij niet primair aangrijpt bij een persoonlijke meditatieve activiteit die gericht is op ‘mijzelf’, maar omdat zij aangrijpt bij het dialogische proces dat het individuele ik met anderen biografisch doormaakt. Dit proces vindt niet alleen plaats in de natuurlijke gemeenschap die ieder door geboorte cadeau krijgt, maar vooral in de georganiseerde gemeenschap waar men zelf toe besluit deel van uit te willen maken. Het gaan van deze scholingsweg heeft betekenis voor ons eigen bestaan, maar vooral voor het morele samenzijn met onze medemens.

1e druk, paperback, 192 blz. € 22,50 ISBN: 9789060386590

Zie http://www.denieuweboekerij.nl/de-taal-van-de-ziel-cd

Martin Niemeijer, Michel Gastkemper, Frans Kamps, ‘Entwicklungsstörungen bei Kindern und Jugendlichen. Medizinisch-pädagogische Begleitung und Behandlung’

Duitse vertaling van ‘Ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. Medisch-pedagogische begeleiding en behandeling’ (zie http://www.vangorcum.nl/NL_toonBoek.asp?PublID=4033)

Kinder mit Entwicklungsproblemen und -störungen bedürfen einer Unterstützung, die eine Brücke zwischen Förderung und Therapie schlägt. Genau diesen Ansatz verfolgt das vorliegende Buch. Im ersten Teil werden die drei Sieben-Jahres-Phasen der Entwicklung des Kindes mit ihren jeweiligen Widerständen und Schwellen, die jedes Kind zu überwinden hat, dargestellt. – Methodische Aspekte der Diagnostik von Entwicklungsproblemen, ihre Beratung und Behandlung sowie ein Instrument zur Beurteilung der kindlichen Konstitution mit Therapievorschlägen machen den zweiten Teil des Buches aus. Neun Kapitel über spezifische Entwicklungsstörungen, u. a. Autismus, ADS, Bindungsstörungen, Traumatisierungen, mehrfache Entwicklungsstörungen und Epilepsie schließen das Buch ab.

Preis 26,00 €, Seiten 336, ISBN 978-3-7235-1413-9

Zie: http://vamg.ch/shop/index.php/grundelemente-der-heil-eurythmie-1.html

Michaela Glöckler en Rolf Heine, ‘The anthroposophic medical movement. Responsibility structures and modes of work’

Anthroposophic institutions are among those grappling with the special challenge of how to develop viable forms of leadership and management. The social ideal developed by Rudolf Steiner in 1923/1924 can serve as an inexhaustible source of inspiration for anyone who wants to unite the principles of spiritual guidance and leadership with those of professional responsibilities and the necessities of the workplace.

The leadership of the School of Spiritual Science is an example of a style with a heart, in which principles of individual responsibility, collegial leadership and democratic participation are combined. The authors of this book show how this Trinitarian social structure has proved its value and has developed in the anthroposophic medical movement since 1988. The latter movement has been working to develop a concept of leadership that enables ‘the peaceendowing principles of spiritual guidance and leadership to constructively complement of necessities of today’s working environment’.

Preis 10,00 €, Seiten 142, ISBN 978-3-7235-1410-8.

Zie http://vamg.ch/shop/index.php/innere-ruhe-5.html

Peter Heusser, ‘Anthroposophische Medizin und Wissenschaft. Beiträge zu einer integrativen medizinischen Anthropologie’

Peter Heusser zeigt am Beispiel der anthroposophischen Medizin, dass eine zeitgemäße, wissenschaftlich belegbare Gesamtsicht des Menschen möglich ist, die materielle und immaterielle Faktoren gleichermaßen anerkennt. Anhand von Rudolf Steiners erkenntniswissenschaftlichen Schriften und Goethes naturwissenschaftlicher Erkenntnismethode beleuchtet er Grundkonzepte der modernen Medizin und weist auf: Eine geisteswissenschaftliche Erweiterung der Naturwissenschaft ist unumgänglich. Seit Jahren mit großem Einsatz in der anthroposophischen Medizin und universitären Lehre und Forschung tätig, zeigt der Autor, wie eine in sich differenzierte, aber einheitliche medizinische Anthropologie und eine integrativmedizinische Therapieforschung im Sinne einer evidenzbasierten Medizin ausgebaut werden können, um dem berechtigten Bedürfnis der Patienten nach umfassender Betreuung gerecht zu werden. Das Buch richtet sich an alle Ärzte und Wissenschaftler, insbesondere mit Schwerpunkt Anthroposophische Medizin, Komplementärmedizin und Integrative Medizin sowie Wissenschaftstheorie und Medizingeschichte.’

Zie http://www.schattauer.de/shop/product_info.php/info/p593_Anthroposophische-Medizin-und-Wissenschaft.html

Friedwart Husemann, ‘Anthroposophische Medizin. Ein Weg zu den heilenden Kräften’

Mit diesem nun um drei Kapitel erweiterten Grundlagenwerk zur anthroposophischen Medizin legt Friedwart Husemann nach 40 Jahren ärztlicher Tätigkeit legt sein Lebenswerk vor. Anhand von Krankengeschichten werden allgemeine Erkenntnisprinzipien der anthroposophischen Medizin entwickelt und geprüft. Damit praktiziert der Autor nicht nur eine erweiterte Menschenkunde, sondern zeigt auf den unterschiedlichsten Gebieten den Weg zu einer rationellen Therapiefindung auf. Der weite Bogen der Darstellung reicht von Krankengeschichten und Arzneimittelbildern über Lebensberatung in der Hausarztpraxis, Heileurythmie, Seelischen Übungen zur Gesundheitsstärkung über methodische Leitlinien der Goetheanistischen Forschung bis zum Heilungsimpuls des Lukasevangeliums und einer Reform des Medizinstudiums heute. Eine Bereicherung für jeden Fachkollegen und eine Lesefreude für alle, denen eine anthroposophisch erweiterte Medizin am Herzen liegt. Zur Erklärung der Fachausdrücke ist ein Glossar beigefügt.

Preis 38,00 €, Seiten 392, 2., stark erweiterte Auflage, ISBN 978-3-7235-1418-4

Zie http://vamg.ch/shop/index.php/anthroposophische-medizin-2.html

Aankondigingen

2011-05-25T12:09:00.009+02:00

Werkconferentie ‘Verder bouwen aan de Academie en het netwerk Hoger Onderwijs’

Op vrijdag 17 juni van 14.00 tot 17.00 uur (de locatie zal nog worden bekendgemaakt) zal de werkconferentie ‘Verder bouwen aan de Academie en het netwerk Hoger Onderwijs’ worden gehouden.

Doel van deze conferentie:
– bespreken van een voorstel om over te gaan tot het oprichten van een Academie voor (aanvullend) onderwijs t.b.v. de antroposofische gezondheidszorg op niveau 5 en hoger;
– lijnen vast te stellen waarlangs verder gewerkt wordt aan een netwerk hoger onderwijs met enkele erkende instellingen voor HBO en universitair onderwijs en de toekomstige Academie;
– concreet begin te maken met de inhoudelijke uitwerking van een gezamenlijke interdisciplinaire basismodule;
– aandragen van bouwstenen voor het werkplan van de op te richten Academie.

Degenen die beroepshalve geïnteresseerd zijn in deze werkconferentie, worden verzocht zich per e-mail aan te melden bij Marga Prent, secretariaat NVAZ, m.prent@nvaz.nl.

De werkconferentie wordt georganiseerd door de stuurgroep van het project ‘Opleidingen In Verbinding’: Mieke van den Goorbergh (vertegenwoordiging NVAZ-bestuur), Marinus van der Meulen (NVAZ sector Instellingen) en Truida de Raaf (opleidingenoverleg Medische Sectie AViN).

Projectleider: Maarten Michiel Mahler (tot 1 mei 2011).
Externe adviseur: Dick Keijzer.

Overige activiteiten

Hieronder treft u een overzicht aan van de activiteiten bij de NVAZ of bij één van de lidinstellingen van de NVAZ. Kijkt u in de agenda op de NVAZ-website voor aanvullende informatie.

17 juni 2011, 10.00-13.00 uur: Symposium ‘Beelden van Kwaliteit’
17 juni 2011, 14.00-17.00 uur: Conferentie ‘Opleidingen in verbinding’
3-6 augustus 2011: Congres ‘Living in the Encounter’

Bron afbeelding 13 mei 2010: http://oogwandeling.blogspot.com/2010_05_01_archive.html
Jong groen: http://oogwandeling.blogspot.com/2010/05/jong-groen.html

Vacature Onafhankelijk voorzitter (sectorberaad beroepsverenigingen NVAZ)

2011-05-25T12:06:00.006+02:00

De beroepsverenigingen van de NVAZ zijn voor hun maandelijkse vergaderingen op zoek naar een onafhankelijk voorzitter.

De voorzitter (m/v)

– zit de vergaderingen van de sector beroepsverenigingen NVAZ voor en is verantwoordelijk voor het proces van de vergaderingen;
– wordt daarbij ondersteund door een secretaris van het bureau NVAZ.

Van de voorzitter wordt verwacht dat hij:

– onafhankelijk is en geen lid van een van de deelnemende beroepsverenigingen;
– maatschappelijk betrokken is en affiniteit heeft met de antroposofische gezondheidszorg;
– door middel van het geleide vergaderproces er zorg voor draagt dat het sectoroverleg tot afgewogen overwegingen, strategieën en besluiten komt;
– boven de partijen staat.

Vergoeding op basis van onkosten, n.t.b.

Na een jaar voorzitterschap vindt een wederzijdse evaluatie plaats. Afhankelijk van deze evaluatie wordt bezien of contractverlenging dan voor twee jaar kan zijn en vervolgens tweejaarlijks wordt vervolgd op grond van wederzijdse evaluatie. Inhoudelijk zal er een jaarlijkse wederzijdse evaluatie plaats vinden.

Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met mevr. W. Verboom, verenigingssecretaris NVAZ, (030) 69 45 544 of w.verboom@nvaz.nl

Bron afbeelding: http://oogwandeling.blogspot.com/2010/05/tweede-pinksterdag.html

De Digitale Verbreding, uitgave 18, van 11 februari 2011

2011-02-11T14:20:00.007+01:00

Een dikke De Digitale Verbreding dit keer, als we daar tenminste in het digitale tijdperk nog over kunnen spreken. Veel inhoud!
Wilt u de tekst printen, klik dan hier voor een pdf.

Van de redactie
Interview met Hans Reinders en Erik Baars
Start project Opleidingen in verbinding
Raak-subsidie

Impressies
Gezondheidsbevordering PAG-breed op 19 januari
NVAZ in herstel: ALV op 23 november 2010
Symposium dat staat als een huis: ‘Gezondheid bevorderen’ op 12 november 2010

Berichten
CAM therapieën in Zwitserland
Overlijden Nel Lievegoed-Schatborn
NVAZ geeft boekje uit: Karma en handicap
Jubileum 90 jaar Weleda
Rudolf Steiner Verpleeghuis is Rudolf Steiner Zorg
Vernieuwde website Zonnehuizen
Eliant 1 miljoen handtekeningen
Promotie Pim Blomaard

Activiteiten
Conferentie Developing Anthroposophic Medicine, september 2011 in Zwitserland
Lezing door Ron Dunselman: Tegenwoordigheid van geest, 3 maart in Zeist
Congres Living in the Encounter, augustus 2011 in Wenen

Publicaties
Wil Uitgeest, ‘De binnenkant van blauw’
Huib van de Doel, Via neoplatonisme op weg naar geneeskunst en zorg
Bram Tjaden, ‘En nu U’, mindfulness en creativiteit in de verslavingszorg
Hans Reinders, ‘Geen leven zonder vriendschap, over mensen met een ernstige beperking’
Marko van Gerven en Christa van Tellingen, ‘Depressive Disorders. An Integral Psychiatric Approach’

Van de redactie

2011-02-11T14:16:00.003+01:00

Sinds de ALV van november is de NVAZ een aardig eind op weg met het nieuwe bestuur. Bij het uitkomen van deze Digitale Verbreding heeft het bestuur net een strategiesessie achter de rug om samen te onderzoeken op welke manier de doelen van de NVAZ het meest optimaal gerealiseerd kunnen worden. Ook het secretariaat heeft een andere samenstelling gekregen. Linda te Wierike heeft per 1 februari haar functie als verenigingssecretaris neergelegd, maar zal tot 1 mei voor een dag in de week werkzaam blijven als projectmedewerker om nog in enkele taken te ondersteunen. Tegelijkertijd is het secretariaat met ingang van 1 maart een administratief medewerker rijker, en wel in de persoon van Annemieke Hald. Zij zal zich in de volgende editie kort voorstellen.

Naast dit personele nieuws kan gemeld worden dat de betaling van de contributie 2011 vlot verloopt. Zo ook voor wat betreft de financiering van de activiteiten van de leerstoel en het lectoraat. Na het lezen van het gezamenlijke interview met Hans Reinders en Erik Baars bent u weer helemaal op de hoogte van hun komende werkzaamheden. Ook is met ingang van 1 januari 2011 het project Opleidingen in verbinding van start gegaan. Het Opleidingenoverleg van de AViN en de NVAZ zijn hiertoe een samenwerkingsverband aangegaan. Nog een verheugend feit is dat aan het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg een RAAK-subsidie is toegekend. Hiermee wordt, samen met verschillende instellingen en zorgaanbieders in het veld, een project gestart waarvan de onderzoeksvragen geboren zijn uit de noodzaak om de antroposofische beroepspraktijk te professionaliseren.

Verschillende impressies van bijeenkomsten in de afgelopen periode zijn opgenomen, evenals diverse korte berichten. Afgesloten wordt met de vermelding van enkele recent verschenen boeken.

U kunt alvast de volgende ALV van de NVAZ in uw agenda noteren: dinsdag 5 april 2011, van 18.30-21.30 uur. Deze avond zal er naast de gangbare onderwerpen als jaarverslag, jaarrekening en activiteitenplan ook een korte presentatie volgen over de onderzoeksactiviteiten van Erik Baars en Hans Reinders. Tevens zal er weer een interactief onderdeel zijn waar de bijdrage van de leden NVAZ gewenst is.

De wandeling van Erik Baars en Hans Reinders

2011-02-11T14:13:00.007+01:00

Linda te Wierike (projectmedewerker NVAZ)

Het artikel in de vorige Digitale Verbreding over Hans Reinders (hoogleraar ethiek en tevens bijzonder hoogleraar van de Vrije Universiteit Amsterdam) en Erik Baars (arts-epidemioloog en lector antroposofische gezondheidszorg aan de Hogeschool Leiden) eindigde met de opmerking dat wederzijdse ontmoeting en samenwerking zijn vruchten zal afwerpen voor de zichtbaarheid en ontwikkeling van de antroposofische gezondheidszorg. Dit gezamenlijke interview over hun nieuwe onderzoeksperiode is het vervolg hierop.

Op de 13e verdieping van de Vrije Universiteit Amsterdam bevindt zich de kamer van Hans Reinders, een ruimte waarin één van de lange wanden totaal bedekt is met boeken. Dit is te verwachten bij een lettervreter, zoals hij zichzelf later noemt. Het wachten is nog even op Erik Baars, maar die komt al gauw enthousiast binnen en neemt plaats met in zijn hand de lijst met interviewvragen. Een van de onderwerpen is wat er de komende jaren op de onderzoeksagenda staat. Toch is het aardig om bij het begin te beginnen en eens te vragen naar het moment waarop onderzoek een rol ging spelen in hun leven.

Hans Reinders: ‘De eerste keer dat ik het gevoel had daar mee bezig te zijn, was toen ik de scriptie voor het vak Oude Testament maakte. Hier stuitte ik op een merkwaardig woordgebruik en ben dat toen grondig gaan uitzoeken. Lettervreter als ik ben, heb ik tijdens mijn studie theologie ook nog twee jaar Semitische talen gestudeerd, Jiddisch, Talmoed, Hebreeuws, allemaal talen die je nodig hebt om in relatie tot het Oude Testament en de joodse traditie te kunnen onderzoeken. Maar uiteindelijk werd het toch een ander vak in de theologie. Bij systematische theologie werd ik student-assistent en daar heb ik het onderzoeken geleerd door in de keuken te kijken. Dit was tevens de entree op mijn wetenschappelijke loopbaan.’

Erik Baars: ‘Rond mijn negende wist al dat ik dokter wilde worden. In de puberteit was ik altijd al bezig met hoe de wereld en de dingen in elkaar zitten. Rond m’n 25e ging ik een reis maken en met een aantal antroposofische boeken in mijn koffer bedacht ik mij dat ik iets met antroposofie en antroposofische geneeskunde wilde doen als ik terug was. Ik werd toen door mijn broer gevraagd om stage te komen lopen bij het Louis Bolk Instituut. Daar ben ik anderhalf jaar geweest en kwam daar in aanraking met onderzoek. Het mooie aan onderzoek is dat je iets kunt communiceren en kwaliteitverbetering teweeg kunt brengen. Je laat mensen uitwisselen over hun ervaringen, bundelt deze en systematiseert. Daarmee kun je iets goeds voor de antroposofische gezondheidszorg doen, waardoor het bijvoorbeeld geaccepteerd wordt. Dat komt uiteindelijk de patiënt weer ten goede en daar doen we het voor. Binnen al deze werkzaamheden is de antroposofie voor mij de grootste inspiratiebron. Ik denk dat wij een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de gezondheidszorg, maar het realiseren hiervan staat allemaal nog enorm in de kinderschoenen. In deze tijd help ik graag om dat verantwoord voor elkaar te krijgen.’

