De werking van gebouwen op het welzijn van mensen

Op 30 september 2011 is er in OlmenEs een symposium gehouden naar aanleiding van de afronding van de bouwfases met als thema: ‘De werking van gebouwen op het welzijn van mensen’. Een centraal element in onze antroposofische zorg is de ontwikkeling van bewoner en medewerker. Hierbij is voor ons, naast de kwaliteit van de relatie tussen begeleider en bewoner, ook de kwaliteit van de fysieke omgeving belangrijk. Dat is terug te zien in de vormgeving van onze gebouwen en in de inrichting en het onderhoud van ons terrein.

Op het symposium waren zo’n 150 belangstellenden. Het symposium werd ingeleid door Pieter van der Ree, buitengewoon hoogleraar voor organische architectuur en voorzitter van de Stichting Mens & Architectuur.

Na de inleiding werden de gasten meegenomen voor een rondleiding. Er zijn gebouwen bezichtigd en aan hand van opdrachten werd er beeld (foto’s) en tekst verzameld die vervolgens werden vertoond. Zowel forumleden als gasten werden uitgenodigd iets te vertellen over de foto’s en met elkaar hierover in gesprek te gaan. Daarbij ging het om typische kenmerken van architectuur van de gebouwen van OlmenEs. Maar ook welk gevoel het bij de mensen opriep.

Enkele oneliners:
Een gemeenschap waar binnen en buiten samenkomen.
Ruimte om te zijn.
Ieder gebouw is anders, maar toch is het één geheel.
Goede zorg verzorgt zichzelf.

Het forum bestond uit: Hilde Hegeman en Tjalling van der Heide (bewoners van OlmenEs), Piet Ruijssenaars (architect OlmenEs), Grietzen Kunnen en Pieter van de Ree.

Na afloop van het symposium was er gelegenheid om afscheid te nemen van Grietzen Kunnen. Met het gereedkomen van alle nieuwe gebouwen, is er een eind gekomen aan de lange periode waarin Grietzen Kunnen zich heeft ingezet. Als mede-initiatiefnemer van de organisatie, ‘bouwheer’ en verantwoordelijke voor alle beheerszaken, heeft Grietzen Kunnen in de afgelopen 25 jaar een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van OlmenEs.

Bron: http://www.olmenes.nl/nieuws.html

Aankondigingen

Werkconferentie ‘Verder bouwen aan de Academie en het netwerk Hoger Onderwijs’

Op vrijdag 17 juni van 14.00 tot 17.00 uur (de locatie zal nog worden bekendgemaakt) zal de werkconferentie ‘Verder bouwen aan de Academie en het netwerk Hoger Onderwijs’ worden gehouden.

Doel van deze conferentie:
– bespreken van een voorstel om over te gaan tot het oprichten van een Academie voor (aanvullend) onderwijs t.b.v. de antroposofische gezondheidszorg op niveau 5 en hoger;
– lijnen vast te stellen waarlangs verder gewerkt wordt aan een netwerk hoger onderwijs met enkele erkende instellingen voor HBO en universitair onderwijs en de toekomstige Academie;
– concreet begin te maken met de inhoudelijke uitwerking van een gezamenlijke interdisciplinaire basismodule;
– aandragen van bouwstenen voor het werkplan van de op te richten Academie.

Degenen die beroepshalve geïnteresseerd zijn in deze werkconferentie, worden verzocht zich per e-mail aan te melden bij Marga Prent, secretariaat NVAZ, m.prent@nvaz.nl.

De werkconferentie wordt georganiseerd door de stuurgroep van het project ‘Opleidingen In Verbinding’: Mieke van den Goorbergh (vertegenwoordiging NVAZ-bestuur), Marinus van der Meulen (NVAZ sector Instellingen) en Truida de Raaf (opleidingenoverleg Medische Sectie AViN).

Projectleider: Maarten Michiel Mahler (tot 1 mei 2011).
Externe adviseur: Dick Keijzer.

Overige activiteiten

Hieronder treft u een overzicht aan van de activiteiten bij de NVAZ of bij één van de lidinstellingen van de NVAZ. Kijkt u in de agenda op de NVAZ-website voor aanvullende informatie.

17 juni 2011, 10.00-13.00 uur: Symposium ‘Beelden van Kwaliteit’
17 juni 2011, 14.00-17.00 uur: Conferentie ‘Opleidingen in verbinding’
3-6 augustus 2011: Congres ‘Living in the Encounter’

Bron afbeelding 13 mei 2010: http://oogwandeling.blogspot.com/2010_05_01_archive.html
Jong groen: http://oogwandeling.blogspot.com/2010/05/jong-groen.html

Symposium dat staat als een huis

Symposium ‘Gezondheid bevorderen’ in Leiden – 12 november 2010

Een bijzonder rijke dag was het derde symposium van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden op vrijdag 12 november 2010 over ‘Gezondheid bevorderen’ (zie ook ‘Een terugblik’). Nu zijn we niets anders gewend – we worden in Leiden elke keer echt verwend – maar deze keer had het symposium echt een meerwaarde. Niet zozeer doordat het in de nieuwe aula, niet meer bij de ingang, maar aan de achterzijde van het gebouw, werd gehouden, of doordat er tussendoor steeds een verrassende opmaat gezamenlijk door vader Adriaan Bekman op bassaxofoon en dochter Michaela Bekman met euritmie werd verzorgd. Hoewel dat ook al kleine pareltjes waren! Misschien waren het de internationale sprekers: Bengt Lindström uit Finland, Max Moser uit Oostenrijk en Annette Weisskircher uit Duitsland. Maar ook de inbreng van Peter Kooreman en Erik Baars zelf mocht er zijn. De eerste vier genoemden zijn allemaal professor, Erik Baars doctorandus (het complete programma vindt u hier). Hoe het ook zij, dit symposium stond als een huis.

Bengt Lindström, die je bijna wel een hoogleraar Salutogenese kunt noemen, gaf een overzicht van al zijn weten op dit gebied. En dat was veel. Zo ging het over de capaciteit om hulpbronnen van gezondheid aan te boren en te gebruiken. Daar zijn we niet op gericht, alleen op het wegwerken van ziekte. Hij noemde het een levenshouding: vind je eigen bronnen, op verschillende niveaus, beginnend met je eigen gevoel. Ook schetste hij de vijf hoofdproblemen: roken, gebrek aan beweging, ongezond eten, alcohol en mentale problemen. Hij is mede-auteur van het nog te verschijnen boek The Hitchhiker’s Guide to Salutogenesis.

Max Moser, van de Universiteit van Graz, bestudeert de ritmen in de biologie: chronobiologie. Hij had een buitengewoon interessant verhaal. Anders dan Lindström, die vooral achter zijn laptop zat om zijn Powerpointpresentatie maar goed over het voetlicht te krijgen, maakte hij direct contact met de zaal. Probleem hier was weer de verstaanbaarheid: als een Duitstalige in het Engels begint te spreken, moet je dubbel je oren spitsen. Het mooie was dat Moser met zulke concrete voorbeelden kwam. Na een algemeen verhaal over ritmen en het belang van slaap, kwam hij op onderzoek waaruit bleek dat vrouwen die in ploegendienst werken een grotere kans op borstkanker hebben. En nog sterker was zijn onderzoek naar euritmietraining, compleet met koperstaven, voor bouwvakkers om ongelukken te verminderen. Dat werkte bijzonder goed, wat vooral na twee maanden bleek uit de kwaliteit van hun slaap. De ongevallen namen evenredig af: van vijf tot zelfs nul procent. Het onderzoek werd uitgebreid naar 85 bouwbedrijven: 50% minder ziektes, 25% minder ongevallen. De conclusie van Moser: chronobiologie is net zo belangrijk als fysieke en psychische gezondheid. Het tijdsorganisme van de mens is van grote (en misschien wel beslissende) invloed.

