Antroposofische (en complementaire) zorg

Is complementaire zorg verwerpelijk?

Stel je voor dat de overheid de complementaire zorg zou verwerpen op inhoudelijke gronden. Financieel schiet men daar niets mee op; in tegendeel: de complementaire zorg is veel goedkoper dan de reguliere, en wordt bovendien uit de aanvullende verzekeringen betaald. Nu zijn er veel cliënten die de naam complementair eer aandoen, door naast complementaire zorg veel reguliere zorg voor dezelfde kwalen of tekorten te consumeren, zodat er geen sprake is van een echte bezuiniging. Alleen daar waar complementaire zorg in de plaats treedt van reguliere, kan er bezuinigd worden. Maar er zijn neveneffecten: mensen die veel complementair gebruiken, zijn over het algemeen bewustere mensen, die preciezer en gewetensvoller omgaan met ziekte en gezondheid. ‘Zij zullen in de laatste fase van hun leven voor geen tonnen aan hun lijf versleutelen ten bate van het medisch-dom, maar kiezen voor aanvaarding van de eindigheid.’ (St. Hoofd-Hart-Handen, Voorthuizen, eens het dorp van de zomerkampen voor jonge antroposofen.)

Sterke relatie landbouwgif en schimmelresistentie bij de mens

Het bewijs wordt steeds sterker dat schimmelbestrijdingsmiddelen (fungiciden) in de landbouw resistentie van schimmels bij de mens veroorzaken. Dat stellen onderzoekers van het UMC St Radboud in een artikel in The Lancet Infectious Diseases. Sinds de eerste meldingen in 2000, is het percentage resistente Aspergillus-schimmels gestegen van één naar zes procent in 2007. Bij mensen met een verzwakte afweer kunnen resistente schimmels levensbedreigende longinfecties veroorzaken. In medische kringen wordt al enkele jaren een discussie gevoerd over de oorzaak van die multiresistentie. Wat is het drijvende mechanisme erachter en waarom stijgt het aantal resistente schimmels sinds 2000 steeds verder? Gebruiken medici teveel medicijnen (azolen) tegen de schimmels, waardoor resistentie in de patiënt zelf ontstaat? Of speelt grootschalig gebruik van fungiciden (triazolen, schimmelbestrijdingsmiddelen) in land-, tuin- en wijnbouw een centrale rol? In 2004 gebruikten medici in Nederland ongeveer 400 kilo azolen en werd in de landbouw ongeveer 130.000 kilo omgezet.

Algemeen/preventie

CDA wil zorgkosten met zes miljard drukken

Inkrimping van de AWBZ, versterking van het profijtbeginsel, beperking door ketenzorg, productiviteitsverhoging door slimmer bouwen en denken vanuit de patiënt, en door hogere eigen bijdragen: dit zijn enkele van de maatregelen waarmee het wetenschappelijk instituut van het CDA zes miljard euro wil binnenhalen aan bezuinigingen in de zorg. De bezuinigings-voorstellen maken deel uit van een breder pakket van maatregelen dat volgens het CDA nodig is om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. In het rapport ‘Op weg naar houdbare overheidsfinanciën’ becijfert het wetenschappelijke instituut dat de overheid de komende jaren 36 miljard euro moet bezuinigen.

Nederland zegt meer ‘Ja’ tegen orgaandonatie

Het aantal registraties voor orgaandonatie is in de afgelopen maanden verdrievoudigd. Bijna 90% van de mensen die zich sinds de start van de campagne hebben geregistreerd via www.jaofnee.nl, zegt ‘Ja’. Waar de maanden oktober en november doorgaans goed zijn voor circa 10.000 nieuwe registraties, hebben nu 30.000 mensen hun keuze vastgelegd.

‘Hogere premies bij risicovol gedrag'

Het College voor Zorgverzekeringen (opvolger van de Ziekenfondsraad) wil een oude discussie nieuw leven inblazen: moet je de schade, die mensen zichzelf bewust toebrengen, volledig blijven verzekeren?