Hans Reinders legt het mooie van onderzoek als volgt uit.

‘Een heldere onderscheiding, dus: wat hoort bij wat? Ik wil weten wat mensen bedoelen; wat ze in hun hoofd hebben als ze welke taal gebruiken. Goed onderzoek doen betekent je begrippen goed op scherp zetten. Het is in feite weinig anders dan de indrukken die je hebt van de wereld te helpen ordenen. En als je heldere beschrijvingen maakt en vragen stelt die kloppen, dan heb je geen ingewikkelde zinnen nodig – daar houd ik van. Wat mij hierbij inspireert is niet zozeer iets of iemand. Maar waardoor ik telkens weer zin heb om een volgende stap te zetten, is dat ik merk dat wat ik zeg de mensen helpt om na te denken. Ze zeggen altijd dat ik ze weer erg aan het denken heb gezet. Dat komt denk ik voor een deel door dat ordenen.’

Erik Baars: ‘Deze manier van naar onderzoek kijken herken ik wel. Ik ga uit van de driehoek wetenschap, theorievorming en methodologie. Dit heeft een conceptuele kant en ik redeneer graag. Bijvoorbeeld over vragen als: wat is holisme en wat is reductionisme? Wat is gezondheid en hoe bevorder je die? Daar horen argumenten bij en ook een heel empirische kant, het toetsen van hypothesen. Het gaat erom een goed concept te ontwikkelen dat innerlijk consistent is, dat aansluit bij andere theorieën en dat in overeenstemming is met de empirische feiten. Dat is wat Hans ontzettend goed beschrijft.’

Hans Reinders: ‘Ik wil daar graag aan toevoegen dat ik soms antroposofen hoor praten die ik totaal niet begrijp. Dat heb ik bij Erik totaal niet, want hij redeneert altijd. Voor iemand als ik is dat prettig. Ik ben nooit zo bezig met theorievorming en het valideren daarvan. In de geesteswetenschappen vind ik het begrip theorie niet erg functioneel. Het suggereert een stand van wetenschap waarin we sommige vragen niet meer stellen, want die zijn opgelost. Als dat een adequaat beeld zou zijn, zouden we in de theologie en de filosofie veel verder moeten zijn dan een paar honderd jaar geleden. Dat zie ik niet zo. Het gaat nog altijd om dezelfde vragen. We stellen ze alleen in een andere context.’

Erik Baars: ‘Daar ligt ook het punt waarop wij elkaar kunnen vinden of aanvullen. Als er zoiets bestaat als het etherische of het astrale, dan moet je daar een concept van kunnen maken en dit kunnen beredeneren. Het komt aan op de nauwkeurigheid van de conceptontwikkeling en de wetenschappelijke benadering. Dit betreft bijvoorbeeld ook de betekenis van kwaliteit als we kijken naar een individu in relatie tot de zorgprofessional. In het lectoraat willen we op professionele wijze zichtbaar maken hoe in de antroposofische gezondheidszorg gewerkt wordt en dit zoveel mogelijk intact laten. Die richting zie ik bij Hans ook, alleen gaat hij daar nog verder in en is hij nog specifieker georiënteerd op dit onderdeel van de kwaliteit van de cliënt-zorgprofessional interactie. Op dit vlak doen we verschillende dingen, maar onder de grote noemer hebben we elkaar wat te bieden.’

Hans Reinders: ‘Dat klopt. Wat wij nu met de Lievegoed leerstoel aan het doen zijn met het onderzoek “beelden van kwaliteit”, is de aandacht richten op de wederkerige verbinding. Dus de persoon met een beperking en zijn begeleider. Als je daar naar kijkt zie je heel concrete aspecten van kwaliteit in de ervaringen van de mensen om wie het gaat. Er zit een focus in, die kijkt naar kwaliteit van bestaan als iets van een individu, niet van een groep of een cohort. Dat gaat in de richting van individualisering, maar dan meer als een prisma. Daardoor krijgen we veel concretere informatie over kwaliteit dan wordt verkregen door de nu gehanteerde meetinstrumenten. Kwantificering is altijd abstractie van de concrete betekenis van ervaring.’

Hier ontvouwt zich een onderscheidende manier van werken en daarmee ontstaat de vraag of het verschil te vangen is in de begrippen kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Dit blijkt echter wat genuanceerder te liggen.

Hans Reinders: ‘Voor zover ik zie is Erik geïnteresseerd in de werkzaamheid van dingen. Dat is niet mijn eerste punt van evaluatie. Ik kijk naar wat mensen met elkaar doen. Als je de bijdrage van de antroposofische zorg laat lopen via de vraag “Wat is de opbrengst wanneer je deze therapie toepast of die?”, dan wil je iets anders weten dan waar wij mee bezig zijn. Het gaat mij om proces, niet om uitkomst. Er is wel een relatie tussen die twee, maar ik zoek niet naar een manier om die relatie te kunnen vastleggen.’

Erik Baars: ‘Voor de relatieve buitenstaander is kwantitatief en kwalitatief een mooi onderscheid. Maar naarmate je meer begrijpt, dan zie je dat het kwalitatieve onderzoek gaat over: wat is er eigenlijk allemaal? Daarop kun je aansluiten met kwantitatief onderzoek. Zo kun je in kaart brengen in welke mate een organisatie individugeoriënteerd werkt en de mate waarin kun je proberen getalsmatig uit te drukken in een getal tussen 1 (helemaal niet) en 10 (optimaal). Dat is een meting die heel wat anders laat zien dan het meten van de bloeddruk of het aantal rode bloedcellen. Hier zie je dat je het kwantitatieve kunt aansluiten bij het kwalitatieve. Dus als Hans het heeft over een goede, optimale relatie tussen cliënt en zijn zorgverlener, dan kun je ook spreken over een heel slechte. Je kunt hier gaan kwantificeren en kijken of je daar met mensen consensus over kunt krijgen. Het is niet in eerste instantie waar Hans naar toewerkt, maar wat wel degelijk zou kunnen.’

Hans Reinders: ‘Als het gaat om de wederkerigheid van een zorgrelatie, dan moet je eigenlijk niet willen meten, maar ik val Erik bij: het kan in principe wel. Dus is voor mij als iemand van de heldere onderscheiding de vraag: waar zit dan het verschil? Het zit hem in het stellen van de betekenisvraag. Je kunt namelijk niet zien aan de meetresultaten wat die relatie nu precies voor de betrokkenen betekent. In het hele kwaliteitsverhaal is dat een aangelegen kwestie. Met het op tafel leggen van cijfers, die informatie geven over frequentie en distributie, schakel je de vraag uit naar de betekenis van wat mensen drijft en wat ze motiveert. En om als externe instantie de mensen te stimuleren dingen anders te gaan doen, heb je die drijfveer en die motivatie nodig. Wat ik nu probeer te doen is een manier te ontwikkelen van over kwaliteit denken inclusief het verantwoorden daarvan, waardoor de toezichthouders zichzelf niet als een externe instantie zien, maar als deel van het proces en daarmee óók geïnteresseerd zijn in wat mensen drijft. Zo wordt het een samenwerkingverband, veel meer dan een manier van examineren om te kijken of je kandidaten slagen, al dan niet aan de eisen voldoen. Dat is waarom ik denk dat je dit met kwantitatief onderzoek niet goed te pakken krijgt.’

Erik Baars: ‘Hans geeft hier aan: wij exploreren iets en daarin speelt betekenisgeving een belangrijke rol. Als je dat logisch en transparant wilt doen, dan kun je niet alleen met een kwaliteitssysteem werken. Als je het als organisatie van belang vindt om met informatie te werken waarop je kunt sturen, dan zul je de betekenisvraag daarin een plek moeten geven op een manier die verenigbaar is met het kwaliteitssysteem. Kun je aantonen dat dit belangrijk is voor zowel individu als organisatie, dan wordt het veel gemakkelijker om aan de andere kant dingen te doen. Zelf ken ik de betekenisgeving aan de andere kant van het gezondheidsonderzoek. In het hele vraagstuk van salutogenese is meaningfulness een van de belangrijke pilaren. Wat blijkt? Mensen die een hoge “sense of coherence” hebben als individu, hebben zowel een betere psychosociale als fysieke gezondheid. Ook functioneert deze categorie mensen beter in hun arbeidsomstandigheden. Dit is empirisch aangetoond en daarmee is het om allerlei redenen relevant voor de volksgezondheid, en dus voor organisaties die dit willen implementeren. We zitten duidelijk in een soort overgangsfase waarbij druk gezocht wordt naar nieuwe manieren om hierin te handelen zonder de controle los te laten. Ik denk dat Hans heel erg bijdraagt aan het hele denken en de theorievorming daarover, wij doen het vanuit de andere kant en dat heeft ook zijn invloed.’

Dan geeft Hans Reinders een indruk van het onderzoek wat antropologen voor de Bernard Lievegoed leerstoel doen, waarvan ‘De kunst van het zorgen’ dat hij samen met Karen Wuertz schreef een eerste resultaat was. In alle onderzoeksverhalen worden heel concrete ervaringen niet alleen zichtbaat maar ook voelbaar. Behoorlijk schokkende ervaringen, maar ook prachtige dingen en knappe vondsten. Kleine scènes en mooie beelden die laten zien wat bijvoorbeeld mensen met ernstige meervoudige beperkingen en hun begeleiders meemaken. De grootste uitdaging voor dit soort onderzoek – als het gaat om de betekenisgeving – ligt in het vlak van de methodologie, namelijk hoe te verantwoorden dat observeren en “meekijken” betrouwbare informatie oplevert.

Hier haakt Erik Baars op in en noemt ook een voorbeeld van praktijkmethodologie. Het lectoraat heeft onderzoek gedaan bij het Kindertherapeuticum in Zeist waarbij gekeken is naar het methodisch aspect van het tot stand komen van oordeelsvorming. Het is gebleken dat dit daar heel anders plaats vindt dan in een regulier proces, waarbij in de meeste gevallen zeer vroeg in het zorgproces een diagnose wordt gesteld. Bij de antroposofische werkwijze in het Kindertherapeuticum vindt dit moment veel later in het proces plaats. Diverse indrukken spelen een rol, er zijn veel disciplines bij betrokken, om zo uiteindelijk tot een consensus te komen over het zogenaamde beeld van de patiënt. Hieraan wordt ook een andere betekenisgeving verleend, waarmee het therapeutisch traject ook anders wordt. De overeenkomst tussen de twee onderzoekspraktijken is dat in beide situaties verschillende lagen bekeken worden. Wel is het zo dat Erik Baars het antroposofisch inhoudelijke deel hier veel meer in meeneemt.

Hans Reinders bevestigt dit verschil, maar is evengoed geïnteresseerd in wat voor mensen de antroposofie bijzonder maakt. Hij kan globaal twee groepen mensen onderscheiden. De ene groep vindt het eigene van de antroposofie heel belangrijk, de andere groep vindt dat een volstrekt onbelangrijke kwestie, maar is evenzeer een antroposofische overtuiging toegedaan. Of iets antroposofisch is of niet, is volgens sommigen de laatste vraag waar Steiner in geïnteresseerd zou zijn. Praktisch is uiteindelijk van belang hoe dingen in het brede veld hun weg vinden. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de verbindingsfilosofie duidelijk overeenkomt met de wederkerige groei. Reinders ziet veel parallellen tussen reguliere en antroposofische zorg, maar heeft in de reguliere zorg nog nooit ervaren dat het zorgproces gaat over wederkerige ontwikkeling. Daar wordt de ontwikkeling van de begeleider deskundigheidsbevordering genoemd, maar dat is iets anders dan de persoonlijke groei waarover het in de wederkerige ontwikkeling gaat. Hij benadrukt dat de inbreng van dergelijke inzichten heel goed mogelijk is zonder het gebruiken van antroposofische termen, ook voor niet-antroposofen.

Baars antwoordt hierop met een voorbeeld over euritmietherapie, ingezet bij een zorgprogramma hooikoorts, waarbij je lijf leert bepaalde in zich gestructureerde (bewegings)patronen over te nemen die blijkbaar een herstellende, gezondheidbevorderende werking hebben. Dat heeft wederom met ontwikkeling te maken en ook hier is in principe geen antroposofische taal nodig. Wat wel noodzakelijk is, is deze zaken op het spoor te komen en helder te maken dat het begrip wederkerigheid een rol speelt. Het lectoraat zoekt naar manieren om dit ontwikkelingsdenken uit te rollen en te verbreden. Dit doen ze door vier samengestelde zorgprogramma’s te optimaliseren en stapje voor stapje te verantwoorden. Mensen met hooikoorts komen er dan achter dat er andere werkende middelen zijn, waardoor je op een gegeven moment van je geijkte geneesmiddel afkomt. Dit als voorbeeld van maatschappelijke zichtbaarheid, exemplarisch voor de antroposofische gezondheidszorg. En zo blijken er zowel verschillen als overeenkomsten in hun benadering en visie te bestaan.

Tijd om een ander balletje op te gooien. Stel, beide onderzoekers zouden een geheel verzorgd weekend met elkaar gaan wandelen. Wat zou dit opleveren en waar worden de werkzaamheden wellicht binnen een gezamenlijk project ingevuld?

Erik Baars: ‘Mijn missie is de antroposofische zorg verder te helpen ontwikkelen en geaccepteerd te krijgen. We hebben in Nederland en in Europa overall weinig middelen om dat doel na te streven. Het is dan ook alleszins waard om alle onhebbelijkheden en dingen waar we elkaar niet in kunnen vinden even aan de kant te zetten en te kijken waar meerwaarde gecreëerd kan worden. Als we misschien één dingetje extra doen, dan hebben we daar allebei profijt van en levert het meer op voor het geheel. Als ik ons gesprek een beetje aftast, dan hebben wij op deze wandeling nog genoeg te bespreken om tot eind 2014 te doen wat we kunnen om elkaar te versterken. Niet omdat het allemaal moet, maar om dingen te doen die ons allebei en de missie iets opleveren.’

Hans Reinders: ‘Ja, ik ga graag met Erik op stap. Ik zou van de gelegenheid gebruik maken om weer wat verder komen in mijn begrip van de antroposofie en waar dat betekenis geeft. Ik kijk daar naar als een relatieve buitenstaander, maar om dat goed te snappen vind ik op zichzelf een mooi doel. Zo vind ik Steiner een overduidelijke representant van zijn tijd en als ik hem op die manier bekijk dan begrijp ik een heleboel. Toch is het goed om na te gaan wat ik er nu wel en niet van snap. Dan heb ik aan deze wandeling met Erik voorlopig wel weer even genoeg om over na te denken. Ook zal ik hem uitleggen hoe de plannen voor de leerstoel eruit zien. We gaan namelijk in een afgeslankte vorm verder. De beschikbare formatie is enkel die van mij en daarom lijkt het mij goed om het bij één project te houden en dit de komende vijf jaar verder uit te werken. Ik wil inhaken op onder andere het begrip “quality of life” en hiervoor dynamische methodieken ontwikkelen. Daarom houd ik het graag smal, hoewel er genoeg artikelen over te schrijven zijn...’

Erik Baars: ‘Voor mij gaat het om goede kwalitatieve kennis maken. Ik doe dit het liefst in de vorm van proefschriften, omdat je daarmee een garantie hebt op goede kennis en er komen artikelen, discussies, mensen met een PhD en een netwerk van (antroposofische) onderzoekers uit voort. Een ander thema is enkele voorbeelden van “best practices” eruit te lichten en deze te monitoren, bijvoorbeeld veilige geneesmiddelen die effect hebben. Als je dit niet kunt aantonen, dan houdt het op. Daar heeft Hans veel minder last van in zijn onderzoek, maar bij ons is het een must om op genoeg plekken te laten zien dat er meer is dan een placebo-effect. Anders ben je binnen tien jaar aan de kant geschoven.’

Hans Reinders: ‘Inderdaad, dit is een heel belangrijk gegeven. Dit verschil snappen zorgt ervoor dat je ziet waar de overlap ligt. Wat ik probeer is om de mensen die aan de touwtjes trekken af te helpen van het idee “one size fits all”. Alle parameters die in de geneeskunde gebruikt worden, worden via evidence based retoriek op alle sectoren uitgestort, ongeacht de vraag of dat wat er gemonitored moet worden zich daar voor leent. Het is mijn streven ze weg te krijgen van het idee dat je op exact dezelfde manier de kwaliteit van het werken in een papierwerkplaats kunt verantwoorden als dat je via de geneeskunde kunt verantwoorden of je tabletjes werken.’

Nu het beeld geschetst is van de komende jaren, wordt ook even stil gestaan bij de NVAZ-leden. Zij kunnen, behalve dat hun financiële bijdrage het onderzoek mogelijk maakt, wellicht ook nog een andere participerende rol vervullen.