Erik Baars ging in zijn bijdrage op dit thema door: je moet veel dynamischer gaan denken, niet alleen in termen van óf ziek óf gezond, maar in ritmen, in de tijd. Je lichaam is een organisme dat zich constant volledig vernieuwt. Hij kwam uit op het stimuleren van de zelfregulering, op drie niveaus: fysiek, psychosociaal, betekenisgevend. En ook hij kon hierbij concrete voorbeelden leveren. De behandeling van ontsteking en koorts bijvoorbeeld; bij ziektebestrijding worden gewoonlijk koortswerende en andere antimiddelen gebruikt. Maar onderzoek naar koorts en kanker en koorts en allergie leert dat koorts een vorm van zelfregulatie is. De antroposofische bijdrage is dan weinig koortswerende middelen te gebruiken, maar wel goede begeleiding te bieden. Ook haalde hij het voorbeeld van hooikoorts aan, en misteltherapie. Dus de focus op zelfregulatie, maar dit zal nog wel verder moeten worden uitgewerkt.

Vervolgens was de beurt aan gezondheidseconoom Peter Kooreman, die samen met Erik Baars in juni 2010 een verkennend onderzoek publiceerde naar antroposofische behandelingen (zie ‘Antroposofische zorg goedkoper’). Hij voelde zich als econoom een beetje een vreemde eend in de bijt, tussen al deze gezondheidszorgmensen. Maar met zijn vraag ‘is antroposofische gezondheidszorg kosteneffectief?’ leek hij mij hier juist perfect op zijn plaats. Hij stelde dat hierbij goed regulier wetenschappelijk onderzoek hard nodig is. Maar dan moeten de kosten en baten wel in samenhang worden bezien, met een brede biografische blik daarop. Hiervoor zijn adequate gegevens nodig, en de grootste zorgvuldigheid bij de statistische analyse. Een voorbeeld van hoe het niet moet, was voor hem het nieuws in dagblad Trouw van 14 februari 1992, waarbij uit gegevens van ziekenfonds Spaarneland werd geconcludeerd: de kosten van antroposofische gezondheidszorg liggen lager. Die conclusie had op basis van de beschikbare gegevens nooit getrokken mogen worden.

Kooreman gaf een illustratief voorbeeld van met welke gegevens je idealiter allemaal rekening zou moeten houden bij de samenhang tussen kosten en baten. Maar in de praktijk zijn die heel lastig te verkrijgen, toonde hij aan bij zijn eigen onderzoek en bij een recente Zwitserse studie (zie ook ‘Zwitserse studie kosteneffectiviteit complementaire behandelwijzen’).

Een bijzonder probleem stipte Kooreman hierbij nog even aan: wat behelst antroposofie eigenlijk? Hij is verbonden aan de Universiteit van Tilburg, die bij bovengenoemd onderzoek grote welwillendheid toonde. Maar als je verder wilt, moet wel duidelijk zijn waarover het gaat. Iedereen weet wat acupunctuur en homeopathie is, heeft daar een idee bij. Maar dat is niet zo bij wat antroposofie is. Die horde moet nog worden genomen en zou het in gang zetten van groot onderzoek zeer vergemakkelijken.

De laatste lezing was voor rekening van professor Annette Weisskircher, zij sprak over ‘Gesundheitsförderung in der Eurythmietherapie’. Zij is verbonden aan de Alanus Hochschule für Kunst und Gesellschaft, waar sinds 2003 erkenning voor deze studierichting bestaat. Sinds 2007 is er zelfs een Master euritmie. Er bestaan bij de euritmiestudie vier richtingen: Bühneneurythmie, Eurythmie in sozialen Arbeitsfeldern, Eurythmiepädagogik en Eurythmietherapie.

Weisskircher vertelde over haar onderzoek naar hooikoortsbehandeling met euritmietherapie. Ik kon me echter niet aan de indruk onttrekken dat deze studierichting, in ieder het geval het onderzoek ernaar, nog in de kinderschoenen staat. Dan hebben we in Nederland in de afgelopen jaren toch al heel wat stappen meer gemaakt! Waarbij concreet gezocht wordt naar een optimale uitwisseling tussen theorie en praktijk. Nu is euritmie wel een moeilijk onderzoeksgebied, lastig om concreet te maken. Hier werd bovendien nog zo uitgegaan van de bewijsvoering voor wat Steiner bijna honderd jaar geleden bij een bepaalde gelegenheid te berde heeft gebracht. Niet verkeerd, maar daarmee begeef je je wel in een moeilijke positie. Maar zoals Duitsers eigen is, wordt er heel grondig en intensief aan gewerkt, dus wie weet wat er nog uitkomt!

Michel Gastkemper

Congres Living in the Encounter, augustus 2011 in Wenen

Congres Living in the Encounter, van 3 tot en met 6 augustus 2011

The European Congresses ‘Living in the encounter’ are held for people with special needs. After Berlin, Dornach, Prague and The Hague, the fifth congress is taking place in Vienna, the capital city of Austria.

700 congress participants from all over the world are expected again for an extraordinary festival of encounters. In this city of music, with its special atmosphere, the co‑ee houses, horse-drawn carriages – in Vienna, they are called Fiaker – and magni­cent buildings. Diverse opportunities for encounters will be o‑ered and the history of famous personalities can be traced. Let's search for traces...

An important person for humanity lived in Vienna: Rudolf Steiner. His 150th birthday will be celebrated in the congress year. We intend to ­find out more about his life and legacy. This time, the theme of the congress, which was jointly found in a preparatory meeting with congress participants, is called ‘Searching for traces’. In lectures, in art, on excursions to the most beautiful sights in the city and in numerous workshops, we will search for traces together.

Zie voor meer informatie de folder, de begeleidende brief en het inschrijfformulier .

Verslag Herfstcongres over kanker op 28 november 2009

Driehonderd mensen waren op 28 november 2009 naar het Geert Groote College te Amsterdam toegestroomd voor het ‘Herfstcongres over kanker’, georganiseerd door Jelle van der Schuit (muziektherapeut), Jeannette van der Schuit (huisarts) en Xander Koesen-York (spraaktherapeut). Drie eerdere congressen waren hieraan voorafgegaan, op kleinere schaal, over de kunstzinnige therapieën zelf, over burn-out en over ademhaling, bronchiale astma en hyperventilatie. Van dit laatste congres is een boekje in de reeks ‘Gezichtspunten’ verschenen, namelijk ‘Ademen en ademhalingsproblemen’ van Jaap van de Weg.

Voor 2009 was gekozen voor het thema kanker. Omdat het zo’n algemeen thema betrof, werd besloten om dit congres open te zetten voor alle werkers in de gezondheidszorg. Met als gevolg een uitverkocht huis.

Christa van Tellingen

Arts Christa van Tellingen was de eerste spreekster, op de vrijdagavond. Met behulp van een paar prachtige foto’s op het scherm schetste zij een helder beeld van de maretak en waarom deze plant verwerkt kan worden tot een geëigend hulpmiddel tegen kanker. Zij onderscheidde vier niveaus waarop dit middel bij de mens werkzaam kan worden, analoog aan wat er in de Bolk’s Companion over wondgenezing (waarvan zij mede-auteur is) uiteengezet wordt. Haar verhaal was voor een niet-arts goed te volgen dankzij haar heldere opbouw en beeldende betoogtrant. Het karakteristieke van de plant kwam duidelijk naar voren, evenals de werking die het heeft op de mens.

Is het met de reguliere kankerbehandeling, met operatie, chemotherapie en bestraling, vooral zaak de groei van zieke cellen te remmen, deze op te lossen en te verwijderen, met de maretakbehandeling wordt het zelfgenezend vermogen van de mens aangesproken, waardoor de onterechte groei wordt geremd en verminderd, en de vitaliteitskrachten opnieuw in het lichaam worden geïntegreerd.

Maurice Orange

De volgende ochtend stond de Nederlander Maurice Orange achter het spreekgestoelte. Hij verving de zieke Bart Maris, de in Duitsland werkzame gynaecoloog. Zelf is hij als arts verbonden aan de Park Attwoord Clinic in Engeland, waar hij patiënten met maretakpreparaaat behandelt. Zijn bijdrage was gebouwd op een sterk inhoudelijke component, met veel wetenschappelijke gegevens.