Het is bekend dat de leefstijl van mensen de gezondheid kan schaden. Iemand met COPD bijvoorbeeld, die stug blijft doorroken. Of iemand met obesitas. Sommige dingen zijn zo duidelijk dat je zou zeggen: 'eigen schuld, dikke bult'. Moet je de schade die mensen zichzelf toebrengen volledig blijven verzekeren? Dat is natuurlijk een lastige discussie, die destijds ook met veel emotie is gevoerd in de sociale zekerheid. Maar de discussie kan uiteindelijk ook bijdragen aan een groter maatschappelijk draagvlak onder ons zorgstelsel, dat tenslotte betaalbaar moet blijven.

Nieuwe campagne voor ’meidenprik’

Na de geflopte vaccinatieronde baarmoederhalskanker (slechts de helft van de doelgroep kwam opdagen) komt er een nieuwe actie, want de directeur van het RIVM Roel Coutinho is zijn gezag kwijt en wil dit terugwinnen. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft een marketingbureau in de arm genomen om meer animo te kweken voor de ’meidenprik’ tegen baarmoeder-halskanker. Die legt in de campagne veel emoties, en schermt met individuele ziektegevallen.

Eerstelijnszorg

Huisartsen weren zich tegen plannen Klink

Huisartsen gaan patiënten met een herhaalrecept voor patentgeneesmiddelen dat door de tweede lijn is voorgeschreven, terugverwijzen naar de specialist. Op 1 januari 2010 gaat dit beleid in. Deze maatregel komt voort uit onvrede over de bezuiniging van 60 miljoen euro per 1 januari en de dreiging dat daarbovenop nog maximaal 127 miljoen kan volgen. De Consumentenbond vindt het onaanvaardbaar dat deze ruzie over de rug van nietsvermoedende patiënten wordt uitgevochten.

Apothekers krijgen meer geld

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) geeft apothekers toestemming de tarieven te verhogen, zo heeft de organisatie recent bekendgemaakt. Volgens de NZa is de stijging van de tarieven met 9 procent nodig om het inkomen van de apothekers op peil te houden. De apothekers mogen nu € 7,91 i.p.v. € 7,28 rekenen per eenheid geleverde zorg. Als de apothekers afspraken maken met de zorgverzekeraars over verbetering van de kwaliteit van de zorg, mogen ze zelfs nog iets meer in rekening brengen.

Apothekers klagen sinds enkele jaren steen en been omdat de overheid hen heeft gedwongen alleen nog de goedkoopste variant van een bepaald medicijn aan klanten te leveren. De apothekers lopen hierdoor grote sommen geld mis en zeggen failliet te gaan. Ze zien in de tariefsverhoging een erkenning van hun geldprobleem, zo hebben ze laten weten. (ANP)

VNG: half miljard zorgpremie naar gemeenten

Zeker een half miljard euro per jaar aan AWBZ- en zorgpremies moet naar gemeenten, die daarmee hulp aan vooral ouderen kunnen financieren. Die blijven dan langer zelfstandig en hoeven minder een beroep te doen op dure zorg. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een voorstel daarvoor gedaan aan het ministerie van Volksgezondheid.

Wmo-aanbieders raken dieper in het rood

Negen van de tien instellingen die in de Wmo actief zijn, draaien verlies op deze Wmo-activiteiten. Dat constateert accountantsbureau PricewaterhouseCoopers in de sectoranalyse Healthcare over 2008. De omzet in de Wmo-sector is met 50 miljoen euro gedaald van 760 miljoen euro naar 710 miljoen euro. Relatief gezien is het negatief resultaat gezakt van bijna 6,9 naar 7,9 procent van de omzet. Evenals vorig jaar maakt meer dan negentig procent van de instellingen een verlies op de Wmo. Als oorzaken voor de dalende omzet noemt PwC de lagere indicaties en het afstoten van activiteiten op het gebied van huishoudelijke verzorging.

De teledokter

Zorginstellingen zien de professional over het hoofd bij de introductie van zorg op afstand. De mogelijkheden van digitale zorgverlening worden daardoor onvoldoende benut. Dat concludeert het Nationaal Instituut voor ICT in de Zorg (Nictiz), blijkens het rapport ‘Zorg op afstand, het perspectief van de zorgprofessional in de langdurige zorg’. Het Nictiz constateert dat instellingen wel oog hebben voor het culturele aspect van zorginnovatie, maar onvoldoende rekening houden met de praktische kant van de zaak, met name waar het de noden van de professionals betreft. ‘Zorginstellingen en landelijke brancheverenigingen besteden veel aandacht aan de noodzakelijke cultuuromslag’, aldus het Nictiz. ‘Maar zorgprofessionals ervaren soms dat zij te weinig tijd hebben om de veranderingen door te voeren.’