Erik Baars: ‘Zonder de leden kan ik bijna niets doen, omdat de kennis in de handen en voeten zit van hen die zorg verlenen en omdat we de zorgpraktijk willen helpen optimaliseren. Wij hopen dus heel erg dat de NVAZ-leden bereid zijn om in die projecten mee te draaien, zodat wij iets kunnen doen voor het grotere geheel. Daarnaast is er de beleidsadviesgroep die wij deze periode nog breder hebben ingericht. Wij vragen deze mensen om met ons mee te denken in de beleidsvorming en te helpen strategisch richting te geven aan het lectoraat. Voor deze twee dingen zet ik de communicatie optimaal in, zodat het veld ziet dat we dingen doen die echt aan de orde zijn. Zo hebben we recent een RAAK-subsidie gekregen voor een project dat echt samen met het veld samen ontwikkeld gaat worden. Een prachtig vertrekpunt om plannen te kunnen realiseren!’

Hans Reinders: ‘De ontwikkeling van ons project zit in de gehandicaptenzorg, zonder principiële reden. Wat wij doen zou ook in een therapeuticum of in de psychiatrie kunnen. Gezien de algemene schreeuw om iets anders dan die becijfering en externe controle, ben ik er zeker voorstander van dit ook naar de andere sectoren uit te zetten, maar de praktijk moet dit nog aantonen. Ik hoop dat de NVAZ-leden zien wat de betekenis is. Ik zie dat de ontstane versmalling wellicht vragen oproept en dat ik soms te ver op afstand ben. Maar ik hoop antwoorden te kunnen geven die nieuwe mogelijkheden schetsen.’

Erik Baars: ‘Zowel de leerstoel als het lectoraat zijn gevraagd om te rapporteren aan de NVAZ-leden. Zo horen zij wat we aan het doen zijn en plaats je kennis en ervaring zodanig in een context dat het voor alle leden boeiend wordt. Dan is er nog het PAG (Platform Antroposofische Gezondheidszorg). Daar zou jij ook aan kunnen deelnemen. Dan ben je niet Hans Reinders op afstand, maar iemand die iets kan bieden voor de hele NVAZ.’

Hans Reinders: ‘Daar heb je een goed punt!’

Zo komen verschillende routes aan bod om onderzoek levendig te maken voor de leden. Door de wisselwerking tussen de onderzoekspraktijk en de vragen die terugkomen uit het veld, wordt zichtbaar dat er inderdaad een andere manier van kijken nodig is en dat deze in ontwikkeling is.

Hans Reinders: ‘Binnen ons project heeft een lidinstelling van de NVAZ hoog ingezet op dit type onderzoek om een gedegen discussie met hun zorgkantoor te kunnen voeren over kwaliteit van zorg en ondersteuning en over de vraag hoe je die zichtbaar maakt. Wat zij daarmee aan de kaak hopen te stellen is de manier om naar output van de antroposofische zorg te kijken. Hun weg daarin zou voor meer zorgaanbieders kunnen gelden en is zelfs een voorbeeld van innovatief handelen. In zoverre dat ze de zorgverzekeraar de vraag hebben gesteld: bedoelen jullie nu echt dat als kwaliteit meetbaar is, alles wat niet meetbaar is dan ook geen kwaliteit kan hebben? Nou, daar was door het zorgkantoor nog nooit op die manier over nagedacht; een nieuwe stap is gezet.’

Erik Baars: ‘Ik hoop dat in de afgelopen jaren ook bij besturen duidelijk is geworden dat we een soort bedreigde diersoort aan het worden zijn. Er zullen inderdaad stappen gezet moeten worden in het expliciet maken en verantwoording afleggen. Als we dat niet doen, ben ik bang dat we niet overleven. Ik denk dat die boodschap inmiddels aankomt. Ik heb zestien jaar midden in de praktijk gezeten en weet hoe ongelooflijk mooi de antroposofische gezondheidszorg bijdraagt. Maar ik weet ook welke beperkingen er zijn en wat er nog ontwikkeld moet worden. In die zin ben ik echt een bouwer. Ik probeer netwerken en onderzoekslijnen uit te zetten, zodat we die weg beter kunnen afleggen. Als ik mensen in dit proces mee neem en ze op weg help, zijn ze vaak heel dankbaar. De inzet en wens om het allemaal samen te doen – ieder vanuit zijn eigen kwaliteiten – is heel sterk.’

Laatste ronde, laatste boodschap...

Hans Reinders: ‘Ik vind het jammer dat de NVAZ zijn werkgroep onderzoek kwijt is. Dat was voor mij een belangrijke plek om feeling te hebben met verschillende aspecten van antroposofische zorg. Ik krijg nu minder zaken op mijn netvlies. Er zit structureel een groot verschil in hoe een lectoraat is opgebouwd en hoe een leerstoel functioneert. Leerstoelen zijn altijd nog koninkrijken. Lectoraten zijn bijvoorbeeld met een kenniskring opgetuigd; daar worden zaken in verband gebracht met elkaar. Als houder van een bijzondere leerstoel heb je bijvoorbeeld geen toegang tot het curriculum. Ik kan studenten via een briefje op het prikbord uitnodigen dat ze voor vrije punten bij mij college kunnen volgen. Erik zit op een heel andere manier in zijn veld verankerd. Vandaar dat ik die werkgroep een belangrijke bron van informatie vond.’

Erik Baars: ‘Overzicht – ik vind het belangrijk voor het veld dat er een totaalbeeld is van wat er allemaal gebeurt. Wij zijn momenteel wat rijker dan de NVAZ en willen graag een overzicht van onderzoeksprojecten maken en dit up to date te houden. Zo wordt het allemaal wat zichtbaarder. Hans zou hier bijvoorbeeld ook over zijn activiteiten kunnen vertellen. Het tweede is dat we een internationale nieuwsbrief willen maken om ook in Europa meer samenhang en consistentie te creëren. Bij de medische sectie is helemaal geen geld om zoiets te doen. Als we dit een paar keer per jaar doen, kan dat enorm veel helpen. Dit bieden wij het veld graag aan.’

Aan het einde van het gesprek lijkt het erop dat Erik Baars en Hans Reinders al aan hun wandeling begonnen zijn. In de antwoorden klinkt door dat er nog veel boeiende stappen gaan volgen en dat zij elkaar inderdaad goed aanvullen. De passie voor onderzoek is door beiden op zeer persoonlijke wijze vormgegeven. Bij de een zijn taal en tekst leidend in het grondig zoeken naar antwoorden en oplossingen. In dit proces is het begrip betekenisgeving zeer belangrijk, omdat cijfers en meetinstrumenten nooit een compleet verhaal vertellen. De bedoeling is wellicht om mensen kritisch te laten nadenken over wat ze eigenlijk aan het doen zijn en of middel en doel wel samen gaan. De ander is, vanuit een ongekende nieuwsgierigheid naar hoe de wereld in elkaar zit, bezig om aantoonbaar en inzichtelijk te maken dat de antroposofische gezondheidszorg veel moois te bieden heeft. Dit gaat gepaard met een ondernemerschap dat – door te bouwen aan netwerken en door met de beschikbare middelen samenwerking en innovatie te creëren – een optimaal resultaat beoogt dat iedereen ten goede komt. Deze ontmoeting en hun gezamenlijke zichtbaarheid zullen er aan bijdragen dat de begrippen kwaliteit en wederkerigheid de komende jaren nog vaak de revue zullen passeren binnen het brede onderzoeksveld... Een avontuurlijke route gewenst!

Start project Opleidingen in verbinding

2011-02-11T14:10:00.005+01:00

Ontwikkeling Academie Antroposofische Gezondheidszorg en Netwerk Hoger onderwijs

Per 1 januari 2011 is het project Opleidingen in verbinding van start gegaan. Dit is een samenwerkingsverband van het Opleidingenoverleg van de medische sectie van de Antroposofische Vereniging in Nederland (Opleidingenoverleg AViN) en de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders (NVAZ).

De aanleiding voor dit project is de al langer gevoelde noodzaak om te komen tot een nadere samenwerking tussen de vele afzonderlijke opleidingen en scholingstrajecten in het veld van de antroposofische gezondheidszorg (AG) in Nederland, en tot een hechte en duurzame inbedding in het reguliere veld van opleiding en scholing.

Deze noodzaak is sinds vele jaren onderwerp van gesprek geweest in het Opleidingenoverleg AViN. Daarnaast heeft de NVAZ in 2010 het thema Opleidingen als beleidsgebied opgenomen in haar meerjarenbeleid, daar opleiding en scholing mede van groot belang is voor de zorgaanbieders.

In de vanuit het Opleidingenoverleg ingerichte Taskforce opleidingen is in september 2010 besloten tot het gezamenlijk inrichten van een project voor de duur van circa één jaar. De Taskforce is met het nemen van het genoemde besluit aan een einde gekomen en opgeheven.

De kernopdracht van het project is om te komen tot een omvattend beleid voor hoger onderwijs in het veld van de antroposofische gezondheidszorg. Nadere doelstellingen zijn:

– Versterken van de verbinding tussen de opleidings- en nascholingstrajecten in het veld van de AG. Oprichten van een samenwerkingsverband in de vorm van een Academie Antroposofische Gezondheidszorg (Academie AG) voor hoger onderwijs;
– Tot ontwikkeling brengen en onderhouden van een netwerk met reguliere instellingen voor hoger onderwijs vanuit het veld van de AG.

Het project heeft de looptijd van in principe één jaar.

Het project wordt aangestuurd door een stuurgroep bestaande uit Truida de Raaf, voorzitter, namens de (medische sectie van de) AViN, Mieke van den Goorbergh, namens het bestuur NVAZ, en Marinus van der Meulen vanuit de NVAZ sector instellingen.

Voor de uitvoering van het project is als projectleider Maarten Michiel Mahler aangesteld voor een dag per week. De middelen hiertoe zijn door de NVAZ beschikbaar gesteld. Daarnaast heeft de AViN middelen toegezegd waaruit de benodigde expertise op gebied van hoger onderwijs zal worden ingehuurd in de persoon van Dick Keijzer.

De stuurgroep denkt in dit traject de volgende resultaten te behalen:

1. Er is een Academie Antroposofische Gezondheidszorg i.o.;
2. Er is een netwerk met reguliere instellingen voor hoger onderwijs vanuit het veld van de AG.

Aan deze resultaten zal ten grondslag liggen:

a. een omvattende beschrijving van de huidige situatie inclusief kansen en bedreigingen;
b. een beschrijving van de gewenste reële situatie inclusief inventarisatie van kansen en risico’s;
c. een Plan van Aanpak voor de implementatie van de gewenste situatie. Waar mogelijk zijn uitwerkingsstappen al gezet;
d. een advies als onderdeel van het plan van aanpak over de gewenste opvolging van het project inclusief een voorstel voor de juridische constructie (rechtsvorm).

Behalve de rapportage aan de opdrachtgevers – het bestuur NVAZ en het Opleidingenoverleg – zullen de direct belanghebbenden door middel van regelmatige berichtgeving, vragenrondes enzovoort nauw bij de beleidsontwikkeling worden betrokken. Deze belanghebbenden zijn de bij de NVAZ aangesloten instellingen, de bij de NVAZ aangesloten beroepsverenigingen, en de zelfstandige opleidingen in het veld van de AG.

Op vrijdag 17 juni 2011 zal van 14.00 tot 17.00 uur in Zeist een conferentie ‘Opleidingen in verbinding’ gehouden worden voor vertegenwoordigers uit het veld van de AG, waarin de tussentijdse resultaten zullen worden gepresenteerd en bespoken. Naast een analyse van de status quo zal in concept de mogelijk gewenste toekomstige situatie worden voorgesteld. Het gesprek zal richtinggevend zijn voor de verdere uitwerking van het project.
Wij willen u vragen indien van toepassing deze datum alvast in uw agenda te reserveren.

Namens de stuurgroep,
Truida de Raaf, voorzitter
Maarten Michiel Mahler, projectleider

RAAK-subsidie ingezet op ‘In verbinding’

2011-02-11T14:04:00.004+01:00

Vernieuwing van de eerstelijnszorg met antroposofische inzichten

Het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg heeft Raak-subsidie verkregen voor een speciaal onderzoeksproject.

Aanleiding voor dit project zijn belangrijke ontwikkelingen in de gezondheidszorg op het gebied van eisen ten aanzien van professionalisering. In de reguliere zorg wordt veel aandacht besteed aan de ontwikkeling van protocollen, richtlijnen, DBC’s en zorgprogramma’s op basis van wetenschappelijk onderzoek. Hiermee kan de reguliere zorg verantwoording geven aan stakeholders en inzicht verschaffen aan bijvoorbeeld verwijzers en patiënten. Voor de antroposofische gezondheidszorg is de uitdaging om een innovatieproces in gang te zetten dat de mogelijkheid biedt om de specifieke individugeoriënteerde eigenschappen van antroposofische gezondheidszorg op professionele wijze neer te zetten en in praktijk te brengen; en dit innovatieproces te ondersteunen met wetenschappelijk onderzoek. Met deze subsidie kunnen de komende twee jaar de verschillende doelen gerealiseerd worden – een fantastische ontwikkeling! We houden u op de hoogte van de vorderingen.

Gezondheidsbevordering PAG-breed

2011-02-11T14:01:00.007+01:00

Op 19 januari van dit jaar werd er in Driebergen een ‘PAG-breed’ bijeenkomst gehouden, voor iedereen die betrokken is bij een vorm van antroposofische gezondheidszorg. Als thema was gekozen voor ‘Gezondheidsbevordering in de antroposofische gezondheidszorg’, met als onderliggende vragen ‘Hoe is dat nu verweven met de antroposofische zorgpraktijk? Hoe zichtbaar is dit? Is een andere koers gewenst?’

In 2009 was er een eerdere algemene bijeenkomst van het Platform Antroposofische Gezondheidszorg (PAG) met als thema ‘Maatschappelijke zichtbaarheid’. Zie de eerdere bijdragen ‘PAG-bijeenkomst “Maatschappelijke Zichtbaarheid”’ en ‘De antroposofische gezondheidszorg anno 2009’. In het PAG komen vertegenwoordigers bijeen van de zorgaanbieders, de landelijke patiëntenvereniging, het landelijk ouderverbond, de opleidingen, het onderzoek, de geneesmiddelenproducenten, allen die betrokken zijn bij het veld van de antroposofische gezondheidszorg.

In de bijeenkomsten van het PAG het afgelopen jaar werd aandacht besteed aan vraagstukken rond de identiteit en profilering van de antroposofische gezondheidszorg. Profileert zij zich als ‘regulier plus’ of als integratieve of als duurzame gezondheidszorg? Ook de preventieve kant van de zorg is besproken. Het begrip preventie bleek veel verschillende betekenissen te hebben en ook verwarring op te roepen.

Gezondheidsbevordering is een thema dat in de gehele gezondheidszorg veel aandacht heeft. Dit thema werd kort ingeleid door Erik Baars vanuit de onderzoeksresultaten en tevens vanuit patiëntenperspectief. Najaar 2010 vond een bijeenkomst plaats met als titel ‘Impulsen voor een toekomstige gezondheidszorg’, voortgekomen uit een samenwerkingsverband van de Netwerkuniversiteit, Weleda NV en de Iona Stichting. Zie ook ‘Bouwstenen voor een toekomstige gezondheidszorg. Invitational Conference 10 september’. De gecomprimeerde resultaten van deze bijeenkomst zullen verschijnen in de vorm van een manifest. Hierin komen elementen tevoorschijn die voor het thema gezondheidsbevordering van belang zijn. Hans Nijnens bracht deze elementen van het manifest naar voren.

In de Grote Tuinzaal van Antropia was maar een klein en select gezelschap van 25 aanwezigen bijeengekomen, maar dat maakte er de discussie na afloop van de inleidingen niet minder interessant op. PAG-voorzitter Ted van Schie trapte af, waarna Truida de Raaf refereerde aan de vorige PAG-breed met Jeroen Lutters, waarbij het ging over de verschillende huidige generaties. En aan het feit dat je de antroposofische gezondheidszorg niet meer zo kunt presenteren als vijf jaar geleden. Zoals die bijvoorbeeld destijds in een flyer werd getypeerd als ‘aanvulling voor iedereen’. Al gauw trad Erik Baars naar voren, de lector Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden, met een bijdrage die gedeeltelijk zou overlappen met zijn presentatie op de lectoraatsdag in november, zei hij er verontschuldigend bij.

Hij begon met de definiëring van wat gezondheid is, en dat deze verbeterd zou moeten worden. De oude stamt namelijk nog uit 1948; eind 2009 werd hiervoor een internationale bijeenkomst georganiseerd door de Gezondheidsraad en ZonMW. Van oudsher stamt het idee dat ziekte bestreden moet worden.

Maar het kan ook anders. Idealiter staat de gezondheid centraal, met daar omheen zulke elementen als fysieke aanpassing en vitaliteit, ‘resilience’ (weerstandsvermogen), salutogenese (zelfhelend vermogen), ‘role taking’ (eigen verantwoordelijkheid nemen). Vanuit deze blikrichting opgevat is gezondheid dynamische zelfregulatie op drie niveaus, waarbij ook een lerend vermogen is inbegrepen:

Fysieke zelfregulatie: ontsteking, soms met koorts, en ritmen.
Psychosociale zelfregulatie: vaardigheden op emotioneel en sociaal gebied.
Betekenisgeving: zelfregulatie in de biografie, levensdoelen stellen en hulpbronnen aanboren.