Oorspronkelijk was het doel van de reguliere kankerbehandeling om alle zieke kankercellen blijvend uit te roeien; inmiddels is gebleken dat dat onmogelijk is, want er kan altijd een rest overblijven, die na jaren de kop weer opsteekt. Een behandeling met een maretakpreparaat zou waarschijnlijk alleen afdoende zijn als je in het prille stadium van de ziekte ermee begint. Maar kankercellen kunnen al heel lang in het lichaam bezig zijn zonder opgemerkt te worden. Wanneer eenmaal de diagnose kanker wordt gesteld, is de ziekte meestal al zo ver voortgeschreden dat een rigoureuze reguliere kankerbehandeling noodzakelijk wordt. Noemde Steiner in zijn tijd koorts het belangrijkste genezende middel tegen kanker, sinds de jaren zestig en zeventig blijkt dit gegeven niet meer in de gehele antroposofische gezondheidszorg als belangrijkste voorwaarde voor verbetering of genezing te worden beschouwd.

Karel Jan Tusenius

De derde en laatste spreker op dit herfstcongres was de internist Karel Jan Tusenius uit Bilthoven. Een symposium tien jaar geleden in Amsterdam gaf hem aanleiding tot een samenwerking met een onderzoeker van de Universiteit van Maastricht. Hieruit zijn sindsdien de nodige wetenschappelijke publicaties voortgekomen die de werking van het mistelpreparaat (mistel = maretak) aantonen, vooral op het gebied van de apoptose. Apoptose is de interne opruiming van cellen door middel van celdood, wanneer deze cellen niet meer naar behoren functioneren. Dat leidt tot de gewenste selectieve vernietiging van cellen, dus niet inclusief de gezonde. Dit zou ook een ‘organische vernietiging’ van alleen de zieke cellen genoemd kunnen worden.

De wetenschappelijke begeleiding van dit soort onderzoek is voor Karel Jan Tusenius van groot belang. Zo ging hij kort in op de omstreden hyperthermiebehandeling in Keulen, waarbij de lokale lichaamstemperatuur bij de tumorhaard kunstmatig verhoogd wordt. Hij vond die onverantwoord, gezien de hoge onverzekerde kosten en het lage aantal wetenschappelijk goed uitgevoerde onderzoeken met duidelijk resultaat.

Gedurende de hele zaterdag waren er maar liefst achttien workshops. Drie verschillende daarvan konden in de loop van de dag worden bezocht. Dat bood een brede kijk op de diverse mogelijkheden om een kankerpatiënt ondersteuning te bieden. Meteen werd ook al het Herfstcongres volgend jaar aangekondigd, op 26 en 27 november 2010, dat ‘slaapproblemen’ als thema zal hebben.

Michel Gastkemper

Vruchtbare landbouw als inspiratiebron voor sociale ontwikkeling

Het bestuur van Omslag en de Landbouwsectie van de Antroposofische Vereniging nodigen u van harte uit voor de landelijke ontmoetings- en netwerkdag op vrijdag 15 januari 2010. Zorgboerderij De Hondspol, Gooijerdijk 20, 3972 MB Driebergen.

Thema: Vruchtbare landbouw als inspiratiebron voor sociale ontwikkeling.

In de voordrachtenreeks ‘Vruchtbare Landbouw op biologisch-dynamische grondslag’ (de zogenaamde Landbouwcursus) biedt Rudolf Steiner een vernieuwende blik op de landbouw. Verrassend om te merken dat diverse gezichtspunten om tot een gezonde landbouw te komen ook vruchtbaar blijken te zijn in de hulpverlening aan mensen. Joop van Dam zal hierover in het ochtendgedeelte een uiteenzetting geven. Op deze ontmoetings- en netwerkdag zal er tevens gelegenheid zijn om te netwerken met bestuursleden van Omslag.

Programma

10.00-10.30 uur Ontvangst met koffie
10.30-11.00 uur Welkom en wie is wie?
11.00-12.00 uur Joop van Dam, arts. Welke gezichtspunten biedt het begrip bedrijfsindividualiteit ons in relatie tot onze eigen individualiteit?
12.00-12.30 uur Vragen en gesprek
12.30-13.15 uur Lunch (brood graag zelf meenemen)
13.15-14.00 uur Rondleiding over de Hondspol
14.00-14.45 uur Kunstzinnige verwerking: humus en ontmoeting met Hilda Boersma, euritmiste
14.45-15.00 uur Samenvatting
15.00-15.45 uur Mogelijkheid tot netwerken
– Opleiding L&Z W. Cool
– Financiering care/cure E. Taylor
– Behandeling L&Z D. Klein Bramel
– Nieuwe cliënten H. Poppenk
– Dagbesteding H. Buis
16.00 uur Tot de volgende keer!

Aanmelden
Graag vóór 10 januari ’10, onder vermelding van het aantal personen, op het e-mail adres van Omslag omslag@xs4all.nl
Routebeschrijving zie www.lievegoedzorggroep.nl’

Namens de Landbouwsectie van de Antroposofische Vereniging en het bestuur van Omslag:
Derk Klein Bramel en Henk Poppenk.

Landelijke conferentie van de Medische Sectie

Zaterdag 13 februari 2010 in Amsterdam

Leeft er in jou ook het verlangen om je idealen in je werk te verwezenlijken en daarmee iets voor anderen en de wereld te betekenen? Dan ken jij vast ook de hindernissen die je daarbij tegenkomt. In het labyrint van oordelen, valkuilen en frustraties, verzucht je misschien wel eens: ‘Wie wordt daar nou beter van?’

In vervolg op de thema’s van de afgelopen jaren willen we dit jaar ons innerlijk proces centraal stellen. Als ik iets voor een ander wil betekenen, zal ik eerst aan mijzelf moeten werken. Dat is de lastigste opgave. Niets is zo weerbarstig als het veranderen van je eigen gewoonten! Deze te onderzoeken, betekent kwetsbaar durven zijn en de confrontatie aan willen gaan. Hoe houd je dat uit? Wat heb je daaraan? En wat heeft jouw cliënt of patiënt daaraan?

Studenten, starters en professionals uit de gezondheidszorg zijn van harte uitgenodigd voor deze dag! Er is accreditatie aangevraagd voor de verschillende beroepsverenigingen.

We beginnen de dag met het op elkaar afstemmen onder leiding van Christa Bos (muziekpedagoog) en een inleiding van Jacques Meulman (psycholoog) over de innerlijke weg van de professional in de zorg. Hoe ga je om met de spanning tussen jouw ideaal en de dagelijkse realiteit van je werk of studie?

En wat is de vrucht van al dat geploeter? “Struikelend over de drempel een ruimte binnenkomen levert in ieder geval ervaringsbewustzijn op!”

Er zijn 21 werkgroepen. Zie op de website van de Medische Sectie bij de Antroposofische Vereniging.

De Medische Sectie maakt deel uit van de Antroposofische Vereniging in Nederland en van de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap. Deze jaarlijkse conferentie is een interdisciplinaire bijeenkomst voor studenten en mensen die in de gezondheidszorg werkzaam zijn en die zich willen laten inspireren door de antroposofie.

De voorbereidingsgroep, in afstemming met de Medische Sectie Raad, Alexandra Buijsman, Wim Cornelisse, Koop Daniels, Femke Klein, Jacques Meulman, Joukje Pothoven en Ivet Sevincsoy.

Praktische gegevens
Zaterdag 13 februari, 10.00-17.15 uur
Geert Groote College, Frederik Roeskestraat 84 te Amsterdam
Voor digitaal aanmelden klik hier ( sluiting aanmelding: 24 januari 2010).
Betaling: Direct bij aanmelding € 80 (€ 70 voor leden van de Antroposofische Vereniging en € 25 voor studenten en starters) overmaken op rekening 9716, t.n.v. Antroposofische Vereniging Zeist, o.v.v. CMS 2010 met naam van de deelnemer(s). Na overmaking is de aanmelding definitief.

Symposium Waardig oud worden

Menselijke ontwikkeling, ook in de laatste levensfase

8 maart 2010, Antropia te Driebergen, 10.00-16.30 uur

Hoeveel ruimte is er om onze laatste levensfase zelf in te richten? Welke keuzes moeten er persoonlijk, organisatorisch en maatschappelijk genomen worden om zo veel mogelijk mensen ook in hun laatste levensfase een menswaardig bestaan te garanderen? Is er in de maatschappij wel voldoende oog voor de menselijke ontwikkeling, ook in de afsluitende fase van het leven? In onze tijd lijken euthanasie en zware medicatie te prefereren boven aandacht, verpleging en de mogelijkheid om ook in de laatste levensfase bewust met het leven om te gaan. Zijn we nog in staat om de mens in zijn laatste levensfase te zien als iemand die zich ontwikkelt? Welke keuzen horen daarbij?

