Meer trek- en duwkracht in onze sector nodig

Column door Huib van den Doel

Bestuurders en toezichthouders van antroposofische instellingen zijn beste mensen. Ze zijn vaak contemplatief van aard, en bekijken dan alles in het macroperspectief van de eeuwigheid. Echter, de bommenwerpers vliegen over je heen, en er wordt af en toe met haarfijne technologisch uitgedokterde precisie gaten geschoten in onze vermeende bron van eeuwige welvaart: de oude subsidieregels en het welwillend overleg met de zorgkantoren. Daar konden onze beschouwende mensen met een brede kijk op mens en samenleving nog wel scoren.

Helaas, die tijden zijn voorbij. De meest ingrijpende maatregelen die onze sectoren sterk zullen verarmen, worden thans genomen, terwijl onze bestuurders en toezichthouders zich soms gedragen als bij onze Albert Heijn op het Soendaplein in Haarlem: daar rijdt af en toe een treintje in de lucht rond om het kooplustige publiek en hun kinderen te amuseren. “Kijk, daar gaat weer zo’n ding. Weer zo’n maatregel van de overheid. ’k Zou maar niet te snel in actie komen, want morgen zijn er weer andere regels”, zo lijken wij soms te denken. We vervallen zo in een suffige slaap, en morgen worden we verschrikt wakker; overmorgen gaan we bijna failliet. Ja, en dan is Leiden in last. Dan komen er verzoeken om steun en handtekeningenacties. Net zoals toen vele jaren geleden de lagere school en de kleuterschool werden samengevoegd. We mochten protesteren en de boel proberen terug te draaien toen het beleid zich al volledig voltrokken had.

Niet alleen van de bestuurders (de directeuren) wordt een totaal andere houding verwacht, maar ook van de toezichthouders. Dat is niet meer het old-boys-network van de jaren zeventig, maar een groep van zeer deskundige en bij-de-tijdse mensen die elk op hun specifiek terrein als een spin in het web gereed moeten staan om de vlieg te vangen en in te spinnen, en het bestuur (de directie) bij de les te houden. In onze sector komt daarvan – zo is mijn oppervlakkige waarneming – nog ‘niks’ terecht. Want daarvoor zijn karaktereigenschapopen nodig die in onze sectoren niet erg welkom zijn. Niet alleen assertiviteit: het attent zijn, maar ook een vorm van agressiviteit.

Ieder mens is ook een agressief wezen met duw- en trekkracht. De strijd om het bestaan begint al in de moederschoot, waarin men een zo groot mogelijk deel van de koek probeert te verwerven, vooral als je daar met z’n tweeën of zelfs met z’n drieën bent. Eenmaal op aarde, gaat het erom deze agressiviteit niet te ontkennen of te verdoezelen, maar daaraan vorm te geven, zodat deze eigenschap op een voor de samenleving productieve wijze kan worden geëxploiteerd. Samenwerken betekent dan niet zo lief mogelijk voor elkaar zijn, maar elkaars trek- en duwkracht in goede banen kunnen leiden.

Raden van Bestuur en Raden van Toezicht moeten dus streng zijn, streng voor zichzelf en streng voor hun omgeving. Veel Raden van Toezicht weten niet dat zij, en niet het bestuur, de accountant moeten aanstellen, en dat deze accountant niet aan het bestuur maar aan de Raad van Toezicht verantwoording schuldig is. Raden van Toerzicht moeten indringender over de schouders van besturen meekijken, meer dan hun lief is. Het besturen op grote afstand wordt dan verleden tijd, maar anderzijds mag de toezichthouder nooit op de stoel van de bestuurder gaan zitten. Als de Raad van Toezicht en het Bestuur in dit spel niet mee kan, zijn deze niet meer van onze tijd, en de instelling dus ook niet.