Maar is er ook bewijs in de bestaande wetenschappelijke literatuur op deze drie niveaus? Jazeker, zei lector Erik Baars. Hij gaf enkele voorbeelden:

– koorts in relatie tot kanker,
– koorts en ontsteking in relatie tot allergische aandoeningen (ziek worden om later gezond te kunnen zijn, bijvoorbeeld op een zorgboerderij in contact komen met onzuivere stoffen, waardoor later minder antibioticagebruik nodig is),
– Sense of Coherence en gezondheid: sterke relatie aan de psychische kant met kwaliteit van leven, minder ziekte en dood, tot 30% minder bijvoorbeeld bij hart- en vaatziekten en kanker,
– betekenisgeving: evenzo een sterke correlatie met kwaliteit van leven.

Wat betekent dit voor het patiëntenperspectief? Het onderstreept het belang van de competente patiënt, die zoveel mogelijk zelfsturend is, door:

– ziekte als opgave te zien,
– eigen doelen te stellen,
– autonomie te bewaren,
– zich te bezinnen op mogelijkheden
– en actief bronnen hiertoe te benutten.

Wat is de antroposofische bijdrage aan het patiëntenperspectief? Enkele voorbeelden:

– terughoudend beleid inzake koortswerendheid en antibiotica,
– zelfregulerende vaardigheden ontwikkelen voor lichaam, psyche en betekenisgeving,
– veel ervaring met professionele integratie van ziektebestrijding en zelfregulatie.

In de antroposofische zorg is veel kennis en expertise aanwezig op deze gebieden. Deze combinatie van kennis en expertise mag wel uniek worden genoemd. Nu gaat het er om die eigen bijdrage zichtbaar te maken en in te brengen, zowel op conceptueel als professioneel niveau. Dat zal meehelpen aan een duidelijke profilering en positionering.

Vervolgens gaf Hans Nijnens een terugblik op het symposium van 10 september 2010, over bouwstenen voor de toekomst van de gezondheidszorg. Hij bracht drie niveaus van verandering ter tafel: inhoud, organisatie en financiën.

Wat inhoud betreft: voorkeur voor een gezondheidsbevorderende benadering in plaats van een ziektebestrijdende. Maar wel door goed onderzoek te doen naar de bronnen hiervan; academisch onderzoek heeft merendeels een ander accent. In de filosofische hoofdstromingen zijn verschillende wetenschapsbenaderingen te onderkennen. Het gaat om humanisering van de zorg, in plaats van medicalisering van de zorg.

Wat organisatie betreft: de emancipatie van de patiënt is slechts tot de helft gevorderd. Naast rechten hebben patiënten ook plichten. Zoals verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid; die kan een nieuwe solidariteit kweken. Ook de beroepscode zou hieraan moeten worden aangepast.

Wat financiering betreft: het individualiseringsproces en het eigen keuzes maken is een feit. Daarbij zou ook het fors verhogen van de eigen bijdrage horen, en juist minder bijdragen aan de collectiviteit. Nu is het nog zo dat de kwantiteit wordt gefinancierd, in plaats van de kwaliteit. Er kan steeds meer, technisch gesproken. Dat roept de vraag op: wat nog wel en wat niet meer? Dus moeten er echte ethische keuzes gemaakt worden.

Na de pauze barstte de discussie los. Er werden drie stellingen over gezondheidsbevordering ingebracht:

1. zelfregulatie op drie niveaus is al aanwezig in de antroposofische gezondheidszorg,
2. kan nog meer ontwikkeld worden,
3. kan nog meer geprofileerd worden – maar hoe is deze zichtbaar en vindbaar te maken?

De aanwezigen gaven enkele goede voorbeelden: in Noord-Holland gaat men om de tafel zitten als vrijschool, therapeuticum en ambulante GGZ-begeleiding, om te kijken wat men voor elkaar kan betekenen en ook om indien nodig naar elkaar te verwijzen.

De Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen plaatste tijdens de Pink Ribbon-campagne een kleine advertentie over borstkanker, en verwees voor het uitgebreide verhaal naar de eigen website, waar speciaal meer hierover was te vinden. Heel recent is het voornemen geboren om de vaccinatiebrochure van het Centrum voor Sociale Gezondheidszorg integraal online te zetten.

Hans Nijnens benadrukte het altijd onderbouwen van je beweringen met wetenschappelijk materiaal. Erik Baars onthulde dat er recent subsidie is verkregen voor de ontwikkeling van zorgprogramma’s. Daarmee zal de herkenbaarheid van de eigen zorgverlening, inclusief indicaties, een grote stimulans kunnen krijgen. De subsidie is speciaal voor hogescholen die praktijk en theorie weten samen te brengen. Het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg heeft op dat gebied heel wat te bieden.

Michel Gastkemper

NVAZ in herstel – ALV op 23 november 2010

2011-02-11T13:58:00.005+01:00

NVAZ-voorzitter Bert Vroon zwaaide weer flink met de scepter op de Algemene Ledenvergadering van de NVAZ op 23 november 2010. Hij moest wel, want een krachtige hand was nodig geweest om deze Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders naar rustig vaarwater te loodsen. Ook op deze avond nam hij het heft in handen, wat onder meer leidde tot de instemming van de ledenvergadering met een nieuwe bestuurssamenstelling. Dat betekende het aftreden van oudgedienden Marinus van der Meulen en Roel Munniks, onder grote dankzegging. De stokjes werden overgenomen door een viertal nieuwe bestuursleden: Pim Blomaard (Raad van Bestuur Raphaëlstichting), Frans Broekhuizen (Raad van Bestuur Zonnehuizen), Mieke van den Goorbergh (voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Kunstzinnige Therapie op antroposofische grondslag) en Age van der Veer (directeur psychiatrie en verslavingszorg Lievegoed Zorggroep). Zij zullen hun plaats innemen naast voorzitter Bert Vroon en zittend lid Madeleen Winkler.

Een belangrijk agendapunt was ook de vaststelling van de begroting voor 2011. Het was nog november, maar het leek te zijn gelukt om het lopende jaar 2010 met een klein positief bedrag af te gaan sluiten. Een hele prestatie, gezien de tekorten die de NVAZ in het verleden parten speelden. Zo’n gezonde huishouding kan in de toekomst alleen blijven door de begroting flink af te slanken. De contributie voor het komende jaar vroeg echter nog wel een nadere toelichting. Heel mooi was dat die aanzienlijk werd verlaagd, maar dat gold alleen voor de sector institutionele zorgaanbieders, niet voor de therapeutica en beroepsverenigingen. Daar zat echter een duidelijke ratio achter: juist de twee laatste sectoren maken relatief veel gebruik van de diensten van de NVAZ, terwijl de institutionele zorgaanbieders vaak zelf voor een groot deel daar al in voorzien zijn. Hun bijdrages zijn al relatief hoog. De nieuwe contributiesleutel levert een totale daling van 3% op, met voor de instellingen als geheel een daling van 6,5%. Dat de andere twee sectoren soms het gevoel krijgen dubbel te moeten betalen, want het zijn vaak dezelfde mensen die zowel in de therapeutica als in de beroepsverenigingen moeten afdragen, daar is helaas niet veel aan te doen. Relatief blijft het juist voor de sector therapeutica goedkoop en zijn de bijdragen nu gelijkmatiger verdeeld.

Er ontstond een vraag naar aanleiding van de contributie aan internationale organen, die zouden op deze manier mee verlaagd worden; kon men wel onder die reeds lang geleden aangegane verplichtingen uit? Dat was een duidelijk pijnpunt, waarbij ook hier moest gelden: in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Alles wordt opnieuw bekeken, zo ook dit.

Vrolijker gestemd waren de onderwerpen die over beleidsontwikkeling gingen, zoals projectvoorstellen kwaliteit, communicatie en marketing, en coördinatie van onderwijs. Er werd zelfs gesproken over het werken aan bundeling van opleidingen tot een academie voor antroposofische gezondheidszorg. Een goed teken was de geslaagde coördinatie van de voortgang van leerstoel en lectoraat voor vier jaar. Leerstoelhouder Hans Reinders is (gratis!) door iedereen te vragen om over zijn thema’s te spreken.

Het bleek dat zorgverzekeraars graag de NVAZ willen aanspreken voor het hele veld inzake communicatie, kwaliteitscriteria, klachtencommissie, beroepsopleiding therapeuten en nascholing. De NVAZ heeft hier echt een rol te vervullen.

Het tweede deel van de avond was gereserveerd voor een bijdrage van Pim Blomaard over het thema distantie en nabijheid. Hij haakte aan bij wat verpleeghuisarts, filosoof en publicist Bert Keizer en hoogleraar zorgethiek Annelies van Heijst hierover te zeggen hebben. Maar Blomaard maakte het voor de aanwezigen heel concreet, door naar eigen voorbeelden van nabijheid tot in het extreme en karikaturale te vragen. Evenzo met distantie. En daarna dezelfde tweeledige exercitie voor nabijheid en distantie, voor wat betreft het ideale geval. Om vervolgens aan deze twee uitersten een kleine reflectieve beschouwing te wijden, waarbij het zoeken van het midden als een te verkiezen, en voor iedereen begaanbare, weg voorgesteld kon worden.

Zo ging deze Algemene Ledenvergadering van de NVAZ ten einde. Dit was slechts een korte impressie van deze bijeenkomst, het officiële verslag zal binnen afzienbare tijd beschikbaar komen. De volgende ALV is gepland op dinsdag 5 april 2011 van 18.30-21.30 uur; het programma zal ruim op tijd verzonden worden!

Michel Gastkemper

Symposium dat staat als een huis

2011-02-11T13:55:00.003+01:00

Symposium ‘Gezondheid bevorderen’ in Leiden – 12 november 2010

Een bijzonder rijke dag was het derde symposium van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden op vrijdag 12 november 2010 over ‘Gezondheid bevorderen’ (zie ook ‘Een terugblik’). Nu zijn we niets anders gewend – we worden in Leiden elke keer echt verwend – maar deze keer had het symposium echt een meerwaarde. Niet zozeer doordat het in de nieuwe aula, niet meer bij de ingang, maar aan de achterzijde van het gebouw, werd gehouden, of doordat er tussendoor steeds een verrassende opmaat gezamenlijk door vader Adriaan Bekman op bassaxofoon en dochter Michaela Bekman met euritmie werd verzorgd. Hoewel dat ook al kleine pareltjes waren! Misschien waren het de internationale sprekers: Bengt Lindström uit Finland, Max Moser uit Oostenrijk en Annette Weisskircher uit Duitsland. Maar ook de inbreng van Peter Kooreman en Erik Baars zelf mocht er zijn. De eerste vier genoemden zijn allemaal professor, Erik Baars doctorandus (het complete programma vindt u hier). Hoe het ook zij, dit symposium stond als een huis.

Bengt Lindström, die je bijna wel een hoogleraar Salutogenese kunt noemen, gaf een overzicht van al zijn weten op dit gebied. En dat was veel. Zo ging het over de capaciteit om hulpbronnen van gezondheid aan te boren en te gebruiken. Daar zijn we niet op gericht, alleen op het wegwerken van ziekte. Hij noemde het een levenshouding: vind je eigen bronnen, op verschillende niveaus, beginnend met je eigen gevoel. Ook schetste hij de vijf hoofdproblemen: roken, gebrek aan beweging, ongezond eten, alcohol en mentale problemen. Hij is mede-auteur van het nog te verschijnen boek The Hitchhiker’s Guide to Salutogenesis.

Max Moser, van de Universiteit van Graz, bestudeert de ritmen in de biologie: chronobiologie. Hij had een buitengewoon interessant verhaal. Anders dan Lindström, die vooral achter zijn laptop zat om zijn Powerpointpresentatie maar goed over het voetlicht te krijgen, maakte hij direct contact met de zaal. Probleem hier was weer de verstaanbaarheid: als een Duitstalige in het Engels begint te spreken, moet je dubbel je oren spitsen. Het mooie was dat Moser met zulke concrete voorbeelden kwam. Na een algemeen verhaal over ritmen en het belang van slaap, kwam hij op onderzoek waaruit bleek dat vrouwen die in ploegendienst werken een grotere kans op borstkanker hebben. En nog sterker was zijn onderzoek naar euritmietraining, compleet met koperstaven, voor bouwvakkers om ongelukken te verminderen. Dat werkte bijzonder goed, wat vooral na twee maanden bleek uit de kwaliteit van hun slaap. De ongevallen namen evenredig af: van vijf tot zelfs nul procent. Het onderzoek werd uitgebreid naar 85 bouwbedrijven: 50% minder ziektes, 25% minder ongevallen. De conclusie van Moser: chronobiologie is net zo belangrijk als fysieke en psychische gezondheid. Het tijdsorganisme van de mens is van grote (en misschien wel beslissende) invloed.

Erik Baars ging in zijn bijdrage op dit thema door: je moet veel dynamischer gaan denken, niet alleen in termen van óf ziek óf gezond, maar in ritmen, in de tijd. Je lichaam is een organisme dat zich constant volledig vernieuwt. Hij kwam uit op het stimuleren van de zelfregulering, op drie niveaus: fysiek, psychosociaal, betekenisgevend. En ook hij kon hierbij concrete voorbeelden leveren. De behandeling van ontsteking en koorts bijvoorbeeld; bij ziektebestrijding worden gewoonlijk koortswerende en andere antimiddelen gebruikt. Maar onderzoek naar koorts en kanker en koorts en allergie leert dat koorts een vorm van zelfregulatie is. De antroposofische bijdrage is dan weinig koortswerende middelen te gebruiken, maar wel goede begeleiding te bieden. Ook haalde hij het voorbeeld van hooikoorts aan, en misteltherapie. Dus de focus op zelfregulatie, maar dit zal nog wel verder moeten worden uitgewerkt.

Vervolgens was de beurt aan gezondheidseconoom Peter Kooreman, die samen met Erik Baars in juni 2010 een verkennend onderzoek publiceerde naar antroposofische behandelingen (zie ‘Antroposofische zorg goedkoper’). Hij voelde zich als econoom een beetje een vreemde eend in de bijt, tussen al deze gezondheidszorgmensen. Maar met zijn vraag ‘is antroposofische gezondheidszorg kosteneffectief?’ leek hij mij hier juist perfect op zijn plaats. Hij stelde dat hierbij goed regulier wetenschappelijk onderzoek hard nodig is. Maar dan moeten de kosten en baten wel in samenhang worden bezien, met een brede biografische blik daarop. Hiervoor zijn adequate gegevens nodig, en de grootste zorgvuldigheid bij de statistische analyse. Een voorbeeld van hoe het niet moet, was voor hem het nieuws in dagblad Trouw van 14 februari 1992, waarbij uit gegevens van ziekenfonds Spaarneland werd geconcludeerd: de kosten van antroposofische gezondheidszorg liggen lager. Die conclusie had op basis van de beschikbare gegevens nooit getrokken mogen worden.

Kooreman gaf een illustratief voorbeeld van met welke gegevens je idealiter allemaal rekening zou moeten houden bij de samenhang tussen kosten en baten. Maar in de praktijk zijn die heel lastig te verkrijgen, toonde hij aan bij zijn eigen onderzoek en bij een recente Zwitserse studie (zie ook ‘Zwitserse studie kosteneffectiviteit complementaire behandelwijzen’).

Een bijzonder probleem stipte Kooreman hierbij nog even aan: wat behelst antroposofie eigenlijk? Hij is verbonden aan de Universiteit van Tilburg, die bij bovengenoemd onderzoek grote welwillendheid toonde. Maar als je verder wilt, moet wel duidelijk zijn waarover het gaat. Iedereen weet wat acupunctuur en homeopathie is, heeft daar een idee bij. Maar dat is niet zo bij wat antroposofie is. Die horde moet nog worden genomen en zou het in gang zetten van groot onderzoek zeer vergemakkelijken.

De laatste lezing was voor rekening van professor Annette Weisskircher, zij sprak over ‘Gesundheitsförderung in der Eurythmietherapie’. Zij is verbonden aan de Alanus Hochschule für Kunst und Gesellschaft, waar sinds 2003 erkenning voor deze studierichting bestaat. Sinds 2007 is er zelfs een Master euritmie. Er bestaan bij de euritmiestudie vier richtingen: Bühneneurythmie, Eurythmie in sozialen Arbeitsfeldern, Eurythmiepädagogik en Eurythmietherapie.

Weisskircher vertelde over haar onderzoek naar hooikoortsbehandeling met euritmietherapie. Ik kon me echter niet aan de indruk onttrekken dat deze studierichting, in ieder het geval het onderzoek ernaar, nog in de kinderschoenen staat. Dan hebben we in Nederland in de afgelopen jaren toch al heel wat stappen meer gemaakt! Waarbij concreet gezocht wordt naar een optimale uitwisseling tussen theorie en praktijk. Nu is euritmie wel een moeilijk onderzoeksgebied, lastig om concreet te maken. Hier werd bovendien nog zo uitgegaan van de bewijsvoering voor wat Steiner bijna honderd jaar geleden bij een bepaalde gelegenheid te berde heeft gebracht. Niet verkeerd, maar daarmee begeef je je wel in een moeilijke positie. Maar zoals Duitsers eigen is, wordt er heel grondig en intensief aan gewerkt, dus wie weet wat er nog uitkomt!

Michel Gastkemper

CAM therapieën in Zwitserland

2011-02-11T13:47:00.003+01:00

Voorlopig een goed bericht uit Zwitserland. Hoewel de betreffende adviescommissie het had afgeraden, zullen vanaf 1 januari 2012 tot eind 2017 de vijf belangrijkste CAM therapieën in Zwitserland onder bepaalde voorwaarden weer in het basispakket van de ziektekostenverzekering worden opgenomen. In de betreffende vijf jaar moet er wel een en ander aangetoond en onderbouwd gaan worden. Lees verder in het Duitstalige persbericht (pdf).