Doelgroep
Iedereen die beroepsmatig of uit maatschappelijke betrokkenheid antwoord zoekt op bovenstaande vragen is uitgenodigd. Met name organisaties in de ouderenzorg, directie, hoofd zorg, arts en medische staf.

Aanmelding
U kunt zich aanmelden vóór 15 januari 2010, bij voorkeur per e-mail: info@vereniginghetzonnehuis.nl of per post via aangehechte antwoordstrook: Antwoordnummer 73, 3720 VB BILTHOVEN.

De kosten voor deelname bedragen € 95,- per persoon. Na opgave ontvangt u een bevestiging, factuur en routebeschrijving. Graag ook uw eerste en tweede keus aangeven voor de op het programma genoemde workshops.

Accreditatie
Voor deelname symposium worden accreditatiepunten verleend door KNMG/Verenso en psychologennetwerk.

Het symposium wordt georganiseerd door:

– Het Rudolf Steiner Verpleeghuis (antroposofisch verpleeghuis)
– De Raphaëlstichting (antroposofisch georiënteerde netwerkorganisatie voor m.n. mensen met een verstandelijke beperking, psychiatrische aandoening of niet-aangeboren hersenletsel)
– Vereniging Het Zonnehuis, stichter van De Zonnehuis Groep, een landelijk samenwerkingsverband van zorginstellingen in de ouderenzorg

Programma 10.00-16.30 uur, dagvoorzitter Yoeri Albrecht

09.30-10.00 Ontvangst

Inleidingen van:
– Hans van Delden, Hoogleraar medische ethiek, Universiteit Utrecht.
Hoe is de latere levensloop te begrijpen vanuit de biografie? Wat willen mensen nog leren en doorgeven? Hoe willen ze afronden of in het reine komen?
– Martin Boekholdt, Hoogleraar organisatie en beleid van zorg, VU.
Hoe kan zorg een bijdrage aan ontwikkelingsvragen leveren, zodat kwaliteit van leven kan blijven bestaan? Kan zorg waardig zijn en hoe moet die dan informeel of beroepsmatig worden gegeven?

11.00-11.45 Muzikaal intermezzo Hans Woudenberg; Come Una Campana.

– Pauline Meurs, Hoogleraar Bestuur van de Gezondheidszorg, Erasmus Universiteit.
Hoe verhouden zich de persoonlijke drempelbeleving en zijn of haar omgeving tot maatschappelijke en politieke opvattingen en ontwikkelingen? Wat is hierin dominant en hoe wordt dit vertaald in beleid? Sluiten de beleving en het beleid wel bij elkaar aan?

12.15 - 13.15 Lunchpauze
13.15 - 14.00 Forum met de inleiders
14.00- 15.30 Workshops
In samenspraak worden verschillende aspecten van het thema verder besproken en verdiept.
De workshops zijn gegroepeerd rond drie thema’s:

– De zinvolle betekenis van het bestaan
Kees Knipscheer, sociaal gerontoloog
Marco Ephraïm, huisarts

–Waarden die blijven en komen
Jan Eefsting, bijzonder hoogleraar dementie
Herman Schim van der Loeff, verpleeghuisarts
Frans van der Werf, architect

– Rituelen en ethiek bij het levenseinde
Peterjan van der Wal, geestelijk verzorger
Marie-José Gijsberts, verpleeghuisarts

16.00-16.30 Gesproken column door Désanne van Brederode waarin zij terugblikt op het symposium.
Afsluiting door de dagvoorzitter

Na afloop is er een informeel samenzijn met een hapje en een drankje

Het symposium is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van:
– Antroz
– Iona Stichting
– Stichting ter bevordering van de heilpedagogie
– Rudolf Steiner Verpleeghuis
– Ontwikkelingsfonds Raphaëlstichting
– Vereniging Het Zonnehuis

Herfstconferentie ‘Fakkeldragers in de 21 eeuw’

Ik wil een ieder mens
vanuit de kosmische geest ontsteken
dat hij een vlam zal worden
en vurig de essentie van zijn wezen zal ontplooien.

Deze tekst van Rudolf Steiner was de conferentiespreuk en werd iedere ochtend bij het aansteken van de fakkel, buiten op het plein, voorgedragen. Ook zongen we deze spreuk, waarvoor Christa Bos muziek heeft gemaakt. Het zou een vernieuwde Herfstconferentie 2009 worden, in Zonnehuizen te Zeist op 22, 23 en 24 oktober.

De tweede conferentiedag was namelijk ongepland; geen vastomlijnde workshops maar ruimte die we met elkaar in gingen vullen. Daar zaten we dan in een cirkel. In het midden lag een grote stapel papier en een stift. De oproep was eenvoudig, maar niet makkelijk:

‘Wie zijn de fakkeldragers in de zorg? Dat zijn wij, zoals we hier zitten. We kunnen wel wachten en achterover zitten totdat iemand anders naar voren stapt om ons te inspireren. Maar vandaag doen we het zelf, met elkaar. Identificeer thema’s waar je passie en verantwoordelijkheid voor voelt.’

En hier ontstonden 35 thema’s die vorm kregen in workshops. Een greep eruit: ouderenzorg, autisme, familieopstellingen in de zorg, gezond werken, gezond blijven, innerlijke ontwikkeling en professionele ontwikkeling. En dan aan de slag: waar wil ik heen, waar kan ik wat leren of bijdragen?

Direct na afloop werd een verslag gemaakt van de themabijeenkomst en zaterdagmorgen al had iedereen een bundel in de hand met verslagen, namen en mailadressen. Woorden die bij mij zijn blijven hangen zijn verbinding en verantwoordelijkheid.

Fakkeldrager willen we zijn als we ons verbonden voelen met de anderen om ons heen.
Het is een hele mooie en waardevolle conferentie geweest en voor diegene die nieuwsgierig zijn geworden naar de thema’s: het verslag van de conferentie is te verkrijgen bij Raoul Groults.

Stasja van Suchtelen

Studiedag ethiek verstandelijk gehandicaptenzorg 20 november

Op vrijdag 20 november 2009 wordt de 24e studiedag voor ethiek in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking gehouden in het wijkcentrum Akkereind, Ark 9 in Veldhoven. Deze gaat over de praktische en morele effecten van marktwerking in de zorg voor mensen met een beperking.

Aan het einde van een ZEMBLA-documentaire over problemen in de gehandicaptenzorg zien we een moeder met haar circa 45-jarige verstandelijk gehandicapte zoon thuis in de huiskamer zitten. Uit de documentaire wordt duidelijk dat deze vrouw op leeftijd uiteindelijk ‘ten einde raad’ besloten heeft haar zoon terug te halen uit de instelling voor 24-uurs zorg waar hij al vele jaren verbleef.

Zij heeft volledig haar vertrouwen verloren in het bestuur en management van deze instelling. Een instelling waarvan de leiding naar haar mening met van alles bezig is, behalve met hun feitelijke opdracht: het bieden van goede zorg. In deze huiskamer stelt de reporter aan de moeder de vraag hoe het allemaal zover heeft kunnen komen. De moeder antwoordt: ‘Het is handel geworden...!’

In de ochtend zijn er inleidingen door Jan de Vries (lid Tweede Kamer voor het CDA), prof. Mathieu Weggeman (Technische Universiteit Eindhoven) en prof. Hans Maarse (Universiteit Maastricht). In de middag is er een interactieve voorstelling door het Toetstheater. Zij spelen twee scènes over de effecten van marktwerking in de praktijk van alledag. De deelnemers aan de studiedag voeren er de regie over. De studiedag wordt afgesloten door prof. Ruud ter Meulen (University of Bristol). Hij spreekt over: wat is goede zorg? Ethische aspecten van zorgverlening in de context van marktwerking.

De studiedag is een initiatief van de Severinusstichting te Veldhoven en het Gouverneur Kremers Centrum van de Universiteit Maastricht. Het kwartaalblad Cupertino participeert in de organisatie ervan. Voor meer informatie of om u op te geven: directie@severinus.nl.