Algemeen instellingen

NZa: uitvoering AWBZ door zorgkantoren voldoende tot goed

De NZa (de Nederlandse Zorgautoriteit, opvolger van het COTG) heeft in het rapport Uitvoering AWBZ 2008 de zorgkantoren een beoordeling van (ruim) voldoende tot goed gegeven. Zorgkantoren zijn er in geslaagd om hun cliëntgerichtheid te verbeteren. De informatievoorziening aan cliënten is op een hoger niveau gekomen. De zorgkantoren betrekken cliëntenorganisaties op een goede manier bij het inkoopbeleid. Daarnaast dragen zorgkantoren bij aan het kwaliteitsbeleid en de kwaliteitsverbetering bij zorgaanbieders, aldus het NZa-rapport.

Nieuw toverwoord bij vastgoed in de zorg: impairment

Vroeger werden bij bouw de kosten afgeschreven in een groot aantal jaren (40 à 50) op basis van de geïnvesteerde kosten (de zgn. historische kostprijs). Deze afschrijvingskosten werden in de tarieven verwerkt. Nu gaat het allemaal – in fasen – anders worden. Er moet niet meer op historische kostprijs worden afgeschreven, maar op vervangingswaarde. Deze is veelal veel hoger, met als gevolg dat de exploitatie van instellingen zwaarder wordt belast. Maar het heeft ook een voordeel: de waarde van het onroerend goed kan er veel hoger uit komen te zien, met als gevolg: toename van de kredietwaardigheid. Deze dualiteit leidt tot het begrip ‘impairment’. Tot voor kort hadden veel antroposofische instellingen daar nog nooit van gehoord. Ook voor de accountants was het allemaal nieuw. Thans eisen banken herwaardering van het vastgoed, om de kredietwaardigheid beter te kunnen meten. Rond de kapitaallasten, die voortaan grotendeels voor risico van ziekenhuizen moeten komen, is er veel onduidelijkheid. De Nederlandse Zorgautoriteit berekent momenteel hoeveel ziekenhuizen op hun boekwaarde moeten afschrijven door de afschaffing van het genoemde bouwregime. Onduidelijk is hoeveel compensatie het ministerie hiervoor biedt.

Code voor bestuur en toezicht zorgorganisaties

Extravagante salarissen van bestuurders en onverantwoordelijk toezicht op zorgorganisaties moeten tot het verleden behoren. Brancheorganisaties in de zorg ActiZ, GGZ Nederland, NVZ en VGN hebben zich verbonden aan een vernieuwde Zorgbrede Governancecode. Nadat de werkgevers van de bestuurders (de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders NVTZ) al zo’n code tot in de details in juni 2009 hebben vastgesteld, willen de organisaties van de bestuurders deze de wind uit de zeilen nemen door zelf een globale code vast te stellen waar ze meer kanten mee uit kunnen, omdat alleen in generieke termen te hoge topsalarissen en bonussen worden ingeperkt.

De zgn. Zorgbrede Governancecode 2010 wordt op 1 januari 2010 van kracht en vervangt de bestaande code die uit 2006 stamt. De nieuwe code geldt als lidmaatschapseis voor de leden van brancheorganisaties ActiZ (verpleging en verzorging), GGZ Nederland, NVZ (vereniging van ziekenhuizen) en VGN (gehandicaptenzorg). De nieuwe code regelt ook dat verbonden rechtspersonen, zoals dochter-bv’s, onder de afspraken vallen. Verder worden aan de raden van bestuur en toezicht meer deskundigheidseisen gesteld. Ten minste één lid van de Raad van Toezicht moet voor de zorgorganisatie relevante kennis en ervaring in de zorg hebben.

Het aantal bestuurlijke en/of toezichthoudende functies van de leden van de Raad van Toezicht wordt in de code beperkt – hoewel niet per se in aantal – als waarborg voor een goede taakvervulling van het raadslid.