Nel Lievegoed-Schatborn overleden

2011-02-11T13:45:00.003+01:00

Op vrijdag 4 februari is Nel Lievegoed-Schatborn op 101-jarige leeftijd overleden in Zeist.

Samen met haar man Prof. Bernard Lievegoed stond zij aan de wieg van de antroposofisch geïnspireerde zorg in Nederland. Meer dan 60 jaar heeft zij zich als arts en directrice liefdevol ontfermd over de vele kinderen, die in Zonnehuizen Veldheim-Stenia behandeld en verzorgd werden. Zij allen, kinderen, ouders en medewerkers, noemden haar altijd met diep respect ‘Dokter Schatborn’.

Tegelijk is zij gedurende tientallen jaren de drijvende kracht geweest achter meerdere zorginitiatieven en zorginstellingen op antroposofische basis. Met haar grote persoonlijke inzet en praktische instelling vormde zij daarin een belangrijke verbindende factor.

De Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders is als samenwerkingsorganisatie voor de gehele antroposofische gezondheidszorg, en als rechtsopvolger van het voormalige Heilpedagogische Verbond en de Federatie Antroposofische Gezondheidszorg, veel dank verschuldigd aan zowel Nel Lievegoed- Schatborn als haar man Bernard Lievegoed. Zij zijn van grote betekenis voor de initiatie van de antroposofische gezondheidszorg, dagelijks worden daar nog de vruchten van geplukt.

Nel-Lievegoed Schatborn werd geboren op 14 juni 1909 in Rotterdam. Ze maakte via een vriend kennis met de antroposofie. Enige tijd later leerde ze Bernard Lievegoed kennen. Die vroeg haar om in het door hem opgerichte Zonnehuis te komen werken, een instituut voor antroposofische heilpedagogie. Ze zei ja en begon hier in november 1934. Ze was net een maand daarvoor afgestudeerd. Van inwerken was geen sprake, want er heerste net een mazelenepidemie. Ze kreeg de kans om zich te bewijzen en ze greep die kans.

Eerst woonde ze, net als iedereen, in het grote huis van Veldheim. Later kreeg ze een kamer in de aanbouw die in 1933-1934 tot stand kwam en die tot de afbraak in 1991 sindsdien altijd ‘de nieuwbouw’ bleef heten. Op 22 november 1935 huwde ze Bernard Lievegoed. In 1937 liet het echtpaar een huis bouwen aan de Prof. Sproncklaan.

De verbintenis tussen Nel Lievegoed-Schatborn en de Zonnehuizen is altijd zeer hecht gebleven. Tot op hoge leeftijd was ze leidinggevend werkzaam op het instituut. Ook nadat ze haar actieve werkzaamheden had neergelegd, stond ze nog iedere ochtend bij het ‘ochtendlied’ tussen de kinderen.

Karma en handicap, gezichtspunten voor de praktijk

2011-02-11T13:41:00.010+01:00

NVAZ geeft boekje uit: Karma en handicap, gezichtspunten voor de praktijk

De NVAZ heeft recent een boekje uitgegeven over reïncarnatie en karma, getiteld: Karma en handicap. Gezichtspunten voor de praktijk. De schrijvers zijn Marijke Bijloo († 2010), Pim Blomaard en Roel Munniks. Op de voor- en achterkant en binnenin staan prachtige foto’s van een bewoner van Huize Balthasar op Christophorus (een locatie van Amerpoort), die speciaal voor dit boekje zijn gemaakt.

De schrijvers verkennen – op basis van de denkbeelden van Rudolf Steiner – het veld waarop karma en handicap elkaar raken. De kijkrichtingen die hieruit voortkomen, kunnen helpen om in de concrete situatie, in het concrete leven of werken met mensen met een ontwikkelingsstoornis het gevoel te krijgen dat er zingeving te ontdekken valt. Het gezichtspunt dat het karma een rol speelt in hun leven en ook in het leven van de mensen om hen heen (onder wie ouders, verwanten, mantelzorgers, medewerkers) maakt het mogelijk anders naar dit leven te kijken. Met deze publicatie krijgt het spreken over karmische verbanden wellicht de nodige nuancering en leeft de belangstelling voor het thema opnieuw op. Dit kan behulpzaam zijn voor het begrijpen van en het handelen in de concrete zorgsituatie.

Het boekje is in eerste instantie gericht op medewerkers en verwanten van cliënten in de antroposofische gehandicaptenzorg die enigszins bekend zijn met het antroposofische mensbeeld, maar evengoed een aanbeveling voor medewerkers in andersoortige (antroposofische) zorginstellingen en overige geïnteresseerden. Wilt u het boekje bestellen? Dit kan via www.nvaz.nl of bij het secretariaat NVAZ; de prijs is € 5 exclusief verzendkosten. U kunt uw bestelling doorgeven via (030) 694 5544 of per mail naar info@nvaz.nl met daarin uw naam en adresgegevens plus het aantal exemplaren dat u wilt bestellen.

Jubileum Weleda 90 jaar – duurzaamste merk van Nederland

2011-02-11T13:41:00.009+01:00

De internationale Weleda Groep, producent van antroposofische geneesmiddelen en biologische cosmetica, viert in 2011 haar 90e verjaardag.

De internationale Weleda Groep heeft haar wortels in Zwitserland: in 1921 richtten wetenschapper en filosoof Rudolf Steiner en de Nederlandse arts Ita Wegman een farmaceutisch laboratorium op in Arlesheim in de buurt van Bazel.

In 90 jaar is Weleda uitgegroeid tot een internationale onderneming vertegenwoordigd in meer dan 50 landen op alle continenten met 1.900 medewerkers. Zorgvuldig beheer van het milieu en actieve bescherming van de natuurlijke hulpbronnen door teelt- en soortbeschermingsprojecten zijn een wezenlijk onderdeel van de identiteit. Al sinds 1930 teelt Weleda geneeskrachtige planten in eigen kruidentuinen. Dit gebeurt op biologisch-dynamische wijze.

De overstap naar duurzame energie, milieuvriendelijke bouw- en compensatieprojecten, zoals de samenwerking met het Nederlandse bedrijf Soil & More, helpen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. De internationale Weleda Groep streeft naar totale klimaatneutraliteit in 2014. Weleda Benelux (Nederland en België) is al sinds 2008 klimaatneutraal.

Weleda werd op 11 november 2010 uitgeroepen tot Duurzaamste Merk van Nederland. Op de Dag van de Duurzaamheid reikte Wethouder Baldewsingh van Den Haag de Duurzaamste Merk van Nederland 2010 Award uit aan Weleda-directeur Hans Nijnens. De verkiezing is georganiseerd door de website Allesduurzaam.nl in samenwerking met Ode, P+, Rank a Brand, De Wereld van Morgen en Urgenda.

Voor inkoop van grondstoffen werkt Weleda wereldwijd samen met lokale partners, van wie de werknemers eerlijk worden beloond en regelmatig getraind. Weleda viert haar 90-jarig bestaan met diverse jubileumacties en een internationale uitgave van het tijdschrift Weleda Berichten. Een uitgave die door Weleda-gebruikers over de hele wereld zal worden gelezen.

Gedetailleerde informatie over de betrokkenheid van Weleda bij duurzaamheid, talrijke voorbeelden van projecten en evenementen in het kader van het jubileum staan op www.weleda.com.

Nieuwe naam Rudolf Steiner Verpleeghuis

2011-02-11T13:38:00.004+01:00

Na vier jaar van bestuurlijke samenwerking is per 31 december 2010 het Rudolf Steiner Verpleeghuis in Den Haag onderdeel geworden van de Raphaëlstichting. Omdat het zorgaanbod van het Rudolf Steiner Verpleeghuis onlangs is uitgebreid met zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, is er tevens gekozen voor een nieuwe naam: Rudolf Steiner Zorg.

De juridische fusie is het logisch vervolg van de bestuurlijke fusie in 2006. Beide organisaties hebben elkaar gevonden op de antroposofische zorgvisie en willen van elkaars expertise gebruik maken. Zij zijn inmiddels aan elkaar gewend en naar elkaar toegegroeid zodat de integratie soepel kan verlopen. Zo is in Den Haag een woonvoorziening voor twaalf mensen met een verstandelijke beperking van start gegaan (onder de naam Artaban) en bevindt zich in Middenbeemster een verpleeghuisafdeling op de instelling Breidablick die ook tot de Raphaëlstichting behoort.

Rudolf Steiner Zorg is daarmee de zevende instelling binnen de Raphaëlstichting, die nu voor het eerst actief is in de provincie Zuid-Holland. Door de uitbreiding biedt de Raphaëlstichting met in totaal 1400 medewerkers zorg aan 850 mensen met een zorgvraag.

Rudolf Steiner Zorg heeft een nieuwe website.

Vernieuwde website Zonnehuizen

2011-02-11T13:34:00.004+01:00

De website van Zonnehuizen is vernieuwd en heeft een veel overzichtelijker uiterlijk en indeling gekregen. Je kunt nu in één oogopslag zien waar je terecht kunt; de oude, strikte scheiding in twee websites, voor Zonnehuizen Kind en Jeugd en Zonnehuizen Volwassen, is verlaten. Alles is nu weer in één geïntegreerd. Onder ‘Organisatie’ staat onder meer te lezen:

‘Kerncijfers 2009

Aantal medewerkers:
2.085 (Fte 1208,6)

Intramurale capaciteit:
807 plaatsen

Extramurale zorg:
2.025 cliënten

Exploitatiebudget:
92,4 mln. Euro

Zon

ZON is het magazine dat Zonnehuizen enkele malen per jaar uitgeeft voor iedereen die op wat voor manier dan ook met Zonnehuizen te maken heeft en dat vertelt over de wereld van Zonnehuizen, een wereld vol ontmoetingen. De laatste drie nummers kunt u hier downloaden: Zon 11 / Zon 10 / Zon 9’

1 miljoen handtekeningen opgehaald

2011-02-11T13:31:00.003+01:00

Europese Alliantie van Initiatieven voor Toegepaste Antroposofie / ELIANT

Eliant heeft in december 2010 het doel van 1 miljoen handtekeningen bereikt!

Wij danken alle ondersteuners voor hun groots engagement, zonder welk dit doel nooit bereikt had kunnen worden.

Wereldwijd hebben meer dan 1,1 miljoen mensen de noodzaak onderschreven dat er in de Europese wet- en regelgeving basisvoorwaarden moeten worden gecreëerd, die keuzevrijheid en keuzemogelijkheden garanderen. Dus ook voor onder andere vanuit de antroposofie geïnspireerd onderwijs, gezondheidszorg, landbouw en voeding.

Uit de EU-lidstaten komen 1.001.671 handtekeningen, waarvan 163.269 uit Nederland (stand 13 december 2010). Daarmee hoort de Alliantie ELIANT tot de eerste initiatieven, die het benodigde miljoen in het kader van het Europese Burger Initiatief (European Citizen Initiative, ECI) in Brussel kan overhandigen.

Het is nog niet precies bekend wanneer de handtekeningen aan de Commissie kunnen worden overhandigd. Tot aan de definitieve overhandiging zijn handtekeningen zeer welkom. Hoe meer handtekeningen, hoe groter het politieke gewicht van Eliant.

Heeft u uw handtekening nog niet op een lijst gezet, zet u hem dan via deze site elektronisch. Uw handtekening in Brussel telt. Ook kunt u via deze site bekenden attent maken op de actie. Wilt u liever handtekeningen verzamelen met een lijst? Klik dan hier.

Promotie Pim Blomaard

2011-02-11T13:22:00.004+01:00

Op 6 december 2010 verdedigde Pim Blomaard, lid van de Raad van Bestuur van de Raphaëlstichting, aan de Vrije Universiteit in Amsterdam zijn proefschrift ‘Beziehungsgestaltung in der Behindertenhilfe’ met als ondertitel: ‘Zur Berufsethik der Betreuung’.

Het proefschrift gaat over de persoonlijke relatie als kern van de begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking. De dissertatie werd begeleid door Prof.dr. Hans Reinders, hoogleraar ethiek aan de faculteit der Godgeleerdheid en als bijzonder hoogleraar houder van de Bernard Lievegoed Leerstoel, ingesteld door de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders. klik hier voor de Nederlandse samenvatting.

De Nederlandse titel luidt: ‘De relatie in de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking. Over de beroepsethiek van de begeleiding’.

Pim Blomaard schrijft:

‘De zorgverlening aan mensen met een verstandelijke beperking is een beroepspraktijk die niet alleen door externe doelen, zoals maatschappelijke normen, wettelijke vereisten en wetenschappelijke richtlijnen, maar ook door persoonlijke motieven en persoonlijke kwaliteiten van begeleiders wordt bepaald. Op de vraag welke doelen deze beroepspraktijk wil realiseren kunnen externe antwoorden, zoals integratie en inclusie, maar ook persoonlijke antwoorden, zoals zingeving en betekenis, worden gegeven. In deze dissertatie wordt op basis van literatuurstudie onderzocht, welke voorwaarden moeten worden vervuld om de relatie tussen begeleider en cliënt zowel een professionele als een persoonlijke relatie te laten zijn. Deze beschouwing heeft als uitgangspunt de professioneel opgeleide begeleider die zich actief voor een goede relatie met zijn cliënt inzet.

De vraagstelling is de volgende: welke morele competenties heeft de professionele begeleider nodig om de relatie met verstandelijk beperkte mensen op een symmetrische wijze vorm te geven. Deze vraagstelling richt zich op de beroepsmoraal van de begeleider en de beantwoording geschiedt in het kader van de beroepsethiek. Deze beantwoording vindt plaats in de successievelijke hoofdstukken die elk een afzonderlijk aspect bespreken.’

Bron: website Raphaëlstichting.

Conferentie Developing Anthroposophic Medicine, september 2011 in Zwitserland

2011-02-11T13:18:00.009+01:00

Jaarlijkse conferentie: Developing Anthroposophic Medicine

Van 14 tot 18 september 2011 vindt de jaarlijkse conferentie van de internationale medische sectie in Zwitserland weer plaats. Zie in de bijlage de aankondiging met een overzicht van activiteiten. Meer informatie kunt u hier vinden.

Medical Section at the Goetheanum
International Coordination of Anthroposophic Medicine / IKAM

Developing Anthroposophic Medicine

• Diagnosis and therapy
• The therapeutic relationship and its moral / loving quality
• The transformation of substance and healing processes
• Anthroposophic research
• Inspiration through collaboration

International Annual Conference for Anthroposophic Medicine
Celebrating Rudolf Steiner’s 150th anniversary the 90th year of Ita Wegman Klinik / Arlesheim and 90 years of Weleda medicine production

September 14-18, 2011

Lezing door Ron Dunselman: Tegenwoordigheid van geest, 3 maart in Zeist

2011-02-11T13:15:00.004+01:00

Lezing op 3 maart door Ron Dunselman: Tegenwoordigheid van geest

Ron Dunselman, voorzitter van de Antroposofische Vereniging in Nederland, zal in deze lezing over Rudolf Steiner spreken als een mens, die intensief worstelde met de vraagstukken van zijn tijd. Ook noemt hij de antroposofie een uiterst actuele bron van praktische spiritualiteit en tegenwoordigheid van geest in onze tijd. Kijk voor meer info in de agenda via www.nvaz.nl.

Congres Living in the Encounter, augustus 2011 in Wenen

2011-02-11T13:14:00.002+01:00

Congres Living in the Encounter, van 3 tot en met 6 augustus 2011

The European Congresses ‘Living in the encounter’ are held for people with special needs. After Berlin, Dornach, Prague and The Hague, the fifth congress is taking place in Vienna, the capital city of Austria.

700 congress participants from all over the world are expected again for an extraordinary festival of encounters. In this city of music, with its special atmosphere, the co‑ee houses, horse-drawn carriages – in Vienna, they are called Fiaker – and magnicent buildings. Diverse opportunities for encounters will be o‑ered and the history of famous personalities can be traced. Let's search for traces...

An important person for humanity lived in Vienna: Rudolf Steiner. His 150th birthday will be celebrated in the congress year. We intend to find out more about his life and legacy. This time, the theme of the congress, which was jointly found in a preparatory meeting with congress participants, is called ‘Searching for traces’. In lectures, in art, on excursions to the most beautiful sights in the city and in numerous workshops, we will search for traces together.

Zie voor meer informatie de folder, de begeleidende brief en het inschrijfformulier .

Wil Uitgeest, ‘De binnenkant van blauw’

2011-02-11T13:12:00.003+01:00

Wil Uitgeest, ‘De binnenkant van blauw’

Een onderzoek naar de dynamiek van blauw en de toepassing hiervan in de kunstzinnige therapie

Goethe gaat er in zijn kleurenleer van uit dat elke kleur een eigen dynamiek heeft, waar kunstenaars vaak intuïtief gebruik van maken. Van het blauw zegt hij bijvoorbeeld dat dit de neiging heeft om van de toeschouwer af te bewegen, terwijl het geel naar je toe komt. In dit boek wordt deze visie op kleur vergeleken met de in onze tijd veel algemenere opvatting dat kleurbeleving een puur subjectieve zaak is. Dit onderzoek mondt uit in een verrassende reis door het blauw, die langs een schat aan feitenmateriaal en ervaringsgegevens voert. Hierdoor kan de lezer uiteindelijk zelf ‘bewogen’ raken door de dynamiek die in deze kleur aanwezig is.