Velen zullen zeggen dat agressief getinte gevoelens verkeerde eigenschappen zijn, die zeker niet passen in de Platonisch-Sofisch opgebouwde trap van bewustwording. Maar naast Plato hebben we ook nog Aristoteles’ Ethica, die de grondlegger is van onze kernkwaliteitenleer. Dit houdt in dat iedere eigenschap ‘goed’ kan zijn, mits ervan niet te veel of te weinig voorhanden is. De mens staat in het midden; hij moet zich ‘auseinander setzen’ met het kwade, en er zich dus mee verbinden, zonder eraan ondergeschikt te geraken. (Hierover ben ik een boekje aan het schrijven).

Dus, antroposofen, word wakker! Laten onze voormannen staan te trappelen van ongeduld om toe te slaan, zoals ik laatst iemand uit onze kring hoorde zeggen: “gaan voor die banaan!” Naar binnen: ophouden met dromen, en de handen uit de mouwen steken. Alle hens aan dek, want anders vergaat het schip! Naar buiten: geef de keizer wat des keizers is. Ik refereer hierbij aan een Bijbelverhaal, dat velen helaas niet meer kennen, waar Jezus de Christus in een gelijkenis (parabel) de schriftgeleerden de les gaf: Er is voor alle zaken een terrein; geef God wat aan God is, maar voldoe jij aan je aardse verplichtingen. Bij dat laatste hoort soms een portie duw- en trekkracht, gekanaliseerd en zelfs gesublimeerd: dus naar een hoger abstractieniveau getild, zoals in deze column.

Huib van den Doel

Instellingen Algemeen

Aantal zorginstellingen met financieel tekort neemt toe

Het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) constateert in zijn jaarverslag dat ongeveer 1 op de 4 deelnemende zorginstellingen met verlies draaide in 2007. In 2006 was dit nog 1 op 5, en in het jaar daarvoor 1 op 10.

Deze trend baart het WFZ zorgen, aangezien het overheidsbeleid is gericht op een verdergaande verschuiving van risico's in de bekostiging naar zorginstellingen.
De financiering van nieuwbouwprojecten verloopt stroever dan voorheen. Dit wordt veroorzaakt door de toegenomen onzekerheden als gevolg van het overheidsbeleid. De kredietcrisis, waardoor kapitaal schaars is, heeft de veranderende opstelling van financiers versneld en versterkt. Het WFZ vreest dat het investeringsvolume in de komende jaren onder druk komt te staan als door de overheid niet een duidelijker toekomstperspectief wordt geboden. Het gaat hierbij vooral om de veranderingen in de waardering van onroerend goed, de noodzakelijke verkorting van de afschrijvingstermijnen, de hoogte van de toekomstige kapitaallastenvergoeding, en de uitwerking van 'vangnetten' voor probleemgevallen. Zonder deze duidelijkheid kunnen zorginstellingen moeilijk een goed investeringsplan opstellen en kunnen banken en WFZ deze plannen moeilijk beoordelen.

De Stichting Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) is het garantie-instituut van en voor zorginstellingen. Het is opgericht in 1999. Het WFZ geeft garanties op leningen aan zorginstellingen. Voor deelnemende zorginstellingen levert het WFZ rentevoordeel op en continuïteit van de financiering.

Rapport VWS: Zorgmanagers hebben onvoldoende sturingsinformatie

De kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg staat op hoog niveau in Nederland maar moet toch blijven verbeteren. Hierbij moeten niet alleen de inspectiediensten een belangrijke rol spelen, maar ook zorgverzekeraars (via hun inkoop) en patiënten. En het management moet bereid zijn naar de eigen prestaties te kijken en die te vergelijken met die van andere instellingen.

Dit zijn enkele aanbevelingen die het ministerie van VWS doet naar aanleiding van een onderzoek naar de vijf maatschappelijke opgaven die de zorg in 2006 meegekregen heeft van het kabinet. In het rapport Maatschappelijke Opgaven Volksgezondheid en Gezondheidszorg worden de prioriteiten voor de vijf opgaven behandeld.