De Governancecode maakt verder de introductie van risicodragend kapitaal ‘binnen de grenzen van de zorgorganisatie als maatschappelijke onderneming’ mogelijk. ‘Vreemd kapitaal en winstuitkeringen kunnen op basis van deze code als middel worden gebruikt.’ De brancheorganisaties zijn van mening dat ze een volwaardig alternatief hebben neergezet voor de voorgenomen wetgeving voor de rechtsvorm van de maatschappelijke onderneming, en proberen daarmee ook de overheid een slag voor te zijn.

Vergoeding bij ontslag krijgt maximumgrens

Bestuurders bij de overheid en in de semipublieke sector krijgen voortaan bij ontslag maximaal één jaarsalaris als vergoeding. Het kabinet heeft recent ingestemd met een voorstel daartoe van minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken). Het gaat onder andere om directeuren van scholen, ziekenhuizen en woningcorporaties. Volgens een woordvoerder van Ter Horst geldt de maximering van de ontslagvergoeding voor alle bestuurders bij de (semi)overheid. Er wordt niet naar de hoogte van het salaris gekeken.

Veel zorgaanbieders voldoen niet aan solvabiliteitseis

Uitgaande van een solvabiliteitseis van 15 procent blijkt dat in totaal 359 van de 821 zorgaanbieders niet voldoen aan dit criterium (44%). Opvallend is het aantal algemene ziekenhuizen dat hieraan niet voldoet.

Klink en Bos oneens over ziekenhuiszorg

In het kabinet is meningsverschil over besparingen op de ziekenhuiszorg. Minister Klink (Volksgezondheid) staat lijnrecht tegenover vicepremier Bos. De CDA-bewindsman wil vaart maken met marktwerking om de snel groeiende kosten van de zorg te drukken, maar de PvdA-minister van Financiën en ook de PvdA-fractie trappen op de rem. Recent voerden Klink en Bos achter de schermen overleg over het gevoelige, ideologisch geladen dossier. Aanvankelijk stond het agendapunt op de agenda van de ministerraad, maar het is er weer afgevoerd.

Met de door Bos voorgestane uitbreiding van de marktwerking wil de bewindsman de vaste budgetten voor ziekenhuizen afschaffen en overstappen op prestatiebeloning: ziekenhuizen gaan de kosten van de behandelingen declareren. Ze krijgen van de verzekeraars dus loon naar werken. Klink verwacht vele honderden miljoenen kosten te besparen en de kwaliteit te verbeteren. Bos plaatst vraagtekens bij die kostenbesparing.

Ook de ziekenhuizen en de PvdA lopen te hoop tegen de minister. Op het recente PvdA-congres toonde de achterban van de partij onlangs grote weerstand tegen de voortschrijdende marktwerking, met name in de zorg. Ingewijden melden dat de spanningen tussen Klink en minister Bos (Financiën, PvdA) flink zijn opgelopen. Bos wil Klink afremmen.

De Tweede Kamer wacht op een kabinetsreactie op het advies van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Klink zou het advies willen overnemen om het declaratiesysteem in 2011 aanzienlijk te vereenvoudigen, de vrije prijzen tot 50 procent van de ziekenhuiszorg uit te breiden en de ziekenhuisomzet aan een maximum te verbinden. Daarmee zou het Rijk een sterke groei van het aantal behandelingen kunnen tegengaan. De ziekenhuizen zijn tegen zo’n maximum.

De medisch specialisten hebben het gehad met de minister

Medisch specialisten zijn woedend op minister Klink (Volksgezondheid, CDA) na zijn recente besluit om nog eens 137 miljoen extra te bezuinigen op de medisch-specialistische zorg. Dit bedrag komt boven op de korting van 375 miljoen euro die Klink de beroepsgroep eerder oplegde. De Orde van Medisch Specialisten heeft al formele stappen genomen om dit bij de rechter aan te vechten en wil eveneens een juridisch oordeel over de extra korting. De rechtszaak dient op 15 januari 2010.

Verpleeg- en verzorgingshuizen

Vergrijzing

De stijging van de zorgkosten door de vergrijzing valt mee. De behoefte aan zorg zal minder snel toenemen dan eerder aangenomen. Ouderen van de toekomst zijn naar verwachting hoger opgeleid en gezonder dan de meeste ouderen van nu.