Wil Uitgeest is docent Kunstzinnige Therapie en lid van de Kenniskring van het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden. Zij heeft een methodiek beschreven die een leidraad biedt voor kunstzinnige therapeuten in opleiding en voor diegenen die al in de zorgpraktijk aan het werk zijn. Het is tevens een eerste wetenschappelijke verantwoording van de methode waarmee de kunstzinnige therapie veelal werkt. Het boek maakt inzichtelijk wat de bijdrage van deze methode aan het onderzoek naar kleurkwaliteiten is. Ook is de zogenaamde fenomenologische methode van Goethe vruchtbaar gemaakt voor het werk van de kunstzinnig therapeut. Kortom... een bijdrage aan de discussie die in de gezondheidszorg aan het opkomen is over de rol van het professionele, klinische oordeel binnen de evidence-based medicine benadering.

Huib van de Doel, Via neoplatonisme op weg naar geneeskunst en zorg

2011-02-11T13:09:00.002+01:00

Dr. Huib G. van de Doel, ‘Als de hemel is versleten, trekt u nieuwe kleren aan’

Via neoplatonisme op weg naar geneeskunst en zorg

Huib van den Doel is van huis uit filosoof, theoloog en letterkundige en werkte tientallen jaren in bestuursfuncties in de (antroposofische) gezondheidszorg. Wetenschappelijk bleef en blijft hij tot op heden productief met publicaties op het gebied van de kerkgeschiedenis, letterkunde, onderwijsvernieuwing, pedagogie en zorg. In zijn nieuwste studie met de titel ‘Als de hemel is versleten, trekt u nieuwe kleren aan’ neemt Van den Doel ons mee in een belangrijke periode die bepalend is geweest voor de richting die wetenschap en religie in de Nieuwe Tijd (15e eeuw en daarna) zijn gegaan. Lijnen worden getrokken van het neoplatonisme en hoe zich dit vanuit Rome in Noord-Europa verspreid heeft. De auteur beschrijft ook hoe Rudolf Steiner en de arts Ita Wegman ‘het neoplatoonse gedachtegoed getransformeerd hebben naar het werkgebied van geneeskunst en zorg.’

Bram Tjaden, ‘En nu U’

2011-02-11T13:06:00.002+01:00

Bram Tjaden, ‘En nu U’, mindfulness en creativiteit in de verslavingszorg

Verslaving is een ernstig gedragsprobleem waarmee werkers in de geestelijke gezondheidszorg veelvuldig geconfronteerd worden. Er zijn in de loop der jaren allerlei vormen van behandeling ontwikkeld, van gedragstherapie tot medicatie. Uitval en terugval blijven echter een belangrijk probleem. In dit boek wordt een behandelmethode gepresenteerd die als een effectieve aanvulling op de bestaande behandelingen kan dienen. Hierbij wordt verslaving gezien als een menselijke crisis die niet alleen een hoop problemen en ellende veroorzaakt, maar die ‘zoals elke crisis’ ook het begin kan zijn van een reis die uiteindelijk naar nieuwe en onverwachte perspectieven leidt. Centraal in dit boek staan de verhalen van verslaafden en hun behandelaars. Die verhalen helpen de lezer verbinding te maken met de ontwikkeling die cliënten in de zogenoemde ‘Theorie U’ voor verslaafden of ontslavings-U doormaken. Deze ontslavings-U wordt hier uitgewerkt en blijkt een herkenbaar en inspirerend model te zijn waarmee behandelaars beter kunnen aansluiten bij de mensen om wie het gaat. Dit boek is geschreven voor behandelaars die in de GGZ met verslaving te maken hebben (bijvoorbeeld maatschappelijk werkers, (non-verbale) therapeuten, artsen en psychologen, en studenten die in opleiding zijn voor een van deze beroepen) en verkent op verhalende wijze de waarde van ‘Theory U’.

Hans Reinders, ‘Geen leven zonder vriendschap’

2011-02-11T13:03:00.003+01:00

Hans Reinders, ‘Geen leven zonder vriendschap, over mensen met een ernstige beperking’

Ruim tien jaar geleden ontmoette de auteur een meisje met een zeer ernstige handicap: bij haar geboorte ontbrak een deel van haar hersenen. In het huis waar ze woonde, maakte dit echter geen verschil. Ze werd door haar huisgenoten op dezelfde gelijkwaardige manier behandeld als ieder ander. Door deze ontmoeting ging de auteur op zoek naar een ander verhaal. Dit boek gaat over de vraag wat het betekent om mens te zijn. In onze cultuur is het antwoord vaak: zelf willen, zelf kunnen en zelf doen. Maar wat zegt dit over het bestaan van mensen voor wie het woordje zelf geen betekenis meer heeft, of zelfs nooit heeft gehad? Zijn zij tweederangs? Hans Reinders (1950) is hoogleraar ethiek aan de theologische faculteit van de Vrije Universiteit te Amsterdam, waar hij ook de Bernard Lievegoed leerstoel voor ethische aspecten van zorg en hulpverlening vanuit de antroposofie bekleedt.

Marko van Gerven en Christa van Tellingen, ‘Depressive Disorders’

2011-02-11T12:58:00.005+01:00

Marko van Gerven MD en Christa van Tellingen MD, ‘Depressive Disorders. An Integral Psychiatric Approach’

Een rijk overzicht van verschillende wetenschappelijke perspectieven

Sinds 2001 worden door een aantal medici, onder wie Guus van der Bie en Christa van Tellingen, de Engelstalige Bolk’s Companions uitgegeven. De boeken behandelen vanuit de fenomenologie basale medische onderwerpen en hebben – dank zij internet en de lage prijs – een wereldwijde verspreiding gekregen van nu al meer dan 24.000 exemplaren. Dit is de meest recente uitgave. Zie ook hier.

Engelse samenvatting: This book describes clearly how a systemic approach, recognizing the coherence and interconnectedness of symptoms, can provide a richer image of the diagnostic fingerprint in depressive disorders. This becomes the basis for individualization in therapy. The patient’s role and the quality of the patient/therapist relationship are essential constituents of treatment. The book presents an excellent overview of various scientific perspectives in the field of depressive disorders. Case studies illustrate how the enriched diagnostic fingerprint leads to an improved therapeutic approach in practice.

This book should be required literature in medical school. It is also a source of knowledge for all mental health care workers, especially those who are active in the field of depressive disorders.

De Digitale Verbreding, uitgave 17, van 2 november 2010

2010-11-02T19:58:00.011+01:00

De zeventiende aflevering van De Digitale Verbreding heeft u nu voor u op het scherm staan (of uitgeprint op papier). Het is inmiddels al 2 november geworden; nog een kleine twee maanden om het jaar 2010 vol te maken. Waarmee dit pas het vierde nummer van De Digitale Verbreding dit jaar is. Toch zit de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders (NVAZ) niet stil. Dat blijkt uit de inhoud van dit nummer (dat u overigens hier kunt downloaden om te printen). Deze inhoud is als volgt:

ALV op dinsdagavond 23 november
Nieuws vanuit het verenigingssecretariaat NVAZ
Vervolg onderzoeksactiviteiten van Leerstoel en Lectoraat

Verslagen
Bouwstenen voor een toekomstige gezondheidszorg. Invitational Conference 10 september
Ruimte voor ontwikkeling. Symposium Bernard Lievegoed leerstoel-NVAZ 17 juni
Rode draad in de biografie. Jubileumsymposium Therapeuticum Mercuur 18 september
Werkgroepen van het Landelijk Ouderverbond. Bijeenkomst 29 mei

Nieuws
CQ-Index Antroposofische Gezondheidszorg
De kleur blauw en kunstzinnige therapie
Onderzoek klantervaringen Kindertherapeuticum
Zwitserse studie kosteneffectiviteit complementaire behandelwijzen
Drama in Portugal
ELIANT bijna bij de miljoen

Aankondigingen
Nascholingscursus ‘Kunst In Contact met Kinderen’
Aankondigingen congressen en symposia

ALV op dinsdagavond 23 november

2010-11-02T19:56:00.005+01:00

De eerstvolgende Algemene Ledenvergadering van de NVAZ zal gehouden worden op dinsdagavond 23 november, 18.30 tot 22.00 uur. De locatie is ‘de Zonnepit’ in gebouw Lenteleven, Utrechtseweg 62 te Zeist. Nadere programmagegevens zullen op korte termijn aan de leden verstuurd worden. Een belangrijk punt op de agenda deze avond is dat nieuwe bestuursleden worden voorgedragen aan de leden.

Een verslag van deze ALV zal waarschijnlijk in de volgende editie gepubliceerd worden.

Nieuws vanuit het verenigingssecretariaat NVAZ

2010-11-02T19:53:00.007+01:00

Op 29 september hebben wij afscheid genomen van Maarten Michiel Mahler als verenigingssecretaris a.i. Hij is uitvoerig bedankt voor alle noeste arbeid in de afgelopen 12 maanden. In een periode van omvorming heeft hij diverse processen in gang gezet en nieuwe initiatieven vormgegeven. Wij kunnen, als nieuwe verenigingssecretarissen, na een zorgvuldige tijd van overdracht de uitgezette lijnen oppikken en verder uitwerken tot gewenste doelen en resultaten. Op dit moment geven wij graag samen vorm aan de werkzaamheden, maar evengoed is er globaal de volgende taakverdeling op het verenigingssecretariaat:

Willy Verboom
Bureaumanagement NVAZ, aansturing van aanvullende dienstverlening (o.a. secretariaat NVAA en NVKT), werkveld Onderwijs, werkveld Verzekeringen, coördinatie IKBC en PAG.

Linda te Wierike
Aanspreekpunt bestuur NVAZ, werkveld PR/Communicatie, werkveld Kwaliteit, werkveld Onderzoek (o.a. lectoraat/leerstoel), internationale zaken (o.a. Ecce, Konferenz), beleidstaken en financiën.

Inmiddels zijn we gestart met de optimalisering van de serviceverlening aan zowel de beroepsverenigingen, de therapeutica als de instellingen. Dit alles met ondersteuning van Marga Prent (secretaresse sinds augustus 2010) en Wil van Mourik (administratief medewerker). Zo is er al veel werk verricht op gebied van ICT, archivering/digitalisering en algemene administratie van de NVAZ. Daarnaast is de bureauvoering in deze opbouwtijd ook intensief doordat zich in de vernieuwing ook letterlijk nieuwe werkzaamheden aandienen. Wij hebben er plezier in om samen te zoeken naar de meest efficiënte en zinvolle manier om het bureau NVAZ te organiseren.

In de komende periode stellen we een activiteitenplan op waarbij de beleidsdoelstellingen de kapstok zijn. Hierin zullen nieuwe werkgroepen en te organiseren themadagen een belangrijke rol spelen waarbij wij de inbreng en participatie van onze leden essentieel vinden. Daarom verheugen wij ons zeer op de komende ALV op dinsdagavond 23 november. Tijdens deze vergadering zullen ook nieuwe bestuursleden voorgedragen worden aan de leden. Zo ontstaat voor de komende periode de richting voor de NVAZ als branchevereniging Antroposofische Gezondheidszorg.

Vervolg onderzoeksactiviteiten van Leerstoel en Lectoraat

2010-11-02T19:48:00.009+01:00

Afgelopen zomer heeft de NVAZ de werving en coördinatie verzorgd aangaande de voortzetting van zowel de Bernard Lievegoed Leerstoel (Vrije Universiteit Amsterdam) als het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg (Hogeschool Leiden). De leden en enkele fondsen zijn benaderd (mede met dank aan Merlijn Trouw) en de uitkomst is dat beide onderzoeksprogramma’s een vervolg krijgen. Dit getuigt van een stevig, gezamenlijk draagvlak om onderzoek in het werkveld Antroposofische Gezondheidszorg te bevorderen en ontwikkelen. De activiteiten in de komende jaren zijn nog niet bekend, aangezien de vaststelling van de nieuwe onderzoeksprogramma’s nog niet definitief is. Daarom volgt nu een globale toelichting op de werkzaamheden van Hans Reinders (hoogleraar VU) en Erik Baars (lector HL).

Allereerst een korte reactie op deze continuering. Het lectoraat is zeer verheugd dat Hogeschool Leiden, het beroepsveld van de antroposofische gezondheidszorg en de fondsen het mogelijk gemaakt hebben dat het lectoraat de komende vier jaar een heel goede basis heeft om de werkzaamheden voort te zetten. Dit wordt beschouwd, aldus Baars, als een grote blijk van waardering voor het werk van de afgelopen jaren en als grote blijk van vertrouwen dat de ingezette lijn op een goede wijze voortgezet gaat worden. Ook Reinders noemt de continuering van de Bernard Lievegoed Leerstoel een heuglijk feit. Het laat volgens hem zien dat de leden van de NVAZ de financiële inspanning hebben willen leveren om het werk van de leerstoel voort te zetten waarmee ze aangeven dat ze het werk van de Leerstoel belangrijk vinden. Daarbij is hij zeer tevreden met de resultaten over de afgelopen periode, met name wat (internationale) publicaties en maatschappelijke uitstraling betreft.

Als we terugblikken naar de grootste verdiensten van de afgelopen jaren noemt Reinders dat het werk van de leerstoel goed heeft ingespeeld op een verschuiving in de agenda van de Nederlandse zorgsector. De vraag waar men voor staat en waarin de eigen herkenbaarheid ligt – een vraag die overigens niet alleen antroposofische instellingen bezighield – is nagenoeg verdwenen; in de plaats daarvan wordt de agenda nu gedomineerd door de vraag naar verantwoording van kwaliteit. In de gehandicaptensector heeft de leerstoel een vooraanstaande positie verworven, mede door een andere, niet-kwantificerende inzet die tevens geïnspireerd is door de antroposofische zorgpraktijk. De reacties op het boek De kunst van het zorgen wijzen uit dat dit wordt onderkend. Zo is Baars erg blij met het feit dat het in de afgelopen jaren gelukt is om een duidelijke en professionele positie qua praktijkonderzoek in te nemen in het Nederlands hoger onderwijs op het terrein van antroposofische gezondheidzorg. Met onderzoekers, docenten, studenten en (inter)nationale partners werkt het lectoraat aan de kennisontwikkeling en de circulatie daarvan. Het resultaat is dat enerzijds de antroposofische gezondheidzorg toenemend inzichtelijk en verantwoord wordt en dat anderzijds de zorgpraktijk en de opleidingen met deze kennis verder ondersteund en verbeterd worden. Hiermee is het lectoraat medeactief in het scheppen van de voorwaarden voor acceptatie en integratie van de bijdrage van de antroposofische gezondheidszorg aan de verdere ontwikkeling van de gezondheidszorg.

Dit schept natuurlijk nieuwsgierigheid naar de lijn die uitgezet is voor de volgende periode. Voor het lectoraat worden drie belangrijke pijlers genoemd. Het ontwikkelen van transparante zorgproducten, het monitoren van veiligheid, kwaliteit en (kosten)effectiviteit en tot slot het publiceren over de beroepspraktijk, de wetenschappelijke verantwoording en de innovatie van de opleidingen. Reinders geeft aan dat het voor de hand ligt de ingeslagen weg te willen vervolgen. Voor de leerstoel is het sleutelbegrip bij uitstek 'verbinding', als het hart van elke zorgpraktijk. De betekenis daarvan gaat echter verder dan de zorgpraktijk, want ook maatschappelijke processen die gericht zijn op inclusie en participatie slagen niet zonder dat mensen zich met elkaar verbinden. Ook noemt hij dat voor de ontwikkeling van het beleid nieuwe wegen gezocht moeten worden. De overheersende dwang van bureaucratie laat zich vooral voelen in een geringe aandacht voor intermenselijke verhoudingen. Een ombuiging van beleid vraagt daarom om hernieuwde waardering voor de ethische betekenis van verbinding.

Beide onderzoekers kijken uit naar het vervolg van hun werkzaamheden. Ook geven zij aan dat wederzijde ontmoeting en samenwerking zijn vruchten zal afwerpen voor de zichtbaarheid en ontwikkeling van de antroposofische gezondheidszorg. In een volgende editie van De Digitale Verbreding wordt daarom een gezamenlijk interview gepubliceerd waarin zij toelichting geven op de onderzoeksprogramma’s.

Bouwstenen voor een toekomstige gezondheidszorg - 10 september

2010-11-02T19:44:00.009+01:00

Werken aan een toekomstige gezondheidszorg gebeurt op veel plekken in Nederland. Maar bouwstenen daarvoor aandragen vanuit een duurzaamheidsgedachte is veel minder gangbaar. Vooral ook wanneer dat vanuit antroposofische optiek gebeurt. Een werkconferentie met dit doel werd op 10 september gehouden in het gebouw van Triodos Bank in Zeist. Het initiatief lag bij de Netwerkuniversiteit van het Bernard Lievegoed Fonds, de Iona Stichting en Weleda Nederland. Een ‘invitational conference’ in een strakke organisatie: elf sprekers die elk tien minuten kregen om hun op schrift gestelde stellingen toe te lichten, waarbij zij kwistig gebruik maakten van Powerpoint Presentaties. En tussendoor was er een paar keer gelegenheid tot een plenaire discussie met drie van de sprekers tegelijkertijd. De laatste spreker (spreekster) beloofde vanuit het oogpunt van de zorgverzekeraar commentaar te geven op alle voorgaande bijdragen.