Congres veroudering en dementie verstandelijk gehandicapten 26 november

Nederland vergrijst: dit geldt niet alleen voor de algemene bevolking, maar ook voor mensen met een verstandelijke handicap. Door onder andere betere medische zorg en verbetering van de leefomstandigheden is de levensverwachting van mensen met een verstandelijke handicap de afgelopen decennia sterk toegenomen. Naar verwachting zal het aandeel 50-plussers met een verstandelijke handicap stijgen van 15% in 2002 naar 25% in 2020.

Ouderdom komt met gebreken, ook bij mensen met een verstandelijke handicap. Juist bij deze mensen is het van belang dat al in een vroeg stadium van dementie adequate ondersteuning wordt geboden. Tijdens dit congres krijgt u dan ook een overzicht van de specifieke kenmerken van ouderen met een verstandelijke handicap. Daarnaast wordt er uitgebreid ingegaan op de problemen die kunnen spelen bij dementie bij verstandelijke handicap en worden de mogelijkheden voor diagnostiek besproken. Ten slotte komt uitvoerig aan bod hoe oudere en dementerende mensen met een verstandelijke handicap goed ondersteund kunnen worden.

Congres GGZ Welzijn ‘Veroudering en dementie bij mensen met een verstandelijke handicap’ op donderdag 26 november 2009, 09.30-16.00 uur, Jaarbeurs Utrecht. De kosten voor deelname bedragen € 195 (incl. btw). De deelnamekosten zijn inclusief congresmateriaal, koffie/thee, lunch en borrel. Programma en inschrijven: http://www.cursussenencongressen.nl/bijeenkomsten/congres-veroudering-en-dementie-bij-mensen-met-een-verstandelijke-handicap-463.html

Herfstcongres over ‘Kanker’ 27 en 28 november

Visie en behandeling in de verschillende therapieën en in de medicatie op antroposofische grondslag, op 27 en 28 november 2009 in het Geert Groote College te Amsterdam (zie ook http://www.herfstcongres.nl/).

Kanker is sinds kort in ons land de meest voorkomende ziekte. Het is een ziekte, die zich vaak op stille, sluipende wijze ontwikkelt en een chaotisering van lichaamsprocessen met zich meebrengt. De diagnose kanker vormt voor de patiënt vaak een angstige en existentiële confrontatie. Toch kan ook deze zo bedreigende ziekte worden opgevat als een appel aan de eigen ontwikkeling en als een uitdaging om zichzelf op een diepere wijze onder ogen te komen.

Dit congres wil ingaan op de achtergronden van kanker en de mogelijkheden tot genezing vanuit antroposofisch perspectief. Drie sprekers zijn uitgenodigd om hun visie op kanker te geven. Verder wordt een grote diversiteit aan therapieën die binnen de antroposofische gezondheidszorg beschikbaar zijn via workshops aangeboden. Ook zijn er een aantal workshops gewijd aan geneesmiddelen tegen kanker. Artsen en therapeuten (en studenten) werkzaam in de antroposofische gezondheidszorg vormen de primaire doelgroep, maar ook geïnteresseerden zijn van harte welkom. Er is accreditatie aangevraagd bij de verschillende betrokken beroepsverenigingen.

Vrijdagavond begint met een algemene inleiding door Christa van Tellingen. Zij zal ingaan op de fenomenologie van deze ziekte en zijn behandeling. In de loop van de vorige eeuw hebben een aantal visies op kanker elkaar afgewisseld. Welke visies zijn er op kanker? Is er een juiste zienswijze? Hoe hangt dit samen met een antroposofische kijk op kanker? Kan de medicamenteuze therapie met Viscum album (mistel of maretak), die vanuit de antroposofie ontwikkeld is voor kanker, vanuit dit gezichtspunt begrepen worden?

Op zaterdagochtend volgt een lezing van Bart Maris over borstkanker. Hij zal de fysiologie van de borst behandelen in relatie tot gezondheid en ziekte. Wat is er nodig om de gezondheid van de vrouw te optimaliseren? Ook de specifieke misteltherapie, de biografische aspecten en de antroposofische therapieën in de behandeling van borstkanker komen aan bod.

Daarna volgen een drietal rondes, waarin men kan intekenen voor werkgroepen, die de aanpak van kanker in een breed spectrum van therapieën bespreken en ook in praktische zin beleefbaar maken. Ook de medische aanpak ontbreekt niet. Bovendien zijn Weleda en Wala met workshops vertegenwoordigd om over hun geneesmiddelen uitleg te verschaffen.

Aan het eind van de middag wordt door Karel Jan Tusenius een afrondende beschouwing gegeven over immuuntherapie bij kanker. Toen Rudolf Steiner aan het begin van de vorige eeuw mistelbehandeling voorstelde bij kanker was dit een nieuwe behandelaanpak, waarvoor buiten antroposofische kringen weinig belangstelling bleek, laat staan enthousiasme. Twintig jaar geleden werd door de meeste artsen nog met onbegrip gereageerd op het concept van beïnvloeding van het afweerapparaat voor de behandeling van kwaadaardige aandoeningen.

Inmiddels is immuuntherapie bij veel vormen van kanker regulier niet meer weg te denken en blijkt deze zeer werkzaam op zowel kwaliteit van leven als ook op levensverwachting. De avant-la-lettre opvattingen van Rudolf Steiner blijken tegenwoordig dus uiterst actueel! Hoe verhoudt zich mistelbehandeling tot reguliere kankertherapie anno 2009?

Christa van Tellingen (1949) heeft 18 jaar in California gewerkt als antroposofisch huisarts. Nu heeft zij een praktijk in Zeist en doet onderzoek aan het Louis Bolk Instituut. Zij geeft les aan medisch studenten, therapeuten en artsen aan de universiteit Witten Herdecke en in antroposofische opleidingen in Europa, de Verenigde Staten en Canada.

Bart Maris (1956) werkt sinds vele jaren als gynaecoloog in Krefeld, Duitsland. Hij geeft les in de opleiding tot antroposofisch arts in Duitsland en heeft een aantal boeken en artikelen gepubliceerd over de gezondheid van de vrouw, vrouwenziekten en de ethische dilemma’s in de gynaecologie.

Karel Jan Tusenius (1950) is opgeleid tot hematoloog en is de laatste jaren vooral werkzaam als algemeen internist. Naast zijn praktijk in Bilthoven (Specialistenpraktijk Berg en Bosch) en in Amsterdam (Kliniek de Lairesse) doet hij maandelijks spreekuur in therapeutica in Haarlem, Zoetermeer, Eindhoven en Zutphen.

Herfstconferentie 2009

….“Ik wil een ieder mens
Vanuit de kosmische geest ontsteken
Dat hij een vlam zal worden
En vurig de essentie van zijn wezen
Zal ontplooien.”……
Rudolf Steiner. 1925

Fakkeldragers in de 21e eeuw

Locatie: Zonnehuizen, Zeist
Data: 22, 23 en 24 oktober 2009
Iedereen is diep in zijn hart een fakkeldrager. In ieder mens is de goddelijke vonk verborgen.
Hoe sterker dat licht van binnen wordt, hoe meer er kan schijnen naar anderen.
Naar zorgvragers die aan ons toevertrouwd zijn, naar medewerkers en collega’s.
Die zo op hun beurt weer aangewakkerd worden om het wezenlijke in zichzelf aan het licht te laten komen.

De herfstconferentie van 2009 willen we inrichten vóór maar ook dóór Fakkeldragers in de Antroposofische zorg.
Drie dagen laten we het alledaagse los, om ons bezig te houden met de drie thema’s die bij het Fakkeldragen aan de orde zijn:

Hoe verzorg je de verdere ontwikkeling van je eigen lichtbron?
- Hoe zit het met je diepste verlangens en idealen ten aanzien van het werk?
- Hoe zorg je ervoor dat je innerlijk gevoed wordt?
- Waardoor raak je geïnspireerd?
- Hoe zorg je voor voldoende leegte in je denken om ingevingen te kunnen ervaren?
Hoe zet je je inspiratie om in handelen?
- Hoe geef je handen en voeten aan wat je wilt?
- Hoe leer je de kunst van het nemen van initiatieven?
- Hoe handel je naar eigen wijsheid ?
- Hoe bouw je een voedend en ondersteunend netwerk?