Dat staat in het rapport 'Vergrijzing, verpleging, verzorging' van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat recent is verschenen. Tot 2030 nemen de zorgkosten wel met ruim drie procent per jaar toe. Deze stijging is vooral te verklaren doordat de zorg duurder is geworden. Hoewel er meer ouderen komen, zullen zij relatief minder vaak een beroep doen op de zorg in verzorgings- en verpleeghuizen. De trend is dat ouderen langer thuis willen blijven wonen en dan thuiszorg nodig hebben. Over het algemeen is dit goedkoper dan in een tehuis wonen. Ouderen zijn over twintig jaar – als de vergrijzing zijn hoogtepunt bereikt – ook hoger opgeleid dan de huidige generatie. Dit heeft gevolgen voor de vraag naar zorg. Hoger opgeleiden met dezelfde klachten vragen om minder zorg dan laag opgeleiden.

In 2005 ontvingen bijna 600.000 zieken verpleging en verzorging. Twee derde van hen kreeg thuiszorg en een derde woonde in een tehuis. Toen werd bijna 10 miljard euro aan verpleging en verzorging uitgegeven, meer dan de helft van het totale budget voor langdurige zorg.

In de praktijk maken vooral alleenstaande vrouwen gebruik van de formele ouderenzorg zoals verpleeg- en verzorgingshuizen. Omdat de levensverwachting van mannen zal stijgen, wonen stellen straks langer bij elkaar en kunnen ze elkaar langer verzorgen. Ze zullen hierdoor minder snel op een tehuis zijn aangewezen.

Of de zorg voor ouderen die thuis blijven altijd voldoende is, is de vraag. 70 procent van de huisartsen komt geregeld schrijnende situaties tegen in de dagelijkse of medische zorg bij ouderen, bleek onlangs uit een enquête onder 900 huisartsen van het Nederlands Huisartsen Genootschap. Die koepel pleit voor een praktijkverpleegkundige gespecialiseerd in zorg voor ouderen.

Gehandicaptenzorg

Ombudsman: Inspectie (IGZ) doet zijn werk niet

Mensen die vanwege een of meerdere beperkingen in een zorginstelling verblijven, zijn afhankelijk van goede verzorging in die zorginstellingen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg ziet toe op de kwaliteit van de gezondheidszorg. De Nationale Ombudsman heeft in korte tijd vijf klachten ontvangen van mensen die zich ernstig zorgen maken over de verzorging van een verstandelijk gehandicapt familielid in een zorginstelling. Zij hebben zich met hun klachten tot de Inspectie gewend, maar zijn niet tevreden over de manier waarop de Inspectie met hun klachten is omgegaan. Deze klachten vormden voor de ombudsman aanleiding om een onderzoek in te stellen naar de taakopvatting van de Inspectie. De Nationale Ombudsman komt na zijn onderzoek tot de conclusie dat de Inspectie onvoldoende invulling geeft aan het toezicht op de kwaliteit van de zorg voor verstandelijk gehandicapten. De IGZ is het niet eens met het beeld dat de Nationale Ombudsman schetst over haar toezicht op de gehandicaptenzorg. De ombudsman kan niet op basis van vijf klachten concluderen dat de Inspectie niet naar de burger luistert, stelt de IGZ.

Philadelphia Zorg stapt uit samenwerking met Espria

Gehandicapteninstelling Philadelphia Zorg stapt uit het samenwerkingsverband met Espria. Voorzitter van de Raad van Bestuur Greet Prins tekende recent voor de zelfstandigheid van de instelling. Na het terugtrekken van Philadelphia Zorg bestaat het samenwerkingsverband Espria, dat in april vorig jaar werd opgericht, nog uit Evean Woongroep en Woonzorg Nederland. Philadelphia Zorg wil zich volledig gaan richten op haar kerntaak: het zorgen voor mensen met een verstandelijke handicap. Hierin past het niet meer om bijvoorbeeld geld te gebruiken voor commerciële doeleinden. De gehandicapteninstelling wil wel met de cliënten meedenken en in hun behoeften voorzien. Bijvoorbeeld zoeken naar een dagactiviteit of werk, of het welzijn anderszins verbeteren.

GGZ

Europa integreert verslavingszorg

Verslaafden die van hun verslaving afwillen, hebben meestal meer behoeften. Vaak hebben zij ook psychiatrische problemen. En/of ze zijn dakloos en hebben geen postadres. Daarbij komen er ook problemen rond huisvesting, inkomen, dagbesteding, voeding en somatische gezondheid.