Beloofd werd ook dat de inhoud van deze dag zal worden uitgewerkt in een publicatie, die medio 2011 moet verschijnen.

Integriteit

Wat leverde deze werkconferentie nu voor beeld op? Om te beginnen: bijzonder sterke inhoudelijke en relevante bijdragen. Wat wil je, met sprekers als Pim Blomaard, Erik Baars, Peter Kooreman, Jaap Sijmons en Arie Bos, om de meest bekende namen te noemen. Welke bouwstenen droegen zij aan? Ik kan er slechts een paar elementen uitpikken. Na de inleiding van Bert Vroon, die niet alleen NVAZ-voorzitter is, maar ook voorzitter van het Bernard Lievegoed Fonds, en de inleiding van dagvoorzitter Bert van Barneveld, was de eerste spreker Pim Blomaard. Die zette meteen sterk en herkenbaar in.

Hij noemde integriteit een voorwaarde voor duurzame gezondheidszorg, in die zin dat je moet kunnen rekenen op integere personen en integere instanties. Hoe bewerkstellig je integriteit? Door een uiterlijke en een innerlijke maatstaf te hebben die elkaar dekken. Een uiterlijke kan de beroepscode zijn, terwijl een innerlijke maatstaf de waarde kan zijn die voor jezelf belangrijk is. Wanneer die twee overeenkomen, kun je spreken over een geweten.

Pim Blomaard ging door op dit thema van de waardenoriëntatie in zijn stellingen. Bijvoorbeeld de stelling dat de relatie het allerbelangrijkste is in de zorg. Maar in relaties spelen machtsverhoudingen altijd een rol. Die zijn er gewoon, juist ook in de zorg. Op relaties kun je wel codes en richtlijnen loslaten, maar daarmee bestrijk je niet het hele terrein. Ieder zorgberoep draagt intrinsiek ook een hoger doel in zich. Het waardenbesef en het geweten van de professional kunnen daar eerder bij komen dan alleen een uiterlijke code.

En dan is er nog het raamwerk, de ‘institutionele relatie’. Ook die is van invloed op de duurzaamheid. Hier spelen de verhoudingen eveneens een rol en kun je te maken krijgen met de ‘arrogantie van de macht’. Een tegenwicht kan zijn om het beroepsbeeld van die instanties van dezelfde waarden en hetzelfde waardenbesef uit te laten gaan, als welke in het primaire proces gelden. Dan blijven zij dienstbaar aan het primaire proces en lopen minder gevaar te ontsporen. Dit kan bovendien gestimuleerd worden door een sterke vereenvoudiging van het systeem na te streven. Het optreden van ‘systeemdwang’ is dan makkelijker te voorkomen.

Finesses

De volgende sprekers, eerst Erik Baars en later Peter Kooreman, hadden thema’s gekozen die we van hen al kennen: respectievelijk ‘individu georiënteerde zorg’ en ‘bewuste keuzes maken in de zorg door baten en kosten te kwantificeren’. Later kwam hier ook Arie Bos bij, inmiddels bijna een Bekende Nederlander als Eureka boekenprijswinnaar (nu al derde druk!), die een bloedserieus maar evenzeer vermakelijk verhaal hield over medicijnen die niet genezen, maar een mens ziek maken of erger. En welke weerzin die bij hem oproepen.

Jaap Sijmons is nog een bekende in zorgland. Hij is naast advocaat en filosoof een hooggeleerde jurist op het gebied van gezondheidsrecht en als zodanig aan de Universiteit van Utrecht ook als hoogleraar werkzaam. Hij hield een onnavolgbaar betoog over duurzaamheid in de zorg, langs machten in evenwicht, juridische voetangels en klemmen, en financiële marktmechanismen. Kern van zijn stellingen: humanisering in plaats van medicalisering. Maar ik vrees dat we op de gedrukte versie moeten wachten om zijn pleidooi echt tot in de finesses tot ons te kunnen nemen.

Longaandoeningen

Van de antroposofisch geïnspireerde sprekers kwam Jan Huisman voor mij als een van de meest verrassende uit de hoek. Hij vertegenwoordigde in feite de net in mei overleden longarts Albert Peters. Voor ernstige aandoeningen aan de luchtwegen had deze een methode ontwikkeld die de patiënt volledig inschakelt bij zijn herstelproces, en met veel succes. Het gebroederlijk samenwerken van verschillende zorgdisciplines hoorde hier intergaal bij. Peters had het bovendien klaargespeeld dat deze methode op grote schaal door beroepsgenoten wordt overgenomen. Waarmee een ziekte met een van oudsher bijzonder slechte prognose een kansrijke behandeling ervoer. Het is nog net geen staande praktijk, maar het scheelt niet veel, als ik Jan Huisman mag geloven. Petje af hoe hij deze boodschap overbracht, indrukwekkend.

Een andere bekende op antroposofische symposia is de systeembioloog Jan van der Greef van TNO. Op zijn eigen innemende wijze was hij ook hier present met zijn altijd overtuigende verhaal over een nieuw systeemdenken, dat hij prachtig weet te illustreren.

Volslagen nieuw voor mij was Louis Overgoor, huisarts uit de Bijlmer. Op een zeer frisse manier zette hij bepaalde zorgbegrippen op zijn kop, zoals promotie en preventie bij het inschakelen van de eigen activiteit van patiënten. Het mooie was dat ook dit verhaal helemaal in de praktijk was geboren en al werd gepraktiseerd. En dat je je eigen denksysteem even moest verlaten om hem goed te kunnen volgen. Heel verfrissend.

Zorgverzekeraar

Als laatste was de beurt aan Diane Monissen, een bijdrage waar reikhalzend naar werd uitgekeken. Ga maar na, zij is bestuursvoorzitter van zorgverzekeraar De Friesland. Haar commentaar op de bijdragen zou zeker niet alleen gewicht in de schaal leggen, maar ook concrete consequenties kunnen hebben. Met haar verleden als Directeur-Generaal van VWS mocht verwacht worden dat zij die in een breed perspectief zou zetten. Wat inderdaad gebeurde. Zij loofde en kapittelde waar het op zijn plaats was. Maar zij omarmde volledig de gedachte aan duurzaamheid als een essentiële bouwsteen voor onze toekomstige gezondheidszorg en kon zich in grote lijnen vinden in het te berde gebrachte.

Nu op naar een concrete uitwerking van deze inhoud, en het liefst een stevige stem bij het maatschappelijk debat en de discussie in de publieke opinie!

Michel Gastkemper

Ruimte voor ontwikkeling - 17 juni

2010-11-02T19:39:00.008+01:00

Over de betekenis van verbinding in de zorg

Verslag symposium 17 juni 2010, 16.00-21.00 uur

De middag wordt ingeleid door Hans Reinders (Bijzonder Hoogleraar Bernard Lievegoed Leerstoel, VU Amsterdam) die een sleutelrol heeft gespeeld in de organisatie en coördinatie van dit symposium. Hij verduidelijkt als introductie de relatie tussen de ruimte voor ontwikkeling en de inzet van verbinding (een veelvoorkomend thema binnen de antroposofie). Om deze dag een diverse inhoud te geven heeft hij enkele sprekers gevraagd om de volgende stelling leidraad te laten zijn voorhun bijdrage:

‘Als je je als hulpverlener / medewerker verbindt met iemand / de cliënt, kom je dingen te weten die je anders niet te weten komt.’

De sprekers:
– Astrid van Zon, directeur Rozemarijn
– Erik Beemster, directeur Queeste
– Marjanke de Jong, biografie-therapeute
– Karen Wuertz, cultureel antropoloog / onderzoekster
– Lydia Helwig Nazarova, bestuurder

Astrid van Zon, directeur Rozemarijn (Raphaëlstichting)

Vertelt over haar ervaringen als leidinggevende

Het werken met kinderen die verstandelijke beperkingen hebben maakt duidelijk dat dit van invloed is op de mate van verbinding. Met enkele voorbeelden en anekdotes wordt duidelijk hoe lastig het is om met deze kinderen in verbinding te komen. Het vraagt een vergroten van het inzicht in wat iemand nodig heeft. Hoe kun je iets aanreiken dat een ander tot activiteit aanzet, tot betrokkenheid? Het gaat hierbij om het hoe, en niet om het wat. Astrid van Zon draagt twee thema’s aan: het zelf tevoorschijn komen en het inlevend waarnemen.

Het eerste gaat uit van een actieve, stemmingsvolle interesse bij de ander. Verbinding betekent dan in het moment van de zorgpraktijk in interactie komen zodat ontmoeting plaats vindt; een wisselwerking, gestoeld op een actieve aanwezigheid. Hierdoor kan zowel de ander als jijzelf tot verschijning komen en komt er een proces van herkennen en erkennen op gang.

Het tweede beschrijft de moed en het vermogen om op onderzoek uit te gaan, ook bij jezelf. Een ware wisselwerking komt in de eerste plaats tot stand door de wil om je te verbinden met het kind. Dit lukt niet zonder ook naar jezelf kijken. Daarvoor is het inlevend waarnemen een middel, de grote oefening in werkelijk kijken. Wat gebeurt er in jezelf en wat betekent de werk- of zorgrelatie voor jou en de ander?

Dit samen leren brengt een nieuw soort verbinding tot stand; voor alle medewerkers een kunst op zich, ook voor een leidinggevende, aldus Van Zon. Als afsluiter wordt Joseph Beuys aangehaald die spreekt over actieve verbinding als voorwaarde voor het kunstenaarschap waarbij het credo geldt: ‘In ieder mens schuilt een kunstenaar!’

Erik Beemster, directeur Queeste (ambulante psychiatrie, Raphaëlstichting)

Vertelt over het belang van heelheidsontwikkeling en hoe dit vorm kan krijgen.

Voor zijn werk noemt Erik Beemster het beoordelen wat een cliënt nodig heeft een van de essenties. Vaak ligt volgens hem het antwoord op iedere zorgvraag in de queeste besloten. Om te weten welke bestaande kwaliteit er is, gaat hij per definitie uit van mensen en niet van nummers. Zorg is immers nuttig en nodig. Het bewijs hiervoor is volgens hem de hele mens met geest, ziel en lichaam.

Zo ontpopt zich het begrip heelheidsontwikkeling. Hoe kan een mens weer heel worden als er geen sprake is van verbinding? In het werkproces is het hoofddoel om de ander tot innerlijke volkomenheid te laten komen. De invulling en richting van zijn werkproces heeft Erik Beemster o.a. gevonden in verschillende werken van zowel religieus-filosofische als praktisch georiënteerde aard. Hij licht in het bijzonder het begrip ‘Precensing’ toe als mogelijke uitleg of methode voor het (mogen) uitgaan van de geestelijke wereld in het werk. Het uitgangspunt hierbij is dat je met een open geest (imaginatie), een open hart (inspiratie) en een open wil (intuïtie) mogelijk iets af kunt lezen en zo meer te weten kunt komen.

Hij sluit af met een voorbeeld van het inzetten van meditatie voorafgaand aan een werkgesprek waarbij ‘Precensing’ het doel is, zoals in feite bij ieder gesprek. Beemster ervaart dat, als je deze methode werkelijk toepast, het minder noodzakelijk blijkt om van tevoren te bedenken hoe je het gaat doen of wat je gaat zeggen. Je kunt op een andere manier een gesprek ingaan, omdat je uitgaat van de liefde in ieder mens. De kunst is daar dan bij te blijven.

Marjanke de Jong, biografie-therapeute

Vertelt over de vraag van een cliënt met slaapstoornis en stressproblematiek

Een man komt op een therapiebespreking om een behandeltraject te bespreken. Aanleiding is het hebben van slaapproblemen. Het gesprek met de therapeuten verloopt niet makkelijk en op de vraag of hij iets over zijn biografie wil vertellen, gooit hij zijn boekwerk op tafel. Een handeling waarbij iemand in feite zijn leven weggeeft, zonder de vraag te stellen of iemand het wil lezen.

Ondanks dat er bij Marjanke de Jong in de dagen daarna een beeld ontstaat (in haar geval een huis op een zandvlakte zonder ramen en deuren met kleine hond die daar snuffelde), blijft het onduidelijk wat te doen, mede omdat de man ook al heel veel geprobeerd had. Voor haar komt het antwoord op de hulpvraag eigenlijk via een andere patiënt die haar teruggaf: ‘Sinds ik met jou aan de levensloop werk, slaap ik zo goed.’ Het structureel met elkaar werken en per levensfase naar de ontwikkeling kijken, had blijkbaar een effect op de slaap. Hier legt ze een verbinding naar de man en de mogelijkheid dat biografie-therapie een sleutel voor hem zou kunnen zijn.

Kort daarop belt de man uit eigen beweging om een afspraak te maken en ze gaan enthousiast aan het werk. Hij kan tijdens deze sessies niet goed in gesprek komen, maar vertelt wel het hele uur en geeft gemakkelijk antwoord op de vragen. Ook maakt hij schema’s van zijn slaapritmes die telkens met enige schrik worden ontvangen.

Na een half jaar consequent samenwerken vraagt hij of Marjanke deze schema’s nog wil ontvangen. Zij antwoordt dat zij eigenlijk niet begrijpt waarom de man niet slaapt. Hierop geeft hij aan dat het inderdaad al iets beter gaat. Uiteindelijk volgt een moment waarop hij zegt het te weten. Het ontbreekt hem aan eigenwaarde; hij dacht altijd dat hij iets niet goed doet. Nu is er naar hem geluisterd waarbij geen kritiek is gegeven. Hij beseft dat hij het wel goed gedaan heeft en ervaart zichzelf als heel. Als hij nu onrustig in bed ligt, maakt het idee dat er elders een vorm van rust bestaat hem weer rustig. Zo is hij zelf een sociale verbinding aangegaan, na een traject waarin het begrip verbinding hem in alle volheid is aangereikt.

Karen Wuertz, cultureel antropoloog / onderzoekster

Vertelt over haar ervaringen op zowel een reguliere instelling als een antroposofische instelling waar zij onderzoek heeft gedaan.

Dat je ook heel veel kunt leren over verbindingen als dingen niet goed gaan, blijkt op een van de onderzoekslocaties. Waar de eerste plek, een antroposofische instelling, vooral mooie ervaringen oplevert om te noteren, is de tweede plek, een huis waar jong volwassenen wonen met autisme, gevuld met personeel dat aangeeft moeite te hebben met het aangaan van verbindingen. Wel leeft de overtuiging dat fouten er zijn om te herstellen, en daarmee ook verbroken relaties. Het bijzondere is dat de twee plekken werken als elkaars tegenbeeld en daarmee een heel nieuw beeld opleveren.

Voorbeeld 1

We zien Marijke. Ze zit in een rolstoel. Haar begeleidster vraagt haar of ze een stukje wil lopen. Nee, ze heeft geen zin, maakt geen aanstalten. Uiteindelijk gaan ze toch op pad en ze lopen een ronde langs de keuken. Ze heeft de smaak te pakken, mede door de geluiden en de geuren. Onderweg maken ze van alles mee en op de drempel van de keuken hebben ze samen veel plezier. De begeleidster moet behoorlijk tegengewicht geven, een flinke fysieke inspanning. Ook volgt een stap over de drempel. Vanuit het onderweg zijn wordt Marijke geholpen om telkens de volgende stap te zetten.

Voorbeeld 2

Daar staat Ernst, een van de allermoeilijkste cliënten. Hij heeft veel behoefte aan voorspelbaarheid en veiligheid. Soms verliest hij dit totaal en rent hij in zijn kamertje heen en weer, doodsbang. Hij eist van twee begeleidsters om op een stoel te gaan zitten. Driftig gebaart hij dat ze plaats moeten nemen. Ook de begeleidsters zijn bang, waardoor er geen verbinding tot stand komt. Ze gaan uiteindelijk weg, want Ernst moet eerst maar even kalmeren. Hij gaat helemaal uit zijn dak, zet zijn handen tegen de deurpost en zwiepte keihard heen en weer op de drempel, in totale machteloosheid.

Deze twee drempelbeelden introduceren het concept ‘tussenwereld’, een plek van ontmoeting en onderzoek. Voorbeeld 1 schetst een situatie waarin de tussenwereld een zone is om te zoeken naar hoe te ondersteunen. Voorbeeld 2 maakt duidelijk dat Ernst hier in een niemandsland verkeert, alleen in zijn autisme, waarbij hij geen link heeft naar de tussenwereld.

De opdracht op de tweede plek was om verbinding tussen de autistische wereld (cliënten) en de gewone wereld (begeleiders) tot stand te brengen. In het voorbeeld is sprake van separatie, waarbij de tijd ervoor en erna bekeken wordt. De separatie zelf is in het werkproces echter geen onderzoeksonderwerp meer. Niemand heeft oog voor de mens die daar alleen zit, maar ook niet voor de begeleidsters en hun emoties.

Beide situaties maken de functie van de tussenwereld zichtbaar: ruimte creëren voor ontmoeting vanuit ieders eigenheid. Een wederkerig proces waarin zowel de zorgverlener als de cliënt iets komt brengen. Je nodigt de ander uit en gaat tegelijkertijd bij jezelf op zoek waarmee vrijheid in het hele proces gewaarborgd blijft.