Hoe kan je anderen inspireren?
- Hoe inspirerend ben je naar anderen en wat is daarvoor nodig?
- Wat werkt inspirerend?
- Hoe kun je de antroposofie inspirerend overdragen in deze tijd?

Wij willen deze conferentie vullen met een grote diversiteit aan workshops, zodat
iedereen naar eigen behoefte een keuze kan maken.
Naast inhoudelijke inspirerende deskundigen , werken we met inleiders die in diverse geledingen in de praktijk werkzaam zijn.
Tegelijkertijd zal een gedeelte van de bijeenkomst nog open blijven om ter plekke gevuld te worden met de inspiratie van de deelnemers. Wij bieden een gestructureerde open ruimte aan; de deelnemers zelf scheppen gezamenlijk de inhoud.

Dat betekent dus dat we JOU bij deze uitnodigen om actief bij te dragen aan de inhoud van de conferentie!

Doelgroep:

Het programma is bedoeld voor medewerkers uit de antroposofische zorginstellingen van de NVAZ, d.w.z. de heilpedagogische en sociaal therapeutische instellingen, de psychiatrie, verslavingszorg en de ouderenzorg.
En verder is iedereen die zich aangesproken voelt door het thema van harte welkom.

Conferentiekosten: € 275,-- incl. 5 maaltijden, excl. Verblijf. Aanmelding vindt plaats via het aanmeldingsformulier op volgorde van inschrijving. Er zijn maximaal 250 plaatsen.

Informatie:
- Raoul Grouls, Gebouw Lenteleven Zeist, Tel. 030-6945281 E-mail: rgrouls@zonnehuizen.nl
- Bureau NVAZ, Utrechtseweg 62, Zeist, Tel. 030-6945544 E-mail: info@nvaz.nl

Herfstconferentie 2009

….“Ik wil een ieder mens
Vanuit de kosmische geest ontsteken
Dat hij een vlam zal worden
En vurig de essentie van zijn wezen
Zal ontplooien.”……
Rudolf Steiner. 1925

Fakkeldragers in de 21e eeuw

Locatie: Zonnehuizen, Zeist
Data: 22, 23 en 24 oktober 2009

Iedereen is diep in zijn hart een fakkeldrager. In ieder mens is de goddelijke vonk verborgen.
Hoe sterker dat licht van binnen wordt, hoe meer er kan schijnen naar anderen.
Naar zorgvragers die aan ons toevertrouwd zijn, naar medewerkers en collega’s.
Die zo op hun beurt weer aangewakkerd worden om het wezenlijke in zichzelf aan het licht te laten komen.

De herfstconferentie van 2009 willen we inrichten vóór maar ook dóór Fakkeldragers in de Antroposofische zorg.
Drie dagen laten we het alledaagse los, om ons bezig te houden met de drie thema’s die bij het Fakkeldragen aan de orde zijn:

Hoe verzorg je de verdere ontwikkeling van je eigen lichtbron?
- Hoe zit het met je diepste verlangens en idealen ten aanzien van het werk?
- Hoe zorg je ervoor dat je innerlijk gevoed wordt?
- Waardoor raak je geïnspireerd?
- Hoe zorg je voor voldoende leegte in je denken om ingevingen te kunnen ervaren?
Hoe zet je je inspiratie om in handelen?
- Hoe geef je handen en voeten aan wat je wilt?
- Hoe leer je de kunst van het nemen van initiatieven?
- Hoe handel je naar eigen wijsheid ?
- Hoe bouw je een voedend en ondersteunend netwerk?
Hoe kan je anderen inspireren?
- Hoe inspirerend ben je naar anderen en wat is daarvoor nodig?

Wij willen deze conferentie vullen met een grote diversiteit aan workshops, zodat
iedereen naar eigen behoefte een keuze kan maken.
Naast inhoudelijke inspirerende deskundigen , werken we met inleiders die in diverse geledingen in de praktijk werkzaam zijn.
Tegelijkertijd zal een gedeelte van de bijeenkomst nog open blijven om ter plekke gevuld te worden met de inspiratie van de deelnemers. Wij bieden een gestructureerde open ruimte aan; de deelnemers zelf scheppen gezamenlijk de inhoud.

Dat betekent dus dat we JOU bij deze uitnodigen om actief bij te dragen aan de inhoud van de conferentie!

Doelgroep:

Het programma is bedoeld voor medewerkers uit de antroposofische zorginstellingen van de NVAZ, d.w.z. de heilpedagogische en sociaal therapeutische instellingen, de psychiatrie, verslavingszorg en de ouderenzorg.
En verder is iedereen die zich aangesproken voelt door het thema van harte welkom.

Conferentiekosten: € 275,-- incl. 5 maaltijden, excl. Verblijf. Aanmelding vindt plaats via het aanmeldingsformulier op volgorde van inschrijving. Er zijn maximaal 250 plaatsen.

Informatie:
- Raoul Grouls, Gebouw Lenteleven Zeist, Tel. 030-6945281 E-mail: rgrouls@zonnehuizen.nl
- Bureau NVAZ, Utrechtseweg 62, Zeist, Tel. 030-6945544 E-mail: info@nvaz.nl

Herfstcongres over kanker

Op vrijdagavond 27 en zaterdag 28 november 2009 vindt weer een Herfstcongres plaats, dit keer op het Geert Groote College in Amsterdam en geheel gewijd aan kanker.

Doelgroep: artsen en therapeuten (ook studenten) in de antroposofische gezondheidszorg. Drie sprekers zullen deze in onze tijd zo gevreesde en zo sterk aanwezige ziekte - sinds kort zelfs in ons land opgeschoven naar de eerste plaats – behandelen vanuit antroposofische perspectief. Christa van Tellingen (consultatief huisarts) geeft op vrijdagavond een algemene inleiding. Bart Maris (gynaecoloog) richt zich zaterdagmorgen op borstkanker. Tenslotte zal op zaterdagmiddag Karel Jan Tusenius (algemeen internist) een slotbeschouwing geven, waarin hij de nadruk zal leggen op het belang van het immuunsysteem bij de behandeling van kanker. Ook zal hij de verhouding bespreken van de mistelbehandeling ten opzichte van de reguliere kankertherapie.

Op zaterdag vinden bovendien achtereenvolgens drie rondes van werkgroepen plaats, waarbij een staalkaart zal worden aangeboden van therapeutische mogelijkheden (17x), zoals die te vinden zijn binnen de antroposofische gezondheidszorg; dit omvat ook de mogelijke medische behandeling. De firma’s Weleda (mistelpreparaat Iscador) en Wala (mistelpreparaat Abnoba) zijn ook met workshops vertegenwoordigd.

De kosten van dit congres bedragen € 90 (incl. koffie, thee & lunch). Leden van de NVKToag krijgen € 10 korting op de congreskosten. Zij betalen dus € 80. Studenten betalen € 60. Aanmelden is mogelijk via de website www.herfstcongres.nl. De aanmelding is pas definitief na het overmaken van de congreskosten. Deze kosten kunnen worden overgemaakt op giro 1608077 t.n.v. Herfstcongres, te Zoetermeer. Als uiterlijke betalingstermijn geldt 8 november 2009. Er geldt een maximum van 300 deelnemers. Toekenning van plaatsen verloopt in volgorde van betaling. Er is accreditatie aangevraagd bij de verschillende betrokken beroepsverenigingen.

Voor verdere informatie kunt u terecht bij: Jeannette & Jelle van der Schuit, tel: 079-3211837 of via e-mail: info@herfstcongres.nl.

"De kracht van Ervaringskennis", derde Ontmoeting rond de Bernard Lievegoed Leerstoel

Verborgen bronnen binnen de zorg

Verslag derde ‘Ontmoeting rond de Bernard Lievegoed Leerstoel’

Zaal Toermalijn van Christophorus in Bosch en Duin zat op vrijdagmiddag 15 mei, ondanks de dreigende regen en slechte bereikbaarheid, goed vol. Deze veel beter dan de vorige keer bezochte derde bijeenkomst in het teken van ‘Ontmoetingen rond de Bernard Lievegoed leerstoel’ had als onderwerp ‘De kracht van ervaringskennis. De verborgen bron van zorg’.