In Nederland bestaan drie soorten organisaties die zich inzetten voor deze verkommerden en verloederden:
1. de professionele verslavingszorg en geestelijke gezondheidszorg (o.a. de Lievegoed Zorggroep met zijn dubbele-diagnose-plaatsen),
2. organisaties voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang, en
3. afdelingen Vangnet en Advies van GGD’en die bij crises, dreigende huisuitzetting en schuldsanering handelend optreden.

De samenwerking tussen deze laat soms te wensen over, blijkens het congres over deze materie: ‘Tien Jaar Openbare Geestelijke Gezondheidszorg’ dat op 3 december plaatsvond in Lelystad. De PowerPoints van het plenaire deel zijn via internet te verkrijgen.

Nieuwe bekostiging GGZ

Het accountantsbureau PriceWaterhouseCoopers heeft berekend dat de geestelijke gezondheidszorg het financieel moeilijk heeft ten gevolge van de omslag in de berekening van de financiering. Het gemiddelde resultaat in de sector is nog wel positief, maar is gedaald van 1,1 procent naar 0,3 procent. PwC wijt deze daling aan de introductie van een nieuwe bekostigingsvorm waarbij het grootste deel van de omzet op basis van een diagnose-behandel-combinatie(dbc)-systematiek wordt afgerekend. Dit heeft geleid tot een toename van liquiditeitsbeslag en daarmee extra kapitaallasten. Daarnaast speelt ook het niet-tijdig afronden van de dbc’s een rol. Door dit alles is de balansratio van GGZ-instellingen sterk verslechterd. Wordt de voorgenomen bezuiniging van 119 miljoen euro die minister Klink eerder dit jaar aankondigde, meegerekend, dan pakken de resultaten nog slechter uit. Volgens PwC komt de bezuiniging neer op twee procent van het macrobudget voor de GGZ.

Ter lering en vermaak

Canon van de geneeskunde

De Nederlandse thuisbevalling en het euthanasiedebat zijn uniek in de wereld, daarom zijn ze opgenomen in de Canon van de Geneeskunde in Nederland. De beroepsorganisatie van artsen KNMG presenteerde recent zijn eigen canon, die is samengesteld door de medisch historici Frank Huisman en Mart van Lieburg, m.m.v. Frits van Oostrom die ook de canon van Nederland ontwikkelde. De Canon van de Geneeskunde bestaat uit vijftig 'vensters' met hoogtepunten en keerpunten uit de medische geschiedenis in Nederland, vanaf de vondst van het 'meisje van Yde' in het Drentse veen tot aan de ontdekking van het fusiegen in 1982.

In de VS wordt het spannend

De Senaat heeft, na drie weken van moeizame discussie, met 60 tegen 39 ingestemd met een hervorming die ongeveer 600 miljard euro zal kosten. Uiteindelijk stemden 58 Democraten en twee partijloze senatoren voor en alle 39 Republikeinen tegen. Eerder had ook het Huis van Afgevaardigden ingestemd met een hervorming van de gezondheidszorg.

De wetgeving beoogt dat bijna alle Amerikaanse burgers verplicht zijn zich tegen ziektekosten te verzekeren. Mensen met lage inkomens krijgen hiervoor subsidie. Door middel van belastingvoordelen en boetes worden werkgevers aangemoedigd hun personeel te verzekeren, wat al grotendeels gebeurt door de reeds bestaande Health-Maintenance-Organisation-systematiek. Verder wordt het verzekeringsmaatschappijen verboden om klanten op basis van hun ziekteverleden te weigeren of extra premie te laten betalen.

De Senaat en het Huis van Afgevaardigden moeten nu aan een compromis werken om het plan in een wettekst te gieten. Daarna kan Obama pas zijn handtekening onder een wet zetten. Tussen de twee versies bestaan flinke verschillen, maar volgens de Democraten zijn die te overbruggen. De Democraten hopen dit proces rond te krijgen voor het einde van januari, wanneer Obama zijn State of the Union houdt.

Komisch-ernstige waarschuwing: ‘Beleidswijziging’

N.B. Niet alle formuleringen zijn diepgaand overwogen. Eventuele tekortkomingen worden in een volgende aflevering gecorrigeerd.