Lydia Helwig Nazarova, bestuurder

Vertelt over ontwikkelend besturen en over de betekenis van het faciliteren van verbinden in de zorg.

Taal is in feite het voertuig van de betekenis. Als je nauwkeurig let op woorden als cliënt, product, very intensive care, zorg, flippen, opstarten en dergelijke, dan worden deze met het grootste gemak gebruikt. Vaak is angst hierbij geen onbekende motivator en vanuit angst is het hoe dan ook lastig verbinden. Je verbinden lukt als je innerlijk verbonden bent met jezelf, je eigen geschiedenis, je principes en waarden en je drijfveren. Vanuit dit proces ga je je eigen waarden onderzoeken.

Een bestuurder die zich met de core business van zijn/haar organisatie verbindt, krijgt meer te zien en is daardoor beter in staat de verborgen kwaliteiten en mogelijkheden van de primaire processen te faciliteren en in te schatten welke beweging het geheel in samenhang dient te maken. Stel daarom je organisatie voor als een menselijk lichaam: Waar voel je vitaliteit? Waar voel je pijn?

Vaak is er sprake van veel en onaffe pijn, veel negeren, enzovoort. Gaandeweg ontstonden er voor Lydia Helwig Nazarova tien verbindende principes van een bestuurder:

– Beschouwt het lichaam als organisch geheel
– Luistert en heeft gevoel voor de taal als voertuig van betekenissen
– Registreert en maakt scans
– Gaat op zoek naar gedeelde ervaringen
– Weet gemaakte en ervaren werkelijkheid te verbinden
– Voelt, denkt, wil en deelt (communiceert)
– Weet zich wederkerig afhankelijk
– Heeft het lef om niet te weten, te onderzoeken en vragen te stellen
– Is zich bewust van de rol ten dienste van de core business
– Gaat een relationele en geestelijke verbinding aan met alle stakeholders
– Is voorbeeld en navigator

Met deze principes is er heel wat te bereiken op gebied van het organisatieprincipe, het ontmoeten en een optimale samenwerking.

***

De presentaties leveren steeds dankbare bijdragen uit het publiek, die ook vervolg krijgen aan de verschillende tafels waar onderling ideeën en ervaringen uitgewisseld worden. Hans Reinders kijkt terug op een geslaagde dag en spreekt zijn dankbaarheid uit naar alle aanwezigen. Er is genoeg waardevols om mee te nemen op de zoektocht naar wat verbinding in de zorg nu eigenlijk is en hoe je hiermee omgaat. Hij hoopt dat de deelnemers verbinding zo gaan ervaren dat zij de kracht ervan verder tot ontwikkeling brengen. Tot slot ontvangen de sprekers een persoonlijke attentie van Bert Vroon, voorzitter NVAZ, die de dag besluit met eveneens een hartelijk dankwoord.

Linda te Wierike

Rode draad in de biografie - 18 september

2010-11-02T19:36:00.006+01:00

Verslag symposium ‘Biografie en Identiteit’ op 18 september, bij het 21-jarig jubileum van Therapeuticum Mercuur, Eindhoven.

De zon scheen op het allereerste symposium van Therapeuticum Mercuur ‘Op zoek naar de rode draad in de Biografie’, in het Novaliscollege. Om één uur gingen de deuren open en betraden meer dan tweehonderd gasten de hal, het kloppend hart van deze dag. Hier stonden ook stands van de therapeuten van Mercuur, Instituut Blokdijk, Gezondheidskring Aorta, Patiëntenvereniging Antroposana, Duo Onyx, het Biografisch Instituut en de tafel met toepasselijke boeken van de Toermalijn.

De dag begon met een meeting met instructies voor alle vrijwilligers onder leiding van de jubileumcommissie bestaande uit Josée Kruip, Nand van der Pluijm en Henk Verboom. Zij werden ‘niet gehinderd door enige ervaring met het organiseren van een symposium’ zoals Henk later zou verklappen. Hier werden de eerste rode draden ontrold door de prikkelende presentatrice van het symposium, Annemoon Langenhoff. Het thema van de rode draden werd prachtig doorgevoerd door de hele aula, tot in de boeketten toe en verweven aan het eind van de dag. Bij het verlaten van het pand kreeg eenieder het uitgesproken gedicht van Christian Morgenstern, versierd met een rode draad, mee naar huis.

Dagvoorzitter Henk Verboom opende de middag inhoudsvol, waarna de eerste spreekster, schrijfster en beeldend therapeute Jeanne Meijs, stilstond bij het belang van het bereiken van de 21-jarige leeftijd. Hoe kunnen de kansen en de uitdagingen van deze levensperiode begrepen en benut worden? Harry Scholberg verbond de drie fasen van zeven jaar (geboorte van etherlichaam, astraallichaam en Ik-organisatie) met de gaven van Drie Koningen en voerde de Vierde Koning ten tonele (sprookje verteld door Annemoon Langenhoff), met wie op weg een aanzet ontstaat voor de identiteit. De eerste zeven jaar was het thema van de voordracht van Edmond Schoorel, kinderarts kindertherapeuticum in Utrecht. Welke innerlijke houding past het beste bij de opvoeding van het kind-als-mens, het kind-als-medemens en het kind-als-zichzelf.

Zoveel inspiratie al vóór de pauze. Annemoon zorgde voor de intermezzo’s en er was een sfeervolle muzikale bijdrage van Onyx.

Vervolgens sprak Jacques Meulman, psycholoog, over levende, waarachtige beelden die de wilskracht van de mens wekken waardoor de biografie zijn weg en richting kan vinden. De innerlijke vraag tot 21 jaar: ‘Krijg ik een beeld van mezelf?’, de volgende 21 jaar: ‘Krijg ik mezelf in beeld?’ en na het 42e levensjaar: ‘Kunnen deze beelden mijn initiatieven voeden en dragen?’ Myriam Driesens, priester van de Christengemeenschap, hield ons voor dat de opgroeiende mens zich min of meer vanzelf ontwikkelt tot aan de fase van 28 tot 35 jaar. Voor wie daarna niet stil wil blijven staan, zijn er heel wat groeiwegen. De meeste sluiten aan bij de beleving van een religieusspirituele dimensie en benadrukken het belang van een innerlijke scholing.

Daarna volgde het slotwoord van Nand van der Pluijm en de afsluiting door Henk Verboom.

De rode draden brachten ons samen en versierden ook het afsluitende glas dat de laatste gasten hieven – wat later dan gedacht. Volgens mij, en velen met mij: Mercuur staat op de kaart! Een betekenisvolle dag voor de antroposofie, voor Eindhoven.

Wij danken iedereen die bij deze dag betrokken was, als gast, als spreker, presentatrice, als zeer gewaardeerde vrijwilliger – onder wie ook fotograaf Emile Kruip en vormgeefster Elise Vogels. De verzorging bij en door Novalis was een toegevoegde waarde. Op de website www.mercuur.praktijkinfo.nl vindt u foto’s van deze dag. De teksten van de voordrachten zullen als/zodra ze beschikbaar komen, te vinden zijn via de link ‘activiteiten Mercuur’.

Tot slot: Josée, Nand en Henk, de Jubileumcommissie – als bestuurslid van Mercuur denk ik

namens alle aanwezigen te spreken als ik diep respect uitspreek voor jullie inzet en veel waardering voor het resultaat. Dank voor deze inspirerende dag!

Esther Stafleu, bestuurslid

Werkgroepen van het Landelijk Ouderverbond - 29 mei

2010-11-02T19:31:00.008+01:00

Op 29 mei 2010 kwamen ongeveer 40 ouders met (volwassen) kinderen in vele heilpedagogische en sociaaltherapeutische instellingen in Zeist bijeen. Doel van hun bijeenkomst was om vast te stellen wat de belangrijkste antroposofische kwaliteitskenmerken zijn in de huizen waar hun kinderen verblijven en hoe die kenmerken in de tegenwoordige praktijk zijn terug te vinden. Het Landelijk Ouderverbond (LOV), de club waar alle ouderverenigingen lid van zijn, had vooraf de onderstaande opstelling aan de deelnemers gestuurd.

Typisch antroposofische kwaliteitselementen:

– Ritme van dagen, weken, seizoenen, jaren wordt bewust beleefd;
– Er is sprake van een doorleefde spiritualiteit, bijvoorbeeld door spreuken, jaarfeesten, zondagsviering;
– De deelnemers krijgen allerlei ontwikkelingskansen, dus ook onderwijs, ook werk, ook taken waar ze goed in zijn;
– Kunst is belangrijk in instelling, huis en werk;
– Het belang van de groep als gezondmakende kracht wordt ingezien;
– In de relatie deelnemer-medewerker is gelijkwaardigheid de basis; een deelnemer is een volwaardig persoon met een zorgindicatie;
– Medewerkers, deelnemers en familieleden worden gezien als een gemeenschap;
– Medische zorg en therapieën zijn gebaseerd op de antroposofie; voedsel is gebaseerd op biologisch-dynamische inzichten.

Het resultaat van deze klankbordbijeenkomst was dat allen zich achter deze kwaliteitselementen stelden. De toepassing ervan leverde echter een sterk wisselend beeld op. Naast positieve voorbeelden waren er ook minder positieve. Dit laatste is vooral een gevolg van te weinig kennis en geld.

Om de situatie te verbeteren worden er onder auspiciën van het LOV drie werkgroepen ingesteld die gaan proberen landelijk bijdragen te leveren.

Werkgroep 1: contact met de maatschappij (naar buiten): welke regelgeving is belangrijk, hoe kunnen niet-gefinancierde zaken toch bereikt worden, wat is belangrijk en wat niet, beïnvloeding van organisaties, de politiek etc . Het naar buiten brengen van heilpedagogie en sociaaltherapie.

Werkgroep 2: opstellen van vragen voor het klanttevredenheidsonderzoek specifiek gericht op heilpedagogische en sociaaltherapeutische instellingen. Met deze vragen kunnen de cliëntenraden in de instellingen de kwaliteit benoemen.

Werkgroep 3: kennisoverdracht aan ouders en familie van bewoners over de inhoud en de waarde van de genoemde antroposofische kwaliteitskenmerken. We denken aan een interactieve aanpak, waarbij ook andere onderwerpen als heterogene, verticale groepen en de rol van ouders in de instelling aan de orde kunnen komen.

Op de site van het LOV (www.landelijkouderverbond.nl) zal te volgen zijn hoe deze processen zich zullen ontwikkelen.

Steven ten Brinke, voorzitter LOV

CQ-Index Antroposofische Gezondheidszorg

2010-11-02T19:27:00.005+01:00

Het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden is bezig met de validatie-meting van de Consumer Quality Index Antroposofische Gezondheidszorg (CQ-Index AG). Het doel van deze onderzoeksmeting is de oplevering van een gevalideerde patiëntenvragenlijst voor de gehele eerste lijn. Dit meetinstrument zal een belangrijke bijdrage leveren aan de wetenschappelijke verantwoording van de kwaliteit van de antroposofische gezondheidszorg.

In de komende maanden worden alle gegevens verzameld. In mei 2011 zal naar verwachting de rapportage gereed zijn en is er een eigentijds meetinstrument om de klantervaringen met de eerstelijns antroposofische gezondheidszorg routinematig te kunnen gaan meten.

Wat is de CQ-Index?

De CQ-Index is een landelijk gestandaardiseerde patiëntenvragenlijst. De CQ-Index wordt ontwikkeld voor uiteenlopende groepen patiënten en facetten van de gezondheidszorg en er zijn er in de loop van de afgelopen jaren veel ontwikkeld. Bijvoorbeeld voor huisartsenzorg, fysiotherapie, specifieke operaties en jeugdgezondheidszorg. De coördinatie en het toezicht ligt bij het Centrum Klantervaring Zorg (CKZ). Dit is onderdeel van het Nivel.

Vragenlijst

De CQ-index AG is in het afgelopen jaar ontwikkeld en heeft als basis de bestaande CQ-Index Huisartsenzorg. Daarnaast bevat de lijst vragen over de specifieke eigenheid van de AG. De basis CQ-Index Huisartsenzorg maakt het mogelijk om de resultaten te vergelijken met andere huisartsen. Met de aanvullende vragen kan de antroposofische zorg naar eigen aard gemeten worden. De vragenlijst is voor (huis)artsen, therapeuten en andere zorgverleners in de eerste lijn. De vragenlijst kan in de toekomst ook gebruikt worden om antroposofische beroepsgroepen en zorginstellingen met elkaar te vergelijken.

Twintig huisartspraktijken

In totaal werken twintig huisartspraktijken mee aan het onderzoek. De hierbij betrokken artsen zijn: Harko Alkema, Jaap Blom, Matthijs Christiaanse, Hugo Cost Budde, Ernst Ellis, Marco Ephraim, Christine Huntjens, Bart Janssen, José Korte, Joost Laceulle, Casper Post Uiterweer, Henk Reinink, Jeanette van der Schuit, Peter Staal, Marijke van Veen, Toyna van Walre de Bordes, Egbert van Wijk, Madeleen Winkler/George Maissan en Christof Zwart.

Meer informatie over het project vindt u hier.

De kleur blauw en kunstzinnige therapie

2010-11-02T19:21:00.008+01:00

Na meer dan 2,5 jaar hard werken verschijnt binnenkort een nieuwe publicatie van Wil Uitgeest, docent Kunstzinnige Therapie en lid van de kenniskring van het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden. Onderwerp is het gebruik van Goethe’s fenomenologische methode in het als kunstzinnig therapeut professioneel omgaan met de kleuren. In het boek wordt dit beschreven aan de hand van de kleur ‘blauw’.

Wat is het belang van dit boek? Allereerst is het belang ervan dat hierin een methodiek beschreven is die een methodische leidraad biedt voor kunstzinnige therapeuten in opleiding en voor diegenen die al in de zorgpraktijk aan het werk zijn. Ten tweede wordt daarmee tevens een eerste wetenschappelijke verantwoording gegeven van de methode waarmee de kunstzinnige therapie veelal werkt. Ten derde wordt in dit boek inzichtelijk gemaakt wat de bijdrage van deze methode aan het onderzoek naar kleurkwaliteiten is.

Ten vierde wordt de zogenaamde fenomenologische methode van Goethe vruchtbaar gemaakt voor het werk van de kunstzinnig therapeut. Tenslotte levert dit boek een bijdrage aan de discussie die op dit moment in de gezondheidszorg aan het opkomen is over de rol van het professionele, klinische oordeel binnen de evidence-based medicine benadering. Steeds duidelijker wordt namelijk, dat er naast de evidence-based ontwikkelde protocollen en richtlijnen, ruimte moet zijn voor het klinisch redeneren, om de zorg op maat te maken voor de individuele patiënt en diens unieke en complexe situatie. Dit betekent dat ook het klinisch redeneren een verdere professionaliseringsslag zal moeten maken om niet te vervallen in willekeur en subjectiviteit.

De in dit boek beschreven methodiek kan een bijdrage leveren aan deze professionaliseringslag. Het boek zal gepresenteerd worden op het symposium van het lectoraat op 12 november 2010 (zie Agenda NVAZ).

Ook in Scienceguide kwam Goethe’s wetenschappelijke werk over kleuren in het kader van 200 jaar kleurenleer aan de orde. Meer hierover leest u hier.

Bron tekst: Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg.

Bron afbeelding: http://www.ikan.nu/

Onderzoek klantervaringen Kindertherapeuticum

2010-11-02T19:18:00.005+01:00

Het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden doet onderzoek naar klantervaringen in het Kindertherapeuticum te Zeist.

De klantervaringen van 1.033 ouders van patiënten, 51 verwijzende antroposofische artsen en 157 antroposofische therapeuten waarmee samengewerkt wordt, zijn in kaart gebracht. Het rapport met resultaten en aanbevelingen zal tijdens het symposium op 12 november 2010 (zie Agenda NVAZ) worden gepresenteerd.

Na het symposium zal het onderzoek als PDF-file te downloaden zijn op de websites van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg en van het Kindertherapeuticum.

Zwitserse studie kosteneffectiviteit complementaire behandelwijzen

2010-11-02T19:14:00.004+01:00

De vorige keer hadden wij het bericht dat ‘Antroposofische zorg goedkoper’ is, dankzij het kostenonderzoek naar complementaire geneeswijzen van Kooreman en Baars. Nu meldt het Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden het volgende.

De conclusie van dit onderzoek was dat in de onderzochte groep Nederlandse huisartsen, de huisartsen die zich na hun reguliere opleiding hebben geschoold in complementaire geneeswijzen op het gebied van antroposofie, homeopathie of acupunctuur, veel goedkoper werken dan hun collega’s die dat niet deden.

In nieuw Zwitsers onderzoek (Studer en Busato, 2010) onder 318 artsen over 11.615 behandelingen werden soortgelijke resultaten als in het Nederlandse onderzoek gevonden. Ondanks de langere duur van de consulten, zijn huisartsen die regulier én aanvullend gecertificeerd complementair werken goedkoper (29%) en zijn hun patiënten meer tevreden in vergelijking met patiënten van reguliere huisartsen. En dit ondanks het feit dat het percentage chronisch zieke patiënten in deze praktijken aanzienlijk hoger is en dit over het algemeen geassocieerd is met hogere kosten. Meer informatie leest u hier.