Dagvoorzitter Pim Blomaard, wetenschappelijk medewerker van de Bernard Lievegoed leerstoel, had inleidend een andere bron van zorg op het oog. Namelijk de modernisering van de AWBZ waarbij de schotten tussen de diverse sectoren weg zijn gevallen. Hoe blijft de gehandicaptenzorg overeind tussen het geweld van psychiatrie, verslavingszorg, ouderenzorg, verpleeghuiszorg? Welke kennis en expertise heeft zij ontwikkeld waaruit haar eigenheid blijkt? Het specifieke van de gehandicaptenzorg is nog nauwelijks in kaart gebracht. Daarbij gaat het niet alleen om theoretische kennis, maar heel duidelijk ook om praktische: juist in de praktijk bewijst de gehandicaptenzorg haar waarde. Daarom deze ‘Ontmoeting rond de Bernard Lievegoed leerstoel’ over ‘De kracht van ervaringskennis’.

Stilzwijgende kennis in de euritmietherapie

In de uitnodiging werd van ‘stilzwijgende kennis (tacit knowledge), praktische wijsheid of intuïtief handelen’ gewag gemaakt. Aan euritmietherapeut Roel Munniks de taak om als eerste spreker te laten zien waar die verborgen bron dan zit en waaruit die bestaat. ‘Praktische intuïtie: hoe gebeurt dat in de praktijk?’ was de titel van zijn bijdrage.

Een lastige opgave, om in woorden te kleden wat zich in de beslotenheid van de therapeutische één-op-één situatie afspeelt. Bovendien vanuit een bij uitstek non-verbale therapie als euritmie – hoewel voor deze therapievorm ‘het woord’ cruciaal is. Uit zijn verhaal bleek dat wanneer je tegenover de ander staat, je juist met jezelf geconfronteerd wordt. De ander spreekt niet of heeft andere beperkingen zodat hij niet op voorhand met je mee beweegt, waardoor je alles uit jezelf moet halen. Maar wat moet je uit jezelf halen om die ander te helpen in zijn ontwikkeling? De moed kan je hierbij soms in de schoenen zinken.
Roel Munniks vertelde over een meisje dat hij in therapie kreeg. Het eerste wat hij voorafgaand deed was verschillende momenten op te zoeken om echt kennis met haar te kunnen maken. Dat viel niet mee, want ze liet duidelijk merken dat ze geen enkele zin had in bewegen. Daardoor liet hij zich echter niet uit het lood slaan. Hij stelde zich op haar in en vroeg zich af wat zij zou kunnen en waar zij mee geholpen zou zijn. Daarbij putte hij uit alles wat hij tot dan toe verworven had, uit opleiding, studie, besprekingen, voorstellingen. Maar nog altijd wist hij niet wat hij bij haar precies moest gaan doen. Hoe maak je je keuze? Je moet kunnen ‘lezen’ wie er voor je staat. En je moet je eigen wilskracht oproepen, om over je eigen grenzen heen te stappen, opdat je daar in alle bescheidenheid ook toe in staat bent. Tot een half uur voor het begin wist hij nog niet zeker hoe en wat hij zou doen. Terwijl hij zich op de situatie bezon, kreeg hij een inval. Een reeks van drie klanken. Zo zou het moeten. Nu was het zaak hier ook aan vast te houden en niet te gaan twijfelen dat het ook wel anders zou kunnen. Want dan had hij het moment laten lopen. En wat bleek? Wat hij helemaal niet verwachtte, gebeurde: ze deed meteen uit zichzelf mee en alles verliep die eerste keer bijzonder harmonieus. De eerste klap was een daalder waard. Het was zijn praktische intuïtie die hem dit had ingegeven.

Voorwaarden voor praktische intuïtie

Hoe komt dat nou, waar ligt dit aan? Roel Munniks had zich die vraag gesteld en was tot een aantal voorwaarden gekomen. Zoals dat je niet alleen op jezelf moet letten, maar ook op hoe andere mensen met haar omgaan. En de bereidheid hebben om je te laten corrigeren in je eigen opstelling en gedrag. Ook echt ontspannen zijn behoort ertoe. Er niet als gewoon mens tussen gaan staan, maar waarmaken wat in de situatie nodig is. Hoe spreek je? Je echt tot de ander richten, dat is de helft van het effect. Met de taal bereik je iets als je je met aandacht op de ander richt. Dan kun je ook ieder kind anders aanspreken. Daarnaast kan het ook misgaan, bijvoorbeeld wanneer je te veel vraagt van de ander. Het is innerlijk werken om uiterlijk tot iets te komen.

Na deze inkijk in het werk van een therapeut was Albert de Vries aan de beurt. Zijn thema was: ‘Intuïtief handelen: hoe leer je van je eigen successen?’ Als begeleider, consultant en docent in ervaringsleren benadrukte hij het belang om vasthoudend te zijn, ook bij het gevoel het niet te weten. Zoiets kan maanden duren, totdat je ten einde raad bent en er bij wijze van spreken een toestand optreedt van ‘god zegene de greep’. Er kan inderdaad een ingreep volgen die je niet had kunnen bedenken, maar die wel heel goed uitpakt. Wat je hierbij doet, is altijd een kwestie van een individuele aangelegenheid. Collectieve afspraken in teams zijn juist een hindernis. Het gaat erom mee te bewegen met de ander, te accepteren in wat hij wil zijn, in zijn mogelijkheden. Niet aansluiten bij de wens, de behoefte van de ander, maar bij zijn wilsrichting. Handelen vanuit verbondenheid en niet je voorstelling ertussen zetten.

Kennis in beelden en niet in diagnoses

Op deze manier blijk je in de praktijk al iets te kunnen; nu kun je nog hiervan leren. Je moet dus niet het denken afschaffen. Het gaat om ‘tacit knowledge’: stilzwijgende kennis. Deze kennis is in beelden en niet in diagnoses. In de handeling ga je beelden zien, je laat de handeling spreken. In de reflectie wordt het begrip ontwikkeld. Je moet aanvankelijk uithouden dat je het niet snapt. Dan kunnen zich nieuwe begrippen vormen.
Albert de Vries gaf het voorbeeld van een zwaar autistische vrouw die in een totaal lege kamer sliep. Zij vertoonde bijzonder storend gedrag. Nu is het de kunst om in dat storende gedrag ook een potentie te zien. Want die zit erin. En dan pas wordt er een andere benadering mogelijk. Dan laat je ruimte open om in processen te stappen die voordien niet mogelijk waren. Een van de nieuwe begrippen die door de medewerkers bij een begeleidingstraject gevonden waren, was ‘mediterend inkeren’. Dit bedenkend bracht nieuw handelen teweeg, ook in andere situaties die niet van tevoren besproken waren.

Hans Reinders was de derde spreker. Zijn bijdrage was oorspronkelijk aangekondigd als: ‘Tacit knowledge: hoe activeer je het onbekende?’ Maar dat hij ook nog steeds zoekende hierin was, bleek wel uit de titel die hij deze middag op het scherm toverde: ‘De betekenis van stilzwijgende kennis voor de zorgpraktijk’. Het was hem er in ieder geval om te doen praktische wijsheid beleidsmatig te kanaliseren. Kritiek is er nu wel genoeg uitgeoefend in zorgland, maar wat hebben we voor alternatief te bieden?
Het is duidelijk dat het probleem zit in de relatie tussen kennis en kwaliteit. De ‘evidence based care’ (EBC) zoekt naar objectief bewezen kwaliteit, met een grote rol voor standaardisering. Daarnaast wordt groot belang gehecht aan gecontroleerde omstandigheden, herhaalbaarheid, kennis moet vooral niet persoonsgebonden zijn en opgeslagen kunnen worden in kennisdragers, zoals boeken, artikelen, databases, instrumenten. Hier wordt kennis gereduceerd tot informatie. Maar er is een nieuw kennisbegrip nodig, waarbij bejegening en relaties centraal staan. Of nog sterker: waarbij de relatie de drager van kwaliteit is. Je hebt in zorgpraktijken overdraagbare en niet-overdraagbare kwaliteit. Het gaat niet alleen om te verantwoorden zorg, maar ook om goede zorg in de ruime betekenis van het woord. Alleen: hoe krijg je hier nu zicht op?