Een onbedoelde loonexplosie voor de specialist

Zo’n tweeduizend medisch specialisten incasseerden vorig jaar flink meer geld. VWS erkent het foutje in het declaratiestelsel: de correctiefactor was niet toegepast.
Daardoor verdienen enkele groepen, samen zo’n 2.000 artsen, sinds vorig jaar tientallen procenten meer dan in 2007, oplopend tot zelfs 200 procent. Het gemiddelde jaarinkomen van arts-microbiologen ging bijvoorbeeld van 225.000 naar 675.000 euro.
Minister Bos (Financiën, PvdA) schatte vorige maand dat de uitgaven voor specialisten ruwweg 400 miljoen euro te hoog waren opgelopen.

Sinds vorig jaar zijn specialisten verplicht alle uren die ze werken te registreren, anders worden ze niet meer betaald. Hoewel ze geen minuut langer werkten, explodeerde het aantal geregistreerde uren. Verzuimd was echter de compensatiefactor te schrappen, en daardoor stegen de inkomens van de vijf groepen specialisten enorm.
Hoogervorst, die als minister het systeem ingevoerd heeft, zag wel dat het nieuwe declaratiesysteem, gebaseerd op de zogeheten diagnosebehandelingcombinatie (dbc), rammelde. Maar tijd voor aanpassing ontbrak. „Dat zou jaren duren”, vertelt hij, „en dan dreigde uitstel van de liberalisering van het zorgstelsel.” En dat zou gezichtsverlies betekenen voor hem én het kabinet.

Uitvoeringsbesluit WTZi


Het bouwregime op grond van de wet WTZi is per AMVB d.d. 29-4-2009 grotendeels afgeschaft. Voor veel instellingen betekent dit dat zij geen ondersteuning meer krijgen voor de uitvoering van hun bouwplannen, maar deze zelf moeten financieren. Veel instellingen komen of zijn al in de moeilijkheden.
De afschrijvingstermijnen op nieuwe investeringen worden bovendien marktconform, zodat de kosten per jaar fors toenemen.

Topman: zorgreus Meavita onnodig bankroet

De overheid heeft Meavita, het op een na grootste Nederlandse zorgbedrijf, begin dit jaar moedwillig failliet laten gaan om de noodlijdende thuiszorg duidelijk te maken dat falende bedrijven niet op steun hoefden te rekenen, e.e.a. volgens de laatste bestuursvoorzitter van Meavita in NRC Handelsblad. „Er moest gewoon een voorbeeld worden gesteld”.

Het door fusies razendsnel gegroeide concern, met 100.000 cliënten en 20.000 medewerkers, verkeerde in de twee jaar van zijn bestaan financieel en organisatorisch in voortdurende chaos. Begonnen als fusie van kerngezonde zorgbedrijven was na anderhalf jaar het eigen vermogen verdampt en stapelden de verliezen zich op, met een miljoen euro per week.
De Tweede Kamer houdt op 5 en 19 juni hoorzittingen over het Meavita-fiasco. Het parlement wil achterhalen welke omstandigheden een rol hebben gespeeld en in hoeverre wet- en regelgeving het zorgbedrijf in problemen hebben gebracht.
Een ambtelijke crisisteam zorgde ervoor dat de stichtingen die de cliëntenzorg moesten voortzetten, werden opgericht door patiëntenfederatie NPCF.

Orbis redt het misschien, maar overwoog eigen faillissement

Het gigantisch modern ziekenhuis Orbis in Sittard probeert een doorstart te maken o.l.v. Cees Sterk.
De raad van toezicht en bestuurlijke top van Orbis hebben in september vorig jaar echter overwogen het zorgconcern zelf geregisseerd failliet te laten gaan. De optie tot een faillissement is meerdere keren aan de orde gekomen tijdens besprekingen over de voorwaarden die Fortis en ABN Amro stelden bij de onderhandelingen over het overbruggingskrediet van 180 miljoen euro. Bij de afweging is nadrukkelijk ook gekeken naar de gevolgen die een faillissement zou hebben voor de zorg.