Culturele antropologie als hulpmiddel

Reinders was tot de slotsom gekomen dat de culturele antropologie bij deze vraag de beste papieren heeft. Die heeft hier de instrumenten voor ontwikkeld en is geoefend in kwalitatieve observaties. Dus leek het hem verstandig om de hulp van cultureel antropologen in te roepen. Er is al een uitgebreid onderzoeksproject op Orion geweest waarover een boek zal verschijnen. De gebruikte onderzoeksmethode wordt met een vervolgproject voortgezet binnen ’s Heerenloo.

De laatste spreker van de middag was Gerard Gerding, bestuurder van de Gemiva-SVG Groep. Hij hield een warm pleidooi voor betrokkenheid vanuit de bestuurlijke hoek. Hijzelf bleek daar het levend voorbeeld van te zijn. Dat sloot natuurlijk niet uit dat je ook bedrijfskundig en planmatig je zaken goed voor elkaar moet hebben. Maar daarnaast is meer nodig. Je moet jezelf inbrengen en open staan voor nieuwe ervaringen. Voor een bestuurder ligt dat vooral op het vlak van het sociale samenleven. De voorbeelden die hij noemde waren van een grote eenvoud en een sterk gevoel voor het normale in de verhoudingen tussen mensen. Niet afstandelijkheid, maar betrokkenheid maakt het verschil. En maakt dat mensen het gevoel hebben gezien te worden, dat hun werk ertoe doet.
Zo werd deze derde van de ‘Ontmoetingen rond de Bernard Lievegoed leerstoel’ een heel memorabele. Als je ook maar begint dit veld te betreden, heb je direct het gevoel tijd te kort te komen. Het is een heel nieuw terrein dat nog op ontginning wacht. Maar als er openheid voor is, worden er vast en zeker bijzondere nieuwe ontdekkingen gedaan.

Michel Gastkemper

Algemeen nieuws

Baarmoederhalskanker

Vanaf 10 februari krijgen ruim 380.000 meisjes een uitnodiging voor de HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker.

Dit is een eenmalige actie om meisjes die dit jaar 13 tot en met 16 jaar worden te laten vaccineren. In september starten de reguliere inentingen van 12-jarige meisjes binnen het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Een volledige inenting tegen baarmoederhalskanker bestaat uit 3 prikken. De meisjes krijgen deze verdeeld over een half jaar.

De NVAA heeft een Folder uitgebracht over de Vaccinatie tegen dit Humaan Papilloma Virus (HPV). U kunt de Folder hier downloaden.

Congres “Samen genezen”

Op 20 maart vindt in Utrecht het congres “Samen genezen” plaats, dat de samnenwerking tussen regulier en complementair beoogt. Het gaat uit van de ABB (Biofysische geneeskunde). Zie www.samen-genezen.nl

Kanker nu doodsoorzaak nummer één

In 2008 overleden voor het eerst meer mensen aan kanker dan aan hart- en vaatziekten. Dit komt doordat de sterftecijfers voor kanker veel langzamer dalen dan die voor hart- en vaatziekten.

Kanker is in 2008 voor het eerst de belangrijkste doodsoorzaak. In de eerste tien maanden van vorig jaar overleden 33,9 dui­zend mensen aan kanker, tegen 33,1 duizend aan een hart- of vaatziekte. Bij mannen is kanker al sinds 2005 de belangrijk­ste doodsoorzaak. Bij vrouwen staat kanker nog op de tweede plaats, maar het verschil met hart- en vaatziekten neemt snel af.

Bussemaker: Meer allochtonen laten instromen in de zorg

Zorginstellingen moeten profiteren van de economische problemen. Ze moeten ervoor zorgen dat meer allochtonen geïnteresseerd raken en instromen in de directe zorg, aldus de staatssecretaris in haar toespraak tijdens de aftrap van het project ‘Kleurrijke Zorg Werkt!’ in het MCH Westeinde in Den Haag.

Het doel van het project is om meer allochtonen te laten instromen en participeren in de sector zorg en welzijn. Dat probeert het project te bereiken door middel van trajecten van scholing en begeleiding.
De gezondheidszorg krijgt steeds meer cliënten uit andere culturen en het tekort aan personeel groeit. Het werven en opleiden van allochtonen is één van de mogelijkheden om ook in de toekomst goede zorg te kunnen bieden.

Uitstel invoering Elektronisch Patiëntendossier

De verplichte aansluiting op het elektronisch patiëntendossier (EPD) van huisartsen en andere zorgverleners wordt uitgesteld.

De minister gaat ervan uit dat de verplichte aansluiting op het EPD een paar maanden tot een half jaar langer op zich zal laten wachten. Dat zal gebeuren als het leeuwendeel van de huisartsen, apothekers en specialisten is aangesloten. Nu zijn dat er 88; de eerste helft van dit jaar moeten het er achthonderd zijn. Het grootste gedeelte van de zorgaanbieders zal zich naar verwachting tegen het einde van dit jaar aansluiten op het landelijke elektronisch patiëntendossier.

Begin 2010 zouden 6500 zorgaanbieders moeten zijn aangesloten.De minister benadrukte dat iedere patiënt straks zijn eigen EPD kan inzien via zijn eigen computer. Ook kan iedereen deze gegevens zelf opslaan en uitprinten. De bezwaren van de sceptici en tegenstanders wuift de minister weg.

PGO-organisaties bundelen kennis

De Chronisch zieken en Gehan­dicapten Raad (CG-Raad), de Centrale Samenwerkende Oude- renorganisaties (CSO) en de Ne­derlandse Patiënten Consumen­ten Federatie (NPCF) hebben, in nauwe samenwerking met het Landelijk Platform Geestelijke Gezondheidszorg (LPGGz) en het Platform Verstandelijk Gehandi­capten (PlatformVG), de krach­ten gebundeld.

Zij hebben hun ondersteuningsprogramma's voor lidorganisaties met elkaar verbonden en uitgebreid. Samen hebben zij het Programma Versterking en Ondersteuning PGO-organisaties, PGOsupport, opgezet. Een van de eerste acties van PGO­support is de lancering van een website, http://www.pgosupport.nl/ op 15 januari 2009 jl.

Op deze interac­tieve site kunnen PGO-organisaties hun kennis en informatie delen met PGOsupport, maar vooral ook onderling. De site biedt een forum waar PGO-organisaties ideeën en meningen met elkaar kunnen uit­wisselen over thema's die zij zelf belangrijk vinden. De uitkomst van zo'n discussie wordt opgenomen in een document, waarop organisa­ties op Wikipedia-achtige manier kunnen reageren. Zo ontstaat een document waarin alle kennis en ervaring van de verschillende par­tijen verwerkt is. Dat eindproduct wordt dan in een kennisbank op­genomen.

Regeling uitgaven voor specifieke zorgkosten

Vanaf 2009 krijgen chronisch zieken en gehandicapten automatisch op basis van een aantal indicaties een tegemoetkoming in de kosten.

Hoogte ervan varieert van 150 tot 500 euro, afhankelijk van zorgbehoefte en leeftijd (65+ 0f 65-). Het geld wordt in november 2010 overgemaakt. Arbeidsongeschikten (meer dan 35% op 1 juli 2009 ) met een uitkering via het uwv, krijgen rond augustus 2009 een netto tegemoetkoming van 350 euro.

Hier staat tegenover dat voor aftrek bij de fiscus de volgende posten vervallen: verzekeringspremies incl. aanvullende verzekering, huisapotheek, uitgaven wegens ouderdom, chronisch ziekte en arbeidsongeschiktheid, visuele hulpmiddelen als bril en lenzen, ooglaser-behandelingen, eigen bijdrage awbz/wmo (hiervoor in de plaats komt korting op de eigen bijdrage voor deze kosten), uitgaven voor adoptie, overlijden en kraamhulp.

Nog wél aftrekbaar blijven: genees- en heelkundige hulp (zoals eigen bijdragen kronen en bruggen), vervoer, eigen bijdrage medicijnen, dieetkosten, extra kleding en beddengoed, reiskosten ziekenbezoek (0,19 ct.) en niet-visuele hulpmiddelen, zoals steunzolen, kunstgebit, aanpassing woning.Zie voor uitgebreide informatie over deze nieuwe regeling de website van het ministerie van volksgezondheid (http://www.minvws.nl/) of vraag de belastingtelefoon: 0800